https://jsr.usb.ac.ir/ مطالعات شبه قاره fa daily 1 Tue, 23 Sep 2025 00:00:00 +0330 Tue, 23 Sep 2025 00:00:00 +0330 https://jsr.usb.ac.ir/article_8385.html مسئلۀ اصلی تحقیق حاضر، معرفی وابسته‌های عددی به‌عنوان بخشی از استعاره‌های مفهومی-هستی‌شناختی در شعر سبک هندی، به‌منظور مفهوم‌سازی‌های گستردۀ این نوع شعر‌‌ است. مفهوم‌سازی، یکی از رابط‌های مهم بین ذهن و زبان آدمی در سازوکارهای مهم و پیچیدۀ حیات بشر نظیر شناخت، یادگیری و تعامل با جهان است. نیاز به مفهوم‌سازی، در برخی ساحه‌های گفتمانی نظیر مباحث فلسفی و تبیین تجربیات تجریدی، برجسته‌تر می‌شود. در میان سبک‌های دوره‌ای شعر فارسی، سبک هندی به‌واسطۀ پرداخت به تصاویر شهودی پیچیده و بیانات انتزاعی، سبکی شاخص است. برای انجام پژوهش حاضر، از روش توصیفی-تحلیلی، و مطالعات حوزۀ زبان‌شناسی شناختی استفاده شده است. ضرورت انجام این تحقیق، در ارائۀ الگویی از مفهوم‌سازی در بخشی از ادبیات فارسی است که ویژگی برجستۀ آن، ورود در حوزه‌های غامض انتزاعی و تجریدی است. با انجام این پژوهش، به این نتایج دست یافتیم: وابسته‌های عددی با الگوی «عدد + وابسته: مادی؛ معدود: انتزاعی»، اغلب برای مفهوم‌سازی امور تجریدی و ذهنی در شعر سبک هندی وارد شده است و با نسبت‌دادن جسمانیت و کیفیات فیزیکی ماده (وزن، درازا، ارتفاع، زمان و حجم) به امور ذهنی، به عینی‌تر شدن این مفاهیم کمک می‌کند؛ بدین دلیل، این گروه از وابسته‌های عددی را می‌توان استعاره‌های هستی‌شناختی (ظرف، مادی و تشخیص) به شمار آورد. https://jsr.usb.ac.ir/article_8677.html استعاره در طی قرون از دیدگاههای مختلف ادبی، زبانشناختی، زیباییشناختی و روان‌شناختی مورد مطالعه قرار گرفته و موضوع پژوهش‌های مختلفی بوده است. د‌ر‌ این راستا، در حوزه زبان-شناسی شناختی، نظریه استعاره مفهومی یکی از نظریه‌هایی است که لیکاف و جانسون با نگاهی تازه به استعاره در قالب انواع استعاره‌های جهتی، هستی‌شناختی و ساختاری مطرح کردند. هدف پژوهش حاضر توصیف و تحلیل چگونگی بازنمایی انواع استعاره‌های جهتی در غزلیات صائب تبریزی (جلد 1)، مطابق با تحلیل شناختی لیکاف و جانسون می‌باشد. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد شاعر در غزلیات خویش، از مفاهیم انتزاعی مربوط به احساسات و باورهای انسان، فراز و فرود روزگار و زندگی، مضامین عرفانی، پیشرفت و پسرفت آدمی و همۀ تجربیات روزمرۀ فرد، به عنوان حوزه‌های مقصد، سخن به ‌میان آورده است. بر این اساس، وی جهت عینیت‌بخشی و ملموس‌سازی چنین مفاهیمی از جهت‌های متنوعی همچون جهت پایین، بالا، چرخشی، دور، نزدیک، بیرون، درون، میانه، گوشه و کنