برهم کنش های فرهنگی زرنکه با ساتراپی های شرقی امپراتوری هخامنشی با استناد به صنعت سفالگری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

10.22111/jsr.2013.860

چکیده

شهر دهانه ی غلامان سیستان، یکی از محوّطه­های شناخته شده و کلیدی در بخش شرقی امپراتوری هخامنشی به شمار می­رود. نمایندگان ساتراپ زرنکه (سیستان) بر پلکان­های شرقی آپادانای تخت جمشید در حال آوردن هدایایی مانند گاو و سپرهای بلند نقش گردیده­اند. علاوه بر این، نمایندگان سایر ساتراپی­های شرقی مانند هندیان، آراخوزیه و گنداریان نیز در حال حمل هدایای خود به بارگاه شاهی هستند. هم اکنون شرقی­ترین ایالات این امپراتوری ایرانی در خارج از مرزهای کنونی آن و در کشورهای افغانستان، پاکستان و هند واقع شده است. متون کتیبه­ها و نقش برجسته­های هخامنشی، آشکارا بیانگر اهمّیّت ایالت­های شرقی امپراتوری از جمله ساتراپ­های هنیدوش، آراخوزیایی و گنداریان است. تکرار اسامی آن­ها پس از مراکز حکومتی در فهرست­های ایالتی، همچنین عمل جسورانه مسلح بودن آن­ها در برخی نقوش و اخذ مالیات سنگین از ایالات شرقی جملگی بیانگر اهمّیّت سیاسی این بخش از امپراتوری است.
کاوش­های صورت گرفته در سیستان، پاکستان و افغانستان بسیاری از زوایای گنگ و مبهم تاریخی این ایالات را نمایان ساخت و نشان داد که ساتراپی­های مذکور علاوه بر ارتباطات فرهنگی نزدیک با یکدیگر، در بسیاری از زمینه­های تمدّنی و سیاسی بر هم­   کنش­های فراوانی داشته­اند؛ به گونه­ای که با مشاهده­ی آثار هم­دوره در محوّطه­های باستانی این ساتراپی­ها، می­توان یگانگی فرهنگی را آشکارا در بین آن ها مشاهده نمود. برای این منظور، محوّطه­های باستانی بَلَمبَت، اکرا و چارسَدا در پاکستان که لایه­های هخامنشی دارند، با محوّطه­ی نادعلی (سرخ داغ) در افغانستان و محوّطه­ی هخامنشی دهانه ی غلامان در سیستان مورد مطالعه قرا گرفتند وسفالینه­های آن ها با یکدیگر از نظر تکنیک و ویژگی­های فنّی و شکلی، هدف مقایسه های گونه­شناختی قرار گرفت. نتایج حاصل از این مطالعات نشان داد که سیستان در دوره ی هخامنشی بیش از نواحی داخلی ایران، با مناطق شرقی ارتباط و پیوند داشته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Cultural Interaction of Zranka with the Eastern States of the Achaemenid Empire According to Pottery Industry

چکیده [English]

The city of DahaneQolaman inSistan is one of the known archaeological sites in the eastern part of the Achaemenid Empire. The representatives of Zranka satrap (= state) have been carved on the east steps of the great hall of Persepolis bringing cows and long shields as gifts. Moreover, representatives of the other eastern states such as Indians, Arachosia and Gandarians are also carrying their gifts to the imperial court. Nowadays, the eastern states of this Iranian Empire are located outside the current borders of it in Afghanistan, Pakistan and India.
Achaemenid inscriptions and bas-reliefs clearly indicate the importance of the empire’s eastern states includingHindush, Arachosia and Gandarians. The political importance of this part of the empire is shown through the repetition of their names immediately after the governmental centers in the list of  the states, their men being armed in some carvings as well as heavy taxes paid by them.
    The excavations carried out in Sistan, Pakistan and Afghanistan showed many historical unknown angles of these states and revealed their close cultural relations as well as civil and political interactions which allow us observe a cultural unity among them by looking at their contemporary old artifacts. For this purpose, the archaeological sites of Balambat, Achra and Charsada which have Achaemenid layers were studied archaeologically alongside with Nad Ali (SorkhDaq) in Afghanistan and DahaneQolaman in Sistan. Finally, their potteries were compared typologically from the point of form, technique and technical specifications. The results of this study showed that Sistan had more links to the eastern states of the empire than the internal parts.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • DahaneQolaman
  • the Indian Sub-continent
  • Achaemenid era
  • Sistan
  • Achaemenid eastern states
  • Pottery

