موسیقی بیرونی اشعار نظیری نیشابوری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

10.22111/jsr.2012.822

چکیده

 موسیقی شعر یکی از بهترین مختصاتی است که به طور ذاتی ارزش و اهمیت آن را مشخص می­کند و در واقع موسیقی شعر است که ضمن این که شنیدن آن را برای گوش­ها جذاب می­سازد، راهی برای دلنشین کردن شعر است تا از این طریق مفهوم و هدفی که در بطن سخن منظوم نهفته است، سریعتر به مقصد و مقصود مورد نظر واصل گردد. منظور از موسیقی بیرونی شعر که باعث آهنگ و موسیقی کلام و زیبایی آن گردیده ، وزن عروضی است که بر اساس کشش هجاها و تکیه هاست.
 دیوان نظیری نیشابوری از نظر موسیقی بیرونی و تنوّع وگوناگونی اوزان عروضی به کار رفته درآن قابل توجّه و ملاحظه است.
در دیوان نظیری نیشابوری 564 غزل، 42 قصیده، 3 قطعه، 10 ترکیب بند و ترجیع بند و 141 رباعی وجود دارد که مجموع 760 قطعه شعر است. شاعر در تمام دیوان از 9 بحر و 37 وزن استفاده کرده است : 275 مورد در بحر هزج شاملِ 128 غزل، 3 قصیده، 2 ترکیب بند، 1 قطعه و 141 رباعی ؛ 186 مورد در بحر رمل شاملِ 174 غزل، 9 قصیده، 3 ترکیب بند؛ 134 مورد در بحر مجتث شامل 115 غزل، 18 قصیده، یک قطعه ؛ 111 مورد در بحر مضارع شامل 100 غزل، 7 قصیده، 4 ترکیب بند ؛ 29 مورد در بحر خفیف شامل25 غزل، 3 قصیده، 1 ترکیب بند ؛ 16 مورد در بحر رجز شاملِ 15 غزل، 1 قصیده ؛ 6 مورد در بحر منسرح شامل 5 قصیده، 1 غزل  ؛ 3 مورد در بحر سریع شامل 2 غزل، 1 قطعه ؛ 3 مورد در بحر متقارب شامل 2 غزل، 1 قطعه.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

External Music of Naziri Neyshabouri’s Poetry

چکیده [English]

Music of poetry is one of the best characteristics, that intrinsically denote the value and significance of the poem. Indeed, it is the music of poetry that, while making the poetry attractive to the ears, is a way of making it pleasant in order to convey the concept and the purpose lying in the core of the speech faster to the given destination and intention. The external music of the poem which gives rise to the music of the speech and causes its beauty is the very prosodic rhythm that is based on the length of the syllables and





 





stresses.
Naziri Neyshabouri’s divan (book of poems) is considerable in terms of the external music and the variety and variation of the prosodic rhythms employed.
 In Naziri Neyshabouri’s divan there exist 564 ghazals(lyric poems), 42 qasidas(ballads), 3 ghat’es(stanzas), 10 composites and refrains, and 141 rubais(quatrains), total of which becomes 760 poetic Pieces. The poet has made use of 9 meters and 37 rhythms throughout the divan: 275 cases in the Hazaj meter including 128 ghazals, 3 qasidas, 2 composites, 1 ghat’e and 141 rubais; 186 cases in the Ramal meter consisting of 174 ghazals, 9 qasidas, 3 composites; 134 cases in the Mojtas meter comprised of 115 ghazals, 18 qasidas, 1 ghat’e; 111 cases in the Mozar’e Meter including 100 ghazals, 7 qasidas, 4 composites; 29 cases in the Khafif meter comprised of 25 ghazals, 3 qasidas, 1 composite; 16 cases in the Rajaz meter consisting of 15 ghazals, 1 qasida; 6 cases in Monsarah meter containing 5 qasidas, 1 ghazal; 3 cases in the Sar’i meter including 2 ghazals, 1 ghat’e; 3 cases in the Motaghareb meter consisting of 2 ghazals, 1 ghat’e.

کلیدواژه‌ها [English]

  • music
  • prosody
  • rhythm
  • meter
  • Naziri Neyshabouri

1- اوحدی دقاقی بلیانی(1338)تذکرۀعرفات العاشقین و عرصات العارفین،مقدمه،تصحیح و تحقیق سید محسن ناجی نصرآبادی،تهران: اساطیر.

2- خواجه نصیرالدین طوسی،محمد بن محمد(1369) معیارالاشعار، با تصحیح و اهتمام جلیل تجلیل، چاپ اول، ناهید .

3- رازی،امین احمد(1378)تذکره ی هفت اقلیم،تصحیح و تعلیقات و حواشی سید محمد رضا طاهری،تهران:سروش.

4- شاه حسینی، ناصرالدین(1380) شناخت شعر، تهران: آگاه .

5- شفیعی کدکنی، محمد رضا(1370) موسیقی شعر، تهران: آگاه  .

6- شمس قیس رازی، محمد بن قیس(1373)المعجم فی معاییراشعار العجم، به کوشش سیروس شمیسا، چاپ اول، فردوس .

7- شمیسا، سیروس(1381) آشنایی با عروض و قافیه ، تهران: فردوس .

8- صبور، داریوش(1384)آفاق غزل فارسی ، تهران : زوار .

9- صفا، ذبیح الله(1371)تاریخ ادبیات در ایران،جلد1/5:تهران: فردوسی.

10- فخرالزمانی قزوینی، عبدالعلی(1367)تذکرۀ میخانه،به اهتمام احمد گلچین معانی،چاپ پنجم،تهران: اقبال.

11- ماهیار، عباس(1374)عروض فارسی، تهران: قطره .

12- مددی، حسن(1385)عروض و قافیه(نگاهی تازه به اوزان و ضرب آهنگ شعر فارسی)،تهران: تیرگان.

13-مدرّس تبریزی، محمدعلی(1374)ریحانه الادب،تهران: خیام.

14- مشحون، حسن( 1373) تاریخ موسیقی ایران ، چاپ اول، تهران: نشر سیمرغ با همکاری نشر فاخته.

15- ملّاح، حسینعلی(1367)پیوند موسیقی و شعر، تهران: فضا .

16- نظیری نیشابوری، محمد حسین(1379)دیوان اشعار، با تصحیح محمد رضا طاهری، تهران: موسسه انتشارات نگاه .

17- واله داغستانی،علیقلی(1384)تذکره ی ریاض الشعرا، تصحیح و تحقیق محسن ناجی نصرآبادی،تهران: اساطیر.

18وحیدیان کامیار، تقی(1370)بررسی منشأ شعر فارسی، مشهد:  آستان قدس.

19-وحیدیان کامیار، تقی(1386)وزن و قافیه ی شعر فارسی، مرکز نشر دانشگاهی.

20-هدایت، رضاقلی خان(1385)تذکره ی ریاض العارفین، مقدمه، تصحیح و تعلیقات ابوالقاسم رادفر،گیتااشیدری،تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.