معرفی و تحلیل ساختی اختتام مثنوی، اثر مفتی الهی بخش کاندهلوی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان

2 استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان

3 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان

چکیده

جلال الدین محمد بلخی شاهکار عظیم مثنوی خود را با دفتر ششم ‌پایان نداد و مثنوی معنوی ناتمام ماند. مولانا در انتهای دفتر ششم دو داستان را که عبارتند از داستان دژ هوش‌ربا و داستان سه‌ پسر کاهل - که اولی به‌عنوان داستان اصلی و دومی به‌عنوان داستان درونه‌ای است- شروع می‌کند، اما بدون اینکه داستان‌ها را به سرانجامی برساند، از ادامه مثنوی باز می‌ایستد و سکوت اختیار می‌کند و با این سکوت خود خواننده را منتظر پایانی می‌گذارد. شاید در این بی‌پایانی، هدف و تعمدی وجود داشته و مولانا می‌خواسته به رهروان خود وانمود کند که راه سیر و سلوک و کشف حقایق، راهی بی‌پایان است که باید ادامه یابد. به‌همین دلیل بعد از مولانا افرادی طبع‌آزمایی نموده، تحت عنوان دفتر هفتم یا اختتام مثنوی سعی در سرودن ابیاتی به شیوة مثنوی معنوی می‌کنند، یکی از این تلاش‌ها اثری منظوم با عنوان اختتام مثنوی سرودۀ مفتی الهی بخش کاندهلوی از عرفای بنام هندوستان در قرن دوازدهم هجری است. در این پژوهش به روش تحلیل مقایسه ای ضمن معرفی صاحب اختتام، به بررسی و تحلیل ساختاری و معنایی این اثر و مقایسۀ آن با مثنوی معنوی پرداخته می‌شود. نتایج حاصل نشان می‌دهد که اختتام مفتی الهی‌بخش شباهت‌های زیادی به مثنوی معنوی دارد و مفتی الهی بخش توانسته اثر خود را از نظر ساختار روایی و معنایی به مثنوی نزدیک کند.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The introduction and analysis of Mathnavi's endings, the effect of the Divine Mufti of the Cannelle Division

نویسندگان [English]

  • NasirAhmad Seyedzadeh 1
  • Maryam khalili Jahantigh 2
  • Mohammad Barani 3
1 Student of Farsi Language and Literature University of Sistan and Baluchestan
2 Professor of Persian Language and Literature,University of Sistan and Baluchestan
3 Associate Professor of Persian Language and Literature,University of Sistan and Baluchestan
چکیده [English]

Jalal al-Din Mohammed Balkhi did not end his majesty Masnavi with the sixth office, and the spiritual Masnavi remained unfinished. At the end of the sixth office, Maulana begins two stories that include the story of the Inzorbat and the story of the three sons of Sahal - the first as the main story and the second - as an inner story, but without stashing it to the end, it stops the open masnavi. With silence, he waits for the silence to end the reader. Perhaps there was a purpose and purpose in this endlessness, and Mowlana wanted to tell his followers that the path to paths and the discovery of truths is a never-ending path that should continue.
For this reason, after Mowlana, some people have tested themselves, as the seventh office or the closing ceremony of Masnavi, they try to compose verses in the Masnavi style of spiritual life. One of these efforts is a systematic work titled Mathnawi's termination of the culturally divine narration by the mystics of India in the 12th century AH . In this research, by comparative analysis, introducing the owner of the termination, the structural and semantic analysis of this work and its comparison with spiritual mathnaically are discussed. The results show that the closing of the Divine Mufta has many similarities with the spiritual Masnavi, and the Divine Mufti has been able to bring its work closer to Masnavi in ​​terms of its narrative and semantic structure.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mathnavi's end
  • Divine Mufti
  • Ingusa's Fort
  • Structural Analysis
  • Semantic Analysis
  1. استعلامی، محمد، تصحیح و تحلیل و توضیح مثنوی مولانا جلال الدین محمد بلخی، چاپ چهارم، تهران: انتشارات زوار. 1372.
  2. بلخی، مولانا جلال‌الدین محمد، مثنوی معنوی (براساس نسخة تصحیح شدة نیکلسون)، به‌کوشش دکترکاظم دزفولیان، تهران: انتشارات طلایه، 1378.
  3. ....................................................مثنوی معنوی، با مقدمۀ بدیع الزمان فروزانفر، (دفتر ششم، خاتمه لولده الکامل بهاءالدین ولد)، چاپ اول، تهران: انشارات راستین. 1397.
  4. بلخی، جلال‌الدین، مثنوی معنوی مولوی به تحشیة حاج امداد الله، کانپور هند، محمود المطابع، 1321.
  5.  بلند شهری، عاشق‌الهی، سوانح عمری جامع شریعت و طریقت مولانا محمد زکریا کراچی: معهد الخلیل الاسلامی. بی‌تا.
  6. توکلی، حمید رضا، بوطیقای روایت در مثنوی، چاپ دوم، تهران: انتشارات مروارید. 1391.
  7.  تهانوی، مولانا اشرف‌علی، کلید مثنوی، جلد بیستم، ملتان(پاکستان): ادارة تألیفات اشرفیه. 1416ق.
  8. سیّد، محمودعلی، نسب‌نامة مفتی الهی بخش، ضمیمة مثنوی مولوی معنوی شریف، محمود المطابع: کانپور هند، 1319.
  9. حسنی، عبدالحی، نزهة الخواطر(الإعلام بمن فی‌الهند من الأعلام) به‌تحقیق ابوالحسن علی ندوی، کراچی: نورمحمد کارخانه تجارت کتب، 1412ق.
  10. دهلوی، عبدالحق، اخبار الاخیار، کراچی: دارالاشاعت. 1997م.
  11. ذهبی، شمس‌الدین محمدبن احمد، سیر اعلام النبلاء، دمشق: مؤسسة الرسالة. 1429ق.
  12. زرین‌کوب، عبدالحسین، سر نی، چاپ چهارم، تهران: انتشارات علمی. 1372.
  13. سراج، منهاج، طبقات ناصری، ترجمة اردو غلام رسول مهر، لاهور. 1975م.
  14. عرشی نقشبندی، محمد نذیر، مفتاح‌العلوم شرح مثنوی مولانا روم، لاهور: فیصل، 2005م. 
  15.  فروزانفر، بدیع الزمان، رساله در تحقیق احوال و زندگانی مولانا جلال الدین، تهران: انتشارات زوار. 1382.
  16. کاندهلوی، مفتی‌ الهی‌بخش، اختتام مثنوی، کانپور: محمود المطابع، 1321ق.
  17. کاندهلوی، نورالحسن راشد، خاتم مثنوی حضرت مفتی الهی‌بخش نشاط. کاندهله: مفتی الهی‌بخش اکیدمی. 2015م.
  18. ندوی، محمد واضح رشید حسنی، رجال الفکر و الدعوة، دمشق: دار ابن کثیر،1432ق.
  19. نعمانی، محمدشبلی، سوانح مولانا روم، ترجمه توفیق هـ.سبحانی، تهران: نشر علم،1386.
  20. همایی، جلال‌الدین، مولوی‌نامه ، تهران : مؤسسة نشر هما. 1376.