تعامل و تبادلات علمی، فرهنگی ایران و هند در روزگار ساسانیان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار تاریخ دانشگاه شهید باهنر کرمان

چکیده

 
ایرانیان و هندیان از همان آغازِ جدایی اقوام آریایی، در موارد متعدد به یکدیگر نظر داشته و از دستاوردهای هم اقتباس و استفاده می کردند. به‌ویژه ایرانیان در هنگام تنگناها هندوستان را جایگاه امن و میهن دوم خود شمرده، به آن سرزمین پناه می‌بردند. این دو کشور از لحاظ فرهنگ  و ادبیات و برخی علوم از جمله پزشکی، نجوم و ریاضی بسیار غنی بوده‌اند و تأثیر بسزایی بر هم نهاده‌اند. در دورة ساسانی، تبادلات علمی و فرهنگی از سوی ایرانیان با ترجمة متون هندی و سانسکریت به پهلوی و ورود برخی آلات موسیقی و موسیقی‌دانان و رامشگران از هند به ایران انجام پذیرفت و از سوی دیگر هندیان نیز از علوم و فنون ایرانیان بهره‌مند شدند، به طوری که شمار قابل توجهی از پزشکان جندی شاپور از هندیان تشکیل می‌شده و همچنین گوپتاها(۳۲۰ تا ۵۵۰م) که سلسلة هم‌عصر ساسانیان بودند، در زمینة ساخت بناها، کتیبه‌نویسی، سنگ‌تراشی، نقاشی و ضرب سکه ، از ایرانِ ساسانی پیروی می‌کردند. بنابراین، در این پژوهش با استفاده از متون کهن و روش کتابخانه ای برآنیم که مبادلات علمی و فرهنگی ایرانیان و هندیان را بررسی و تا حد امکان سهم هر یک از این دو کشور را در پیشرفت علوم و فنون دیگری مشخص کنیم.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Scientific and Cultural Interactions between Iran and India in Sassanid Era

نویسنده [English]

  • Hamid Kaviani Pooya
چکیده [English]

   Iranians and Indians have paid a special attention to each otherin different topics since the separation of Aryan nations. Iranians, in Particular, found India as a safe place and their second homeland, facing with the problems and unpleasant conditions and migrated to India. Indians have had good views toward Iranians as well, and tried to follow them in different ways because at that time Iranian dynasties had a glorious and interesting life style. However the aim of this paper is to consider the academic and cultural interactions between these two Aryan territories during Sassanid era. These two countries have been rich in some fields such as medicine, astronomy, mathematics and literature and have had great effects on each other in these fields. Thus, it has been attempted to discuss the academic and cultural interactions between Iran and India in this research paper, and find the answer of this question that; were these relations bilateral and interactional

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sassanids
  • Guptas
  • Iran
  • India
  • science and culture
  • Literature
  • medicine

 

منابع

1-آسانا،جاماسب جی ،متون پهلوی، گزارش سعید عریان، تهران: کتابخانه جمهوری اسلامی ایران، 1371.

2-ابن خردادبه،ابوالقاسم عبیدالله ،المسالک و الممالک،ترجمه حسین قره چانلو، تهران: نشر نو ،1370

3-ابن ندیم،محمد بن اسحاق ،الفهرست،ترجمه محمد رضا تجدد، تهران: امیرکبیر، 1366

4-ابوریحان بیرونی، محمد ، الصیدنه فی الطب،ترجمه باقر مظفرزاده، تهران: فرهنگستان زبان و فارسی، 1382.

5---------------، آثار الباقیه،ترجمة اکبر دانا سرشت)، تهران: امیرکبیر، 1389.

6--------------، تحقیق ماللهند، ج1،ترجمه منوچهر صدوقی، تهران: موسسه مطالعات فرهنگی، 1361.

7-ا لگود،سیریل، تاریخ پزشکی ایران ، ترجمه محسن جاویدان، تهران: چاپ اقبال،1352.

8-اوستا، گزارش و ترجمه جلیل دوستخواه، ج 1و 2، تهران: مروارید،1387.

9-اولیری،دلیسی، انتقال علوم یونانی به عالم اسلامی، ترجمه احمد آرام، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1374.

10-بلعمی،تاریخ بلعمی، تصحیح محمد تقی بهار، تهران:دانشگاه تهران:1321.

11-بهار،محمد تقی، سبک شناسی،باهتمام کیومرث کیوان، تهران: انتشارات مجید،1377.

12-پیرنیا، حسن، ایران قدیم تاریخ مختصر ایران از آغاز تا انقراض ساسانیان، تهران: اساطیر،1378.

13-تاراچند،هجرت افسانه و داستانهای هندی، آیینه خند ،سال دهم، شماره سوم، 1352.

14-تفضلی، احمد،تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام، تهران:سخن،1376.

15-ثعالبی، ابو منصور عبد الملک بن محمد بن اسماعیل، غرر اخبار ملوک الفرس و سیرهم ،ترجمه محمد فضائلی، تهران:  نشر نقره، 1368.

16-ثعالبی،ابومنصور،غررالاخبار الملوک الفرس و سیرهم،ترجمه محمد فضائلی،تهران: نقره. 1368.

17-حکمت، علی اصغر،نقش پارسی بر احجار هند،کلکته و ایران سوسائیتی، 1337.

18-حمزه اصفهانی،حمزه بن حسن،تاریخ پیامبران و شاهان،ترجمه جعفر شعار،تهران:امیرکبیر ،1376.

19-داندامایف، محمد آ،تاریخ سیاسی هخامنشیان، ترجمه خشایار بهاری، تهران: کارنگ، 1381.

20-زرشناس، زهره، جستارهایی در زبانهای ایرانی میانه شرقی، تهران: فروهر،1380.

21-زرین کوب،عبدالحسین،تاریخ مردم ایران،ج1، تهران: انتشارات امیرکبیر،1382.

22-سامی، علی،تمدن ساسانی، ج2 ، دانشگاه شیراز،1342.

23-ستاری،جلال،مقدمه ای بر هزارویک شب،هنر ومردم، ، شماره 85، 1348.

24-سزگین، فواد،تاریخ نگارش های عربی، جلد سوم، ترجمه، تدوین و آماده سازی:موسسه ‏نشر فهرستگان، به اهتمام:خانه ‏کتاب، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1380.

25-شوشتری،عباس،ایران نامه،،تهران: چاپ موسسه آسیا ، 1341.

26-شهریارنقوی،سید حیدر،"ساسانیان و هند و پاکستان،" سخنرانی پنجمین اجلاسیه همایش تاریخ و فرهنگ ایران آبان ماه، تهران: انتشارات وزارت و فرهنگ و هنر ، 2535.

27-طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج2 ، تهران: بنیاد فرهنگ ایران،1352.

28-عابدی،سید امیر حسن،برخی از منابع نادر و ناشناخته فارسی برای مطالعه تاریخ  و فرهنگ ایران و هند، ش 86، تهران: هنر و مردم،1348.

29-غروی، مهدی،"مقدمه ای بر روابط ایران و هند در دوران باستان" تهران: بررسی های تاریخی، ش 1 ،1354.

30-فرانسوا دوبلوا، برزویه طبیب و منشا کلیله و دمنه ، ترجمه صادق سجادی، تهران: طهوری، 1382.

31-فردوسی، ابوالقاسم، شاهنامه، بر اساس نسخه ژول مل، تهران: انتشارات الهام،1386.

32-فشارکی، محمد ، نظری بر روابط ایران و هند پیش از اسلام ، اصفهان: چاپ عرفان،1348.

33-قفطی،ابوالحسن علی بن یوسف،اخبارالحکماء، چاپ مصر،1326.

34-کارنامه اردشیر بابکان ،ترجمه صادق هدایت ؛ تهران:امیرکبیر، 1342.

35-کاویانی پویا،حمید،«جبر و اختیار در ایران باستان»، نامه تاریخ پژوهان، سال ششم، شماره بیست و یکم، بهار 1389

36-کریستن سن،آرتور،کارنامه ی شاهان؛ترجمه باقر امیر خانی و بهمن سرکارتی،تبریز: دانشگاه تبریز ،1350.

37-گزنفون،کورش نامه، ترجمه رضا مشایخی ،تهران، علمی و فرهنگی، 1383.

38-گوتشمید،آلفردفن، تاریخ ایران، ترجمه کیکاووس جهانداری، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب،2536.

