تحلیل بدرالشروح اکبرآبادی بر غزلیات حافظ )بر اساس نظریۀ زیبایی‌شناسی دریافت یاوس(

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه مازندران

2 دانشیارگروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه مازندران

چکیده

نظریۀ دریافت، بر جایگاه منحصر به فرد خواننده و عوامل اجتماعی در تداوم خوانش متن تأکید می‌ورزد. بدرالشروح اکبرآبادی در سال 1835م. در اوایل سال‌های استیلای انگلیس در هند نوشته‌شد. با توجه به اهمیّت روابط فرهنگی و ادبی ایران و هند در طول تاریخ و تفاوت‌ها و شباهت‌های ساختاری دو جامعه،‌ در این مقاله تلاش می‌شود تا از طریق روش تحقیقی و توصیفی و با تکیه بر منابع کتابخانه‌ای، دریافت‌های اکبرآبادی متأثر از ساختار و پارادایم ادبی و اجتماعی جامعه‌ی‌هند تبیین شود. یافته‌ها نشان می‌دهد؛ فضای ادب فارسی در جامعه‌ی‌هند در قرن دوازدهم متأثر از دوفضای فرهنگی ایران و انگلیس بوده‌است. فضای فرهنگی ادبی ایران به برداشت عرفانی اکبرآبادی از دیوان‌حافظ انجامیده‌است و پارادایم فرهنگی انگلیس منجر به برداشت واقع‌گرایانه و غیرآرمانی اکبرآبادی از شخصیت‌هایی هم‌چون واعظ و شیخ و زاهد شد و هم‌چنین مایه‌ی توجه وی به جزییات و روایت‌های تاریخی و علل سرایش برخی ابیات گردید؛ ازاین‌رو در مجموع 4289 بیت مشروح، اکبرآبادی  14بیت را دارای علت سرایش و50 بیت را مرتبط به روایت‌های عرفانی و تاریخی دانسته‌است. اکبرآبادی در این شرح از نکات ادبی و بلاغی و کلامی و منطقی کمک‌گرفته‌است. درنهایت‌این که تأثیر پارادایم‌های ایرانی در این شرح بیش از سایر پارادایم‌هاست.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigation into Akbar Abadi’s Badr al-Sharruh on hafez’s Lyrics Based on Jauss Perception Aesthetic Theory

نویسندگان [English]

  • Atena, reyhani 1
  • Morteza Mohseni 2
  • Gholamreza pirooz 2
  • Masood Rohani 2
1 PhD student of Persian language and literature of Mazandaran University (responsible author)
2 Associate Professor of Persian Language and Literature in Mazandaran
چکیده [English]

Perception theory emphasizes the unique position of the reader and social factors in continuity of reading the text. Akbar Abadi’s book, Badr al- Sharruh, was written in India in 1835, in the early years of the British Empire. Considering the significance of the historical cultural and literary relations between Iran and India, and the structural differences and similarities of the two societies, in this paper it is attempted to explain Akbar Abadi’s perceptions influenced by the Literary and social paradigm and structure of the Indian society. Findings indicate that the Persian literature space in India in the  13th century was influenced by the two cultural space of Iran and England. The cultural literary space of Iran has led to Akbar Abadi’s mystical impression of Divan-e-Hafez. The England’s cultural paradigm space has led to Akbar abadi’s realistic and non-idealized impression of the characters such as Preacher, Sheikh, and Ascetic. Moreover, it caused his attention to historical details and narratives, as well as, the dignity of the descent of some  verses. Therefore, among the 4289 detailed and annotated verses, Akbar Abadi considers 14 verses as having dignity of descent, and 50 verses as related to  mystical and historical narratives. Akbar Abadi has benefitted from literary, rhetorical, verbal and logical  points. Finally, the influence of the Iranian paradigms on this description is more than other paradigms.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Rerception Aesthetic
  • jauss
  • Hafez’ Lyrics
  • Badr al- Sharruh
  • Akbar Abadi
  • paradims
  • Horizone of expectation

 

