بررسی سیمای انسان کامل در آثار جمالی دهلوی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار

چکیده

حامدبن‌فضل‌اللّه جمالى دهلوی از شاعران، ادیبان و تذکره‌نویسان در اواخر قرن نهم و اوایل دهم ه.ق. است. وی با وجود اعتقاد به اهل تصوف، در زمرة مقربان امرا و سلاطین وقت نیز قرار داشت. به پیر خود سماءالدین اعتقادی راسخ داشت و سعی کرد در آثار به‌ جا مانده آنچه را از طریق سیر آفاق و انفس از پیر خود و سایر اهل سلوک دریافت و تجربه کرده‌است، بنمایاند. بدین جهت صبغة عرفانی در آثار او بسیار غالب است. در مطالعة آثار این ادیب هندی آنچه بیش از همه جلوه دارد، احوال و مقامات و اعتقادات مشایخ کبار است؛ به‌گونه‌ای که از خلال دریافت-های نویسنده می‌توان به اعتقاد او بر انسان کامل و ویژگی‌های پیر روشن‌ضمیر دست یافت. لذا این پژوهش کوشیده‌است به بررسی سیمای انسان کامل در آثار جمالی بپردازد و خصوصیات انسان آرمانی را از نظر او برشمارد. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی با تکیه‌بر منابع کتابخانه‌ای است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که جمالی اگرچه در آثار خود به طورمستقیم به ویژگی‌های انسان کامل نپرداخته، اما از فحوای کلام این سخنور ادیب می‌توان به آنها پی برد. این ویژگی‌ها در آثار او گاه با زبان پند و اندرز، گاه با تجربة حکایتی و یا بیان اندیشة کلی مطرح شده‌است.
 
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Appearance of Perfect Human in the Works of Jamali Dehlavī

نویسنده [English]

  • Fatemeh Elhami
Assistant Professor of Persian Language and Literature, Chabahar Maritime and Marine University
چکیده [English]

Jamali, Hamed B. Fazl-Allah is a poet, writer and biographer lived in the late 9th and early10th centuries. Although he was a follower of Sufi order,he was among the elect of emirs and sultans.He put his straight and firm trust in his spiritual teacher called Shaikh Samāʾ-al-Din Kanbuh.He always tried to represent what he has received and learned from his spiritual guide or the other mystics via material and non-material movements in his poems and the other works.Then, mystical or spiritual model is much more prevalent in his works.What is more projected in the works of this Indian Persian-speaker man of letters is the set of descriptions, states, positions and beliefs of the nobles and eminent people; so, based on the understandings of the writer, his beliefs in the perfect human and the characteristics of enlightened spiritual guide can be seen and understood easily.This piece of research work tried to study the appearance of perfect human in the works of Jamali and to enumerate the features and characteristics of the ideal or perfect human.The findings indicated that although Jamali did not deal with the aforementioned characteristics directly,they can be comprehended and perceived from the tenor of his words.These kinds of characteristics are presented in the forms of advices and counsels,empirical stories and narrations,as well as descriptions of general though. 
 

