مقایسه تطبیقی شاخص‌های توسعه انسانی ایران با کشورهای شبه قاره هند )طی 35 سال اخیر با استفاده از مدل ویکور(Vikor)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه جغرافیا، دانشگاه اورمیه

2 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری پیام نور،تهران

3 دانشجوی دکتری رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری دانشگاه محقق اردبیلی

چکیده

هر ساله برنامه توسعه سازمان ملل متحد یک گزارش توسعه انسانی منتشر می­کند که در آن اندازه این شاخص برای هر کشور محاسبه و براساس آن رتبه­بندی می­شوند. ایران نیز همواره از جمله کشورهایی بوده که به لحاظ توسعه­ی انسانی دچار وضعیت مناسبی نبوده است. در همین راستا، هدف اصلی این مطالعه مقایسه تطبیقی شاخص­های توسعه انسانی ایران با کشورهای شبه قاره هند در دوره زمانی 2015-1980می­باشد. نوع تحقیق کاربردی و روش آن توصیفی- تحلیلی می­باشد. برای تجزیه و تحلیل داده­ها و اطلاعات نیز از روش ویکور استفاده شده است. یافته­ها نشان می­دهد که کشور ایران در مقایسه با کشورهای شبه قاره هند در اکثر دوره­ها در جایگاه نخست و دارای وضعیت متعادل می­باشد، فقط در یک دوره(1985) با ضریب ویکور(347/0) در وضعیت نامتعادل و رتبه چهارم در بین کشورها قرار گرفته است. در بین این کشورها، هند و پاکستان از نظر شاخص­های توسعه انسانی تا حدودی دارای وضعیت متعادل و نیمه­متعادل بوده و کشور بوتان در بیشتر دوره­ها دارای وضعیت نامتعادل می­باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Comparative Comparison of Iran's Human Development Indicators with Sub-Continent Countries of India over the past 35 years using the Vikor Model

نویسندگان [English]

  • m m 1
  • m a 2
  • s m 3
چکیده [English]

Each year, the United Nations Development Program publishes a Human Development Report, in which the index is calculated for each country and ranked accordingly. Iran has always been one of the countries that has not been well positioned in terms of human development. In this regard, the main objective of this study is to compare the comparative indices of human development in Iran with the countries of the subcontinent of India during the period of 2015-2018. The type of research is applied and its method is descriptive-analytical. The method used to analyze the data and information is also used by the Vikor method. The findings show that compared to the countries of the subcontinent of India, Iran is in the first place with a balanced status in most courses, only in one period (1985) with a Vikor coefficient (0.347) in an unbalanced position and fourth rank it is located among countries. Among these countries, India and Pakistan have somewhat balanced and semi-balanced status in terms of human development indicators, and Bhutan has an unbalanced situation in most of the courses. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Human Development Index
  • India Subcontinent
  • Vikor Model
  1. براهمن، جان، توسعة مردم­گرا، مترجمین: عبدالرضا رکن­الدین افتحاری و مرتضی توکلی­، تهران، شرکت چاپ و نشر بازرگانی، موسسة مطالعات و پژوهش­های بازرگانی.1385.
  2. پورمحمدی، محمدرضا، زالی، نادر، تحلیل نابرابری­های منطقه­ای و آینده­نگاری توسعه (نمونه موردی: استان آذربایجان شرقی)، نشریه جغرافیا و برنامه­ریزی، دوره 15، شماره 32، صص 64-29.  1389.
  3. _____________________، «توسعه­ی انسانی، چالش و چشم اندازها ­»، مجلة علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه تبریز، سال دهم، شماره 15، ویژه نامۀ جغرافیا­، تبریز.1383
  4. حسین­پور­پویان، حسن، مجتهدزاده، پیروز، احمدی­پور، زهرا، بنیان­های جغرافیایی و ژئوپولیتیکی روابط در شبه قاره، فصلنامه علمی- پژوهشی مطالعات شبه قاره، سال دوم، شماره پنجم. 1385.
  5. حسین­زاده دلیر، کریم و ملکی، سعید، بررسی وضعیت شاخص های توسعه انسانی در استان ایلام، فصلنامه جغرافیا و توسعه ناحیه­ای، دوره 3، شماره6. 1385
  6. زنگی­آبادی، علی، موسوی، میر نجف، تحلیل فضایی نابرابری­های جنسیتی و شاخص­های مربوط به

آن در کشورهای خاورمیانه، فصلنامه جغرافیایی آمایش، شماره 7، صص 40-55. 1388.

  1. زیاری، کرامت­الله، نوید سعیدی ولیلا بقال صالح­پور،1389، سنجش درجه توسعه یافتگی شهرستانهای استان آذربایجان شرقی به روش HID، مجله فراسوی مدیریت، سال 3، شماره1389.22.
  2. طهماسبی، جواد،شاخص توسعه انسانی و مقام ایران در جایگاه جهانی، گزارش راهبردی، شماره 159، آذر سال 1391. معاونت پژوهش­های اقتصادی. 1391.
  3. قائد رحمتی، صفر، خادم­الحسینی، احمد،تحلیلی بر درجه­ی توسعه­یافتگی شهرستان­های استان سیستان و بلوچستان، نشریه­ی آمایش محیط، شماره 3، صص 113-97. 1389
  4. کاوسی، اسماعیل، احمدی، فخرالدین،جهانی شدن و توسعه منابع انسانی، مجله مطالعات راهبردی جهانی شدن، سال اول، پیش شماره اول، زمستان 1389.
  5. کلانتری دهقی، لیلا،شاخص توسعه انسانی(hdi) در ایران با تاکید بر برنامه چهارم توسعه کشور، پایان نامه کارشناسی ارشد به راهنمایی، ساسان ودیعه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرکزی. 1391.
  6. 12.   محمد علیخانی، سلیمه و دیگران، بررسی شاخص­های توسعه انسانی(HDI) در ایران و کشورهای منتخب، پایش: فصلنامه پژوهشکده علوم بهداشتی جهاد  دانشگاهی، سال یازدهم، شماره چهارم،

       شهریور سال 1391، صص423-415. 1391.

  1. ویسی ناب، فتح­الله و صدر موسوی، میرستار،بررسی تطبیقی وضعیت شاخص توسعه انسانی در

 کشورهای منتخب در حال توسعه(ایران، برزیل، پاکستان، ترکیه، مصر و مکزیک)، فصلنامه جغرافیایی سرزمین، علمی پژوهشی سال چهارم، شماره 53، بهار سال 1396.

  1. ویسی­ ناب، فتح­الله، بابایی اقدم، فریدون، ابراهیم­زاده آسمین، حسین،بررسی تطبیقی وضعیت شاخص­ توسعه­ی انسانی در کشورهای شبه قاره، فطلنامه مطالعات شبه قاره هند، دانشگاه سیستان و بلوچستان، سال پنجم، شماره هفدهم، زمستان 1392، صفحات 170-153.  1392.
    1. Atashin P.S and Sasani, A, Applying Logarithmic Fuzzy Preference Programming and VIKOR Methods for Supplier Selection: A. Case Study, Journal of American Science; 9(1), http://www.jofamericanscience.org .2013.
    2. Bhatia, V. K and S.C. Rai, Evaluation of socio-economic development in small areas, New Dehli. PROJECT REPORT, INDIAN SOCIETY OF AGRICULTURAL STATISTICS .2004.
    3. Chu, M. T and Shyu, J and Tzeng, G. H and  Khosla, R , Comparison among three analytical methods for knowledge communities' group-decision analysis, Expert Systems with Applications, 33(4).2007.
    4. Davies, A. "Human Development and the Optimal Size of Government", Journal of Socio-Economics, Vol. 38, pp. 326-330.2009
    5. Hanushek, A.E, Economic growth in developing countries: The role of human capital. Academic Article for Stanford University, 1-30. 2013.
    6. Hung-Y. W. and Gwo-Hshiung T and Yi-Hsuan C, A fuzzy MCDM approach for evaluating banking performance based on Balanced Scorecard, Expert Systems with Applications Volume 36, Issue 6, August 2009, Pages 10135-10147.2009.
    7. Jih-jeng, h & gwo-hshiung, t & hsiang-his,l,  A revised vikor model for multiple criteria decision making-the perspective of regret theory, the smithsonian/nasa astrophysics data system, vol 35, pp 761- 768. (2009).
    8. Liu, Chui-Hua & Tzeng, Gwo-Hshiung & Lee, Ming-Huei & Lee, Po-Yen (2013). Improving metro –airport connection service for tourism development: Using hybrid MCDM models, Tourism Management Perspectives 6 (2013), pp 95–107.
    9. Opricovic, S and Tzeng, G.H, Defuzzification within a multicriteria decision model, International Journal of Uncertainty, Fuzziness and Knowledge Based Systems, vol. 11, no. 5.2003.
    10. Opricovic, S, and Tzeng, G. H, Compromise solution by MCDM methods: A comparative analysis of VIKOR and TOPSIS. European Journal of Operational Research, 156(2).2004.
    11. www.worldbank.ir.