  بدرالشروح که در زمان سلطه‌ی تدریجی انگلیس بر هند نوشته شد؛ تحت تأثیر پارادایم‌های مذهب‌گرایی و تساهل در جامعه‌ی هند و پارادایم‌های واقع‌گرای انگلیس بود که به‌تدریج بر فضای فرهنگی هند حاکم می‌شد و بر دریافت اکبرآبادی از حافظ تأثیر می‌گذاشت. اکبرآبادی متأثر از شرح­های پیش از خود هم‌چون مرج البحرین از ختمی لاهوری و هم‌چنین افق‌انتظارات زمان خود، شرحی عرفانی از دیوان حافظ ارائه کرده‌است. عرفان اکبرآبادی در این شرح، متأثر از فضای عرفانی ادب فارسی، عرفانی مدرسی و مدوّن است. شرح اکبرآبادی متأثر از پارادایم‌های در حال گسترش واقع‌گرا در جامعه‌ی هند، شرحی­است واقع‌گرایانه. وی در مجموع 4289 بیت از غزلیات حافظ را شرح کرده‌است. برای 14 بیت علت سرایش در نظر گرفته‌است و50 بیت را  به روایت‌های تاریخی مرتبط دانسته‌است. هم‌چنین متأثر از پارادایم ابزارگرایی و جزیی‌نگری از بیان نکات ادبی، بلاغی،کلامی و منطقی ابیات تا جایی که به شرح یاری می­رساند کوتاهی نکرده‌است. وی متأثر از پارادایم تساهل که خود عامل رواج سکولاریسم در جامعه است، در شرح خود، دریافتی متفاوت با حافظ از شخصیت ها و نهادهای اجتماعی دارد. وی همانند حافظ و سایر شارحان از شخصیت­هایی ‌چون واعظ و شحنه و زاهد و محتسب دریافتی منفی دارد اما این شخصیت‌ها آن گونه که نزد حافظ نفرت انگیزند مورد تنفر اکبرآبادی نیستند. و با تأویل به اموری درونی هم چون نفس اماره و .. دگرگونه دریافت می‌شوند.

۵-منابع

-1آشوری،داریوش،عرفان و رندی در شعر حافظ،تهران: نشرمرکز،1385.

2-احمدی،بابک،حقیقت و زیبایی،تهران: نشرمرکز،چ پنجم،1380.

3-اکبرآبادی،بدرالدین،بدرالشروح،عبدالاحدرضوی،تهران:امین،1362.

-4امیری،کیومرث،زبان وادب فارسی‌در هند،تهران:وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی،1374.  

5-ایزوتسو، توشیهیکو،صوفیسم و تائوئیسم،تهران:انتشارات روزنه،1379.

6-تسلیمی،علی، نقدادبی، تهران:کتاب آمه،1390.

7-شاهچراغی،آزاده،پارادایم های پردیس،تهران:انتشارات جهاد دانشگاهی،چ چهارم،1392.

8-شریفی، محمدنادر، رئالیسم‌ در آثار جمالزاده: ویژگی‌های ‌مکتب‌ رئالیسم (واقع‌گرایی)، ادبیات‌داستانی، صص50-53، شماره نود،تهران، خرداد 1384.

9-جواری،محمد حسین، نظریه‌ی زیبایی‌شناسی دریافت:روشی برای خوانش‌های جدید در ادب فارسی، مولوی‌پژوهی، ش 5 ،سال دوم، صص72-57، تبریز: ،پاییز 1384.

10-چاند بی‌بی، سیده، حافظ ‌در شبه ‌قارۀ ‌هند، اسلام‌آباد پاکستان: مرکز تحقیقات‌ایران و پاکستان، 1386.

11-حکاک،سیدمحمد،فلسفه تجربی انگلستان،تهران:انتشارات سمت،1390.

12-خرمشاهی، بهاءالدین‌ و دیگران، شرح‌ َعرفانیَ ‌غزل‌های ‌حافظ، نوشتۀ ‌عبدالرحمان ختمی ‌لاهوری، تهران: نشر قطره،چاپ هشتم،1392.

13-دستغیب، عبدالعلی، حافظ شناخت، تهران:نشرعلم،بی‌تا،1387.

14- رافائل،ماکس، نگاهی ‌به ‌تاریخ ‌ادبیات‌ جهان (تاریخ‌رئالیسم)، مترجم ‌محمدتقی ‌فرامرزی، تهران: شباهنگ،1365.

15-عبدالله،سید،ادبیات فارسی‌درمیان‌هندوان،ترجمۀمحمداسلم‌خان،تهران: بنیاد موقوفات محمود افشار،۱۳۷۴.

16-فیاض، سید محمود، عابدی، سید وزیر الحسن، تاریخ ‌ادبیات ‌هند، مترجم ‌مریم ‌ناطق ‌شریف، تهران: نشررهنمون،1380.

16-مجتبایی، فتح‌الله،یپوندهای ‌فرهنگی‌ایران‌ و هند در دورۀ اسلامی، ترجمه ‌ابوالفضل‌محمودی، تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه،1389.

17- معزی، مهتاب، تأثیرات ‌دین‌ الهی‌اکبرشاهی ‌بر اتحاد شبه ‌قاره ‌هند، فصلنامه ‌پارسه، سال‌ چهاردهم، ش22، صص111-97، شیراز:بهار و تابستان 1393.

18- نامور مطلق، بهمن، نظریه‌ی ‌دریافت،‌ پژوهشنامه ‌فرهنگستان ‌هنر، ش11، صص110-93. تهران: زمستان1387.

19-یکتایی، محمود،فرهنگ وتمدن ایران واسلام در هند و پاکستان،تهران:اقبال،1353.

20-Jauss,Hans Robert,Toward an aesethtic of reciption,translate from german by timothy bathi,united state of america: university of minnesota press,minneapolis,1998.