1-   استروناخ، دیوید، پاسارگاد، ترجمه ی حمید خطیب شهیدی، چاپ اول، تهران: انتشارات سازمان میراث فرهنگی کشور،۱۳۷۹

2-  بریان، پیر، تاریخ امپراتوری هخامنشیان (از کوروش تا اسکندر)، ترجمه ی مهدی سمسار، ج ۱،  چاپ چهارم، تهران: انتشارات زریاب،۱۳۸۲

3-  بومر، راینر، یافته­های سفالی زندان سلیمان، در: تخت سلیمان، هانس هنینگ فون دراوستن و رودلف ناومان، ترجمه ی فرامرز نجد سمیعی، چاپ اول، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی،۱۳۸۲

4-  توسلی، محمد مهدی، ایران، شبه قاره و چین، فصلنامه ی شبه قاره، دانشگاه سیستان و بلوچستان، سال دوم، شماره دوم،صص 20-7. بهار1389.

5-  چمنکار، محمدجعفر، جایگاه خلیج فارس و دریای عمان در سیاست خارجی ایران عصر هخامنشی، فصلنامه تاریخ روابط خارجی، سال یازدهم، شماره 41، صص 1-20. زمستان 1388.

6-  خادمی ندوشن، فرهنگ ، مروری کوتاه بر تاریخ شرق ایران از دوره هخامنشیان تا مرگ اسکندر، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران:    صص 481- 493.زمستان 1381.

7-  راولینسون، یادداشت­های سیستان،( جغرافیای تاریخی سیستان، سفر با سفر نامه­ها)، ترجمه و تدوین حسن احمدی، تهران: نویسنده،۱۳۷۸

8-   روف، مایکل، نقش برجسته­ها و حجاران تخت جمشید، ترجمه ی هوشنگ غیاثی­نژاد، چاپ اول، تهران: انتشارات گنجینه ی هنر،1381

9-    زهبری، زهره، مطالعه­ی نمونه­های سفالین مکشوفه از محوّطه­ی هخامنشی دهانه ی غلامان، پایان­نامه کارشناسی ارشد باستان­شناسی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، دانشکده ی ادبیّات و علوم انسانی،1391

10-   سیدسجادی، سیدمنصور، دهانه ی غلامان: شهری در سیستان (بخش اول)، باستان شناسی و تاریخ، سال دهم، شماره دوم،صص ۳۷-۵۳، بهار و تابستان  1۳۷۵.

11-   سیدسجادی، سیدمنصور، محیط طبیعی و آثار باستانی سیستان، فصلنامه تحقیقات  جغرافیائی، سال پانزدهم،‌ شماره 1 و 2، شماره پیاپی 56 و 57، صص152-153. ۱۳۷۹.

12-     شاپور شهبازی، علیرضا(1389) راهنمای مستند تخت جمشید (برای بنیاد پژوهشی پارسه-پاسارگاد) چاپ دوم، تهران: سفیران.

13-     فرای، ریچار نلسون، تاریخ باستانی ایران، ترجمه ی مسعود رجب­نیا، چاپ سوم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۸۶

14-   فلاح، مرتضی، جایگاه فرهنگ و زبان فارسی در شبه قاره، فصلنامه ی مطالعات شبه قاره، دانشگاه سیستان و بلوچستان، سال دوم، شماره دوم، صص 67-98، بهار 1389.

15-   فیروزمندی، بهمن و بهادری، علی، جایگاه ایالت­ های شرقی در شاهنشاهی هخامنشی، پژوهش­های ایرانشناسی، سال اول، شماره اول، پائیز و زمستان ، صص 23- 41. 1390.

16-     کخ، هاید ماری، از زبان داریوش، ترجمه پرویز رجبی، چاپ هفتم، تهران: نشر کارنگ،۱۳۸۳

17-     کورت، آملی، هخامنشیان، ترجمه ی مرتضی ثاقب­فر، تهران: انتشارات ققنوس،۱۳۸۶

18-   کیانی، محمدیوسف، پایتخت­های شاهنشاهی هخامنشی، در: پایتخت­های ایران، مجموعه مقالات سازمان میراث فرهنگی، به کوشش کامیار عبدی، چاپ اول، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور

19-     کیانی، محمدگلزارخان، هخامنشیان در پاکستان، هنر و مردم، دوره 7، شماره 84 مهر 48. 1348.