39-گوئتز،میراث ایران، زیر نظر آربری، ترجمه احمد بیرشک و دیگران، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب،1336

40-گیرشمن،رومن، هنر ایران در دوران پارت تا ساسانیان، تهران: انتشارات بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1350

41-مجتبائی، فتح الله، داستان های بودائی در ادبیات فارسی، شماره؛7-8، تهران:مجله سخن،1355.

42-مسعودی،مروج الذهب،،ج1، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: علمی و فرهنگی،1374.

43-مسکویه، ابوعلی، تجارب الامم، ج1، ترجمه ابوالقاسم امامی، تهران، سروش،1369.

44-ممتحن، حسنیعلی، سرگذشت جندی شاپور، [اهواز] :  چاپ دانشگاه جندی شاپور،1350.

45-ممتحن،حسنیعلی، نهضت علمی و ادبی ایران در روزگار خسرو انوشیروان، تهران: مجله بررسیهای تاریخی،. ش1، 1354..

46-مهرین،عباس، همسایگان ایران در عصر ساسانیان، تهران: عطایی، 1351.

47-نبی پور، ایرج، پیش درآمدی بر تاریخ پزشکی خلیج فارس، بوشهر: دانشگاه علوم پزشکی، 1386.

48-نفیسی،سعید،تاریخ تمدن ایران ساسانی،تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1344.

49-ورستاندیک،آندره،تاریخ امپراتوری اشکانیان، ترجمه محمود بهفروزی،تهران:جامی ،1386.

50-ویدن گرن، و، «آیین مانوی و زمینة ایرانی آن» تاریخ ایران، پژوهش دانشگاه کمبریج، ترجمه حسن انوشه، جلد سوم، قسمت دوم، تهران: امیرکبیر، 1377.

51-ویسهوفر،یوزف، ایران باستان،از 550 پیش از میلاد تا 650 پس از میلاد،ترجمه مرتضی ثاقب فر، تهران: ققنوس، 1377.

52-ویدن گرن، گئو، مانی و تعلیمات او، ترجمة نزهت صفای اصفهانی، تهران: نشر مرکز، 1376.

53--هادی،حسن، سرگذشت کشتیرانی ایرانیان، ترجمه امیر اقتداری، تهران: آستان قدس رضوی،1371.

54-هردوت، تواریخ، ترجمه وحید مازندرانی،تهران: دنیای کتاب،1386.

55-ABBOTT. Nabia ,“Appendix Jundishapur: Apre Liminary Historical Sketch”, VOL. 7, Ars orientalis;1968.

56-American a Encyclopaedia  international, complet in Thirty volumes, copy light,1998

57-Bundahišn, Zoroastristrische Kosmogonie und Kosmologie, Band I, Kritische Edition, Fazlollah Pakzad, Center for the great Islamic Encyclopaedia, Tehran2005

58-Christian, David, “Silk Roads or steppe roads” Journal of world History 11, retrieved 02 Mar.2015 http:// elibrary.bigchalk.com ,2000

59-Cosmas, Indicopleustes, Christian ,topograghy ed. E.o, Winsted. Cambridge,1909.

60-Ctèsias de cnide, La perse l҆ Inde, traduit et commente par Dominique Lenfant, Paris: les Belles letres;2004

61-Duttc,M,A,.phil ,”Indo- Iranian Relation”, Indo-Iranica, VOL Twenty- Three, March anjume: ,1970.

62-Kent,r, Old Persian, grammar, texts, lexicon, American Oriental Society, New Haven;1953.

63-Majumdar,iM.A,Anadvanced History of india , London macmillan& COLTD1958

64-Smith,Vincent, The oxford history of india, thiThird edition , university press  oxford, 1961.

65-Tara Chand, Indo-iranian Relation. Information Service of India Embassy of India, Tehran ;1964

66-Taylor. Gail Marlow,”The Physicians of Jundishapur-, University of California”, Irvine sasanika: 2010.

67-Tenet.j.e, Ceylon,VOL I ,London:1860.

68-Vogelsang, W, The rise and organization of the Achaemenid empire the eastern Iranian evidence, in Studies in the history of the ancient near east,(ed) M.H. Weippert, vol. III, Leiden, New York: E.J. Brill: 1992

69-Zimmer, Heinrich Robert, The Art of Indian Asia, its Mythology and

Transformations. Vol I, Pantheon Books, the University of Michigan: 1955.