"وقایع هند" یادداشت‌های روزانۀ عبداللطیف شوشتری در بمبئی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه آموزشی تاریخ دانشگاه علوم پزشکی کرمان

چکیده

تهدید منافع انگلستان در هند در آغاز قرن هجدهم میلادی توسط رقیبانی چون ناپلئون و زمان شاه ابدالی، علاقمندی حکام انگلیسی به ایجاد مراوده سیاسی با دربار قاجار را سبب شد. این علاقه منجر به ارسال فرستادگانی از سوی حکام انگلیسی هند به دربار فتحعلی شاه گردید که متعاقب آن، سفیری به نام حاجی خلیل خان قزوینی نیز از سوی شاه قاجار به هند ارسال شد. اما حاجی خلیل خان در همان آغاز ماموریت،  در بندر بمبئی، به قتل‌رسید و این ماجرا دستمایۀ نگارش سلسله یادداشت‌های روزانۀ عبداللطیف شوشتری، دوست صمیمی خلیل خان در بمبئی گردید که در محدودۀ زمانی 20 جولای 1802 تا 19 جولای 1804 به رشتۀ تحریر‌در آمد. عبداللطیف ضمن پرداختن به موضوع قتل ایلچی و تبعات آن، اطلاعات وسیعی از وضع فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی بندر بمبئی، مرکز حضور و فعالیت تعداد کثیری از تاجران ایرانی،  در آغاز قرن نوزدهم میلادی به خواننده منتقل می‌کند. این مقاله ضمن ورود به معرفی این نسخۀ خطی ارزشمند،  با شیوۀ تحلیلی، توصیفی در صدد واکاوی علل حساسیت مقامات انگلیسی هند نسبت به حادثۀ قتل حاجی خلیل خان و تمایل آنان به مستور‌ماندن این حادثه است.
 
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Waqaye-i Hind: Abd ul Latif Shushtar’s daily notes in Mumbai

نویسنده [English]

  • Tajaddini Jaleh
Assistant Professor of History, Kerman University of Medical Science
چکیده [English]

Since British interests in India were threatened by opponents like Napoleon and Zaman Shah Abdali in the begging of the 18th century, British rulers started to establish a political relationship with the Qajar court. Therefore, envoys from British rulers in India were sent to the Court of Fath Ali Shah and consequently the Iranian ambassador, Haji Khalil Khan Qazvini, was sent to India. However, Haji Khalil Khan was murdered in Mumbai at the outset of the mission and this incident motivated the intimate friend of Khalil Khan in Mumbai, Abdul Latif Shushtari to write daily notes and records from 20th July 1802 to 19th July 1804. Abdul Latif investigated the murder of the ambassador and its further consequences, in addition, he provided extensive information on the cultural, social and economic status of Mumbai which was the center of activity for a great number of Iranian businessmen at the begging of the 19th century. This study was an introduction to the manuscript version of this precious work moreover, it was aimed to scrutinize, through an analytical descriptive method, the reasons behind the sensitivity of British officials in India to the murder of Khalil Khan and their tendency to conceal this event. 
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • "India"
  • " Abd ul Latif Shushtar"
  • "Mumbai"
  • " Haji Khali Khan"
  • " England"
  1. آوری،  پیتر ، تاریخ ایران دورۀ افشار، زند و قاجار، ترجمۀ مرتضی ثاقب فر، تهران: جامی، 1389.
  2. اعتماد السلطنه، محمد حسن بن علی، تاریخ منتظم ناصری، جلد 3، تصحیح محمد اسماعیل رضوانی، تهران: دنیای کتاب، 1363.
  3. اصفهانی، میرزا ابوطالب، مسیر طالبی، به کوشش حسین خدیو جم، تهران: سازمان اتنتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، 1363.
  4. انوشه، حسن،دانشنامۀ ادب فارسی، جلد چهارم، بخش دوم، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1375.
  5. بهبهانی، آقا احمد،  مرآت الاحوال جهان نما، تصحیح علی دوانی، تهران: قبله، 1372.
  6. پیرنیا حسن و عباس اقبال آشتیانی، تاریخ ایران، تهران: کتابفروشی خیام، 1364.
  7. حائری، عبدالهادی، نخستین رویاروئیهای اندیشه گران ایران با دو رویۀ تمدن بورژوازی غرب، تهران: امیر کبیر، 1380.
  8. حداد عادل، غلامعلی، دانشنامۀ جهان اسلام،  ج.18،  تهران: بنیاد دائره المعارف اسلامی، 1392.
  9. خانزمان خان دهلوی، غلام حسین خان،  تاریخ آصف جاهیان ( گلزار آصفیه به اهتمام  محمد مهدی متوسلی، لاهور: مرکز تخقیقات ایران و پاکستان، 1377.
  10. رایت، دنیس،  ایرانیان در میان انگلیسی‌ها، ترجمه کریم امامی، تهران:  نشر نو، 1368.
  11. رایت، دنیس، انگلیسی‌ها در میان ایرانیان، ترجمۀ لطفعلی خنجی، تهران: امیرکبیر، 1359.
  12. سایکس، سرپرسی، تاریخ ایران، ترجمۀ محمد تقی فخر داعی گیلانی، جلد دوم، تهران:دنیای کتاب، 1377.
  13. شوشتری، عبداللطیف، تحفة العالم، تصحیح صمد موحد، تهران: کتابخانه طهوری، 1363.
  14. شوشتری، عبداللطیف، وقایع هند، نسخه خطی، کتابخانۀ اصفیه، حیدراباد هند،  نسخۀ شمارۀ 23952.
  15. گرنت واتسن، رابرت،  تاریخ ایران، ترجمه ع. مازندرانی، تهران: امیر کبیر، 1348.
  16. مهدوی، عبدالرضا هوشنگ، تاریخ روابط خارجی ایران، تهران:  امیرکبیر، 1364.
  17. میرزا صالح، غلامحسین، تاریخ سفارت حاجی خلیل خان و محمد نبی خان در هندوستان، تهران: کویر، 1379.
  18. نهرو، جواهر لعل، کشف هند، ترجمۀ محمود تفضلی، تهران: امیر کبیر، 1361.
  19. هالینگبری، ویلیام، روزنامه سفر هیئت سر جان ملکم به دربار ایران، ترجمه امیر هوشنگ امینی، تهران: کتابسرا، 1363.
  20. هدایت، رضا قلی خان، تاریخ روضة الصفای ناصری، ج13، به تصحیح جمشید کیان فر، تهران: اساطیر، 1385.
    1. Bukland, C.E, Dictionary of Indian Biography, Lahore, Sangemeel Publication, 1985.
    2. Habib, Irfan,  Resistance and Modernization under Haider Ali and Tipu Sultan, New Delhi, Tulika books, 2004.