 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Jamali Dehlavi
  • Perfect Human
  • Mysticism
  • subcontinent
  1. ابن­عربی، محی­الدین، انسان کامل، ترجمة گل­بابا سعیدی، تهران: جامی، 1396.
  2. استعلامی، محمد، «تربیت در مکتب عرفان و رابطه آن با روانشناسی»، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، شماره88، صص114-103، 1353.
  3. انصاری، عبدالله بن محمد، مناجات و الهی نامه خواجه عبدالله انصاری،تهران: نشر جمهوری، 1389.
  4. تدین، عطاالله، جلوه­های تصوّف  و عرفان در ایران و جهان، تهران: انتشارات تهران، 1388.
  5. جمالی دهلوی، حامدبن­فضل­الله، سیرالعارفین، نسخة خطی، شماره روتوگراف 173، کتابخانه دانشگاه علیگر.847 هجری.
  6. _______________________، مثنوی مهروماه، به­کوشش سیدحسام‌الدین ‌راشدی‌، راولپندی: مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان، 1353.
  7. جمالی دهلوی، حامدبن­فضل­الله، مثنوی مهروماه، به­کوشش سیدحسام‌الدین ‌راشدی‌، راولپندی: مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان، 1353.
  8. جمالی دهلوی، حامدبن­فضل­الله، مرآت­المعانی به انضمام گزیدة سیرالعارفین، تهران: حقیقت، 1384.
  9. چیمه، محمداختر، «روابط مشایخ سهروردیة ایران و شبه قاره»، نامه پارسی، سال سوم، شماره1، صص28-35، 1377
  10. حافظ شیرازی، شمس­الدین محمد، دیوان غزلیّات، به کوشش خلیل خطیب رهبر، چاپ نهم، تهران: صفی­علیشاه، 1371.
  11. دانشنامه زبان و ادبیات فارسی در شبه­قاره، به­سرپرستی موذنی، جلددوم، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی،1387.
  12. دانشنامه جهان اسلام، زیرنظر غلام­علی حداد عادل، جلد10، تهران: بنیاد دایرة المعارف اسلامی، 1385.
  13. دهلوی ‌کشمیری­، ‌محمدصادق، کلمات‌الصادقین‌، تذکرة ‌صوفیان ‌مدفون ‌در دهلی‌، ج۱، لاهور: چاپ‌ سلیم‌اختر، ۱۹۸۸.
  14. رازی، شیخ نجم­الدین، مرصادالعباد من المبدأ الی­المعاد، به­اهتمام حسین الحسینی نعمت­اللهی، تهران: سنایی،1353.
  15. رزمجو، حسین، انسان آرمانی و کامل در ادبیات حماسی و عرفانی فارسی، تهران: امیرکبیر، 1368.
  16. زرین­کوب، عبدالحسین، ارزش میراث صوفیه، چاپ پنجم، تهران: امیرکبیر، 1362.
  17. سجادی، سید جعفر، فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی، چاپ دوم، تهران: طهوری، 1373.
  18. صفا، ذبیح­الله، تاریخ ادبیات ایران (خلاصه جلد3، بخش اول و دوم)، جلد دوم، تهران: فردوس، 1370.
  19. ---------- ، تاریخ ادبیات ایران، جلد چهاردهم، تهران: فردوس، 1392.
  20. العبادی، قطب الدین ابومظفر، التصفیه فی احوال المتصوفه، تصحیح غلامحسین یوسفی، تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران، 1347.
  21. غزالی طوسی، ابوحامد محمد، کیمیای سعادت، به­کوشش خدیوجم، 2جلد، چاپ دوم، تهران: علمی و فرهنگی، 1361.
  22. کاشانی، عزالدین محمود، مصباح­الهدایه و مفتاح الکفایه، تصحیح جلال الدین همایی، تهران: سنایی، 1325.
  23. کمار، راجندر، ابعاد سیرالعارفین، دهلی: گریت بُک کنتریکتر، 2016.
  24. محمد بن منور، اسرارالتوحید فی مقامات الشیخ ابی­سعید، به اهتمام ذبیح­الله صفا، چاپ دوم، تهران: فردوس، 1384.
  25. مولوی بلخی، جلال­الدین محمد، مثنوی معنوی، به اهتمام و تصحیح رینولد الین نیکلسون، تهران: امیرکبیر، 1352.
  26. نسفی، عزیزالدین، الانسان­الکامل، باپیش­گفتار هانری کربن، تصحیح و مقدمة ماریژان موله، ترجمة ضیاءالدین دهشیری، چاپ 13، تهران: طهوری، 1394.
  27. هجویری غزوینی، علی، کشف المحجوب، با مقدمة قاسم انصاری، چاپ سوم، تهران: طهوری، 1373.