20-   لسترنج، گای، جغرافیای تاریخی سرزمین­های خلافت شرقی، ترجمه محمود عرفان، چاپ اول، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی،۱۳۷۷

21-     مشکور، محمد جواد، جغرافیای تاریخی ایران باستان، تهران: دنیای کتاب،۱۳۷۱

22-   مهرآفرین، رضا و موسوی حاجی، سید رسول، عبور از گدروزیا، پژوهش­های تاریخی (علمی – پژوهشی)، دانشکده ی ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان، دوره جدید، شماره ۳، صص ۵۵-۶۶، پاییز ۱۳۸۸.

23-     هرینک، ارنی،  سفال ایران در دوره اشکانی، ترجمه ی حمیده چوبک، چاپ اول، سازمان میراث فرهنگی کشور (پژوهشگاه) 1376

24-     هینتس، والتر، یافته­های تازه از ایران باستان، ترجمه ی پرویز رجبی، چاپ سوم، تهران: انتشارات ققنوس،1387

 

25-     Alizadeh, A., Chogha Mish II, The development of a prehistoric regional center in lowland Susiana, southern Iran, Chicago, Oriental institute publications, vol. 130, 2008

26-     Dales, G., New excavations at Nad-I Ali (Sorkh Dagh), Afghanistan, Center for South and Southeast Asia Studies, University of California, Berkeley, California 94720, 1977

27-     Dittman, R., Problems in the Identification of an Achaemenian and Mauryan Horizon in North-Pakistan, AMI 17, pp. 155-93. 1984

28-     Dyson, R., H., Triangle- festoon ware reconsidered, Iranica Antiqua, vol. XXXIV, pp. 115- 144, 1999

29-     Goff, C., Excavations at Baba jan: The Architecture and Pottery of level I, IRAN XXIII, pp. 1-20, 1985

30-     Magee, P., Petrie, C., Knox, R., Khan, F., Thomas, K., the Achaemenid empire in south Asia and recent excavation in Akra in northwest Pakistan, American journal of archaeology, vol. 109, no. 4, pp. 73-102, 2005

31-     Mohammadkhani, K., Une nouvelle construction monumentale Achéménide à Dahaneh-e Gholaman, Sistan, Iran, Arta 2012.001, 2012

32-     Scerrato, U., A Probable Achaemenid Zone in Persian Sistan, East and West, NS 13/2-3, , pp. 186-197, 1962

33-     Sumner, W.M., Achaemenid settlement in Persepolis plain, American journal of Archaeology, VOL.90, NO.1, PP.3-31, 1986 

34-     Wheeler, M., Chārsada, A Metropolis of the North-West Frontier, Oxford University Press, 1962

 

      Refrences

1- Alizadeh, A., Chogha Mish II, The development of a prehistoric regional center in lowland Susiana, southern Iran, Chicago, Oriental institute publications, vol. 130, 2008

2- Brian, Pier, Achaemenid`s Emperor History (From Syres to the Alexander), vol.1, translated by: Mehdi Semsar, 4th Edition, Tehran, Entesharat Zaryab, 2003

3- Bomer, Riyner, Ceramic finds of Zendan-e Soleiman, in: Takht-e Soleyman, Hans Hening Fon Der Osten & Rodolf Nouman, Translated by Faramarz Najd-e Samiee, 1th edition, Tehran, Entesharat-e Elmi va Farhangi, 2003

4- Chamankar, Mohammad Jafar, the position of Persian Gulf and Omman Sea in foreign affairs of Iran during Achaemenids`s regin, Foreign Affairs Journal, 11th yaer, no.41, winter, pp.1-20, 2009

5- Dales, G., New Excavations at Nad-I Ali (Sorkh Dagh), Afghanistan, Center for South and Southeast Asia Studies, University of California, Berkeley, California 94720, 1977

6- Dittman, R., Problems in the Identification of an Achaemenian and Mauryan Horizon in North-Pakistan, AMI 17, pp. 155-93. 1984

7- Dyson, R., H., Triangle- festoon ware reconsidered, Iranica Antiqua, vol. XXXIV, pp. 115- 144, 1999

8- Fallah, Morteza, the Situation of Persian civilization and language in subcontinent, Journal of Subcontinent researches, University of Sistan & Balochistan, vol.2, no.2, spring, 2010

9- Firoozmandi, Bahman, Bahadori, Ali, the Position of Eastern States in Achaemenid`s kingdom, Iranian Researches, First Year, No.1, Fall & Autem, 2011

10- Fry, Richard Nelson, History of Ancient Iran, Translated by: Masude Rajab Nia, Tehran, Entesharate Elmi va Farhangi, 2007

11- Goff, C., Excavations at Baba Jan: The Architecture and Pottery of level I, Iran XXIII, pp. 1-20, 1985

12- Haerink, Erni, the Ceramics of Iran in Parthian Era, Translated to Persian by: Hamideh Choobak, Sazemane Mirase Farhangi Keshvar, 1997

13- Hints, Walter, New Finds of Ancient Iran, Translated by: Parvize Rajabi, Tehran, Qoqnoos, 2008

14- Khademi Nodooshan, Farhang, A Glance at History of Eastern Iran from Achaemenid`s to Alexander Death, Journal of Humanities of Tehran University, autemn, 2002

15- Kokh, Heid Mary, From the Language of Daraius, Translated by: Parvize Rajabi, Tehran, Nashre Karang, 2004

16- Kourt Amli. Achaemenids, Translated by: Morteza Saghebfar, Tehran, qoqnoos Publication, 2007

17- Kiani, Mohammad Yousef, the Capitals of Achaemenid`s Kingdom, in: the Capitals of Iran, Kamyar Abdi, Tehran, Sazeman-e Mirase Farhangi Keshvar, 1995

18-Kiani, Mohammad Golzarkhan, Achaemenids in Pakistan, Art & People, vol. 7, no. 84, Oct. 1969

19- Lestrenj. Gai, Historical Geography of Eastern Kalifate Provinces, Translated by: Mahmood Erfan, Tehran, Elmi va Farhangi Publication, 1998

20- Magee, P., Petrie, C., Knox, R., Khan, F., Thomas, K., the Achaemenid empire in south Asia and recent excavation in Akra in northwest Pakistan, American journal of archaeology, vol. 109, no. 4, pp. 73-102, 2005

21- Mashkoor, Mohammad Javad, Historical Geography of Ancient Iran, Tehran, Donyaye Ketab, 1992

22- Mehrafarin, Reza, Musavi Haji, Seyyed Rasul, Crossing of Gedrouzia, Historical Researches, Humanitis Faculty of Esfahan University, New Publications, no. 3, 2009

23- Mohammadkhani, K., Une nouvelle construction monumentale Achéménide à Dahaneh-e Gholaman, Sistan, Iran, Arta 2012.001, 2012

24- Scerrato, U., A Probable Achaemenid Zone in Persian Sistan, East and West, NS 13/2-3, , pp. 186-197, 1962

25- Seyyed Sajjadi, Seyyed Mansur, Dahane Qolaman: a City in Sistan (First Part), Archaeology and History, 10th year, no.2, Spring & Summer, 1996

26- Seyyed Sajjadi, Seyyed Mansur, Environment and Old Sites of Sistan, Geography Studies, 15th Year, no. 1 & 2, Continous nos. 56 & 57, 1999

27- Shapoor Shahbazi, Alireza, the Guidance of Persepolis (for Bonyade Pazhooheshiye Parseh - Pasargad), second Edition, Tehran, Safiran, 2010

28- Stronach, David, Pasargad, translated by: Hamid Khatib Shahidi, Tehran, Sazeman-e Miras-e farhangi Keshvar, 2000

29- Sumner, W.M., Achaemenid settlement in Persepolis plain, American journal of Archaeology, VOL.90, NO.1, PP.3-31, 1986 

30- Rawlinson, Notes about Sistan, Historical Geography of Sistan, Traslator and author: Hasan Ahmadi, Tehran, Writer, 1999

31- Roff, Michel, Bas Reliefs and Inscribers of Persepolis, First Editon, Translated by: Hooshange Ghiasi Nezhad, Tehran, Ganjine Honar Publication, 2002

32- Tavasoli, Mohammad Mehdi, Shebhe Qareh va Chin, Faslname Shebhe Qareh, Daneshgahe Sistan va Baluchestan, Sal-e Dovvom, Shomareh Dovvom, Bahar, s. 7-20, 2010

33- Wheeler, M., Chārsada, A Metropolis of the North-West Frontier, Oxford University Press, 1962

34- Zehbari, Zohreh, Study of the Pottery Samples found from  Dahane Qolama, an Achaemenid`s old Site, the Dissertation of M.A. in Archaeology, The University of Sistan & Baluchestan, Humanities Faculty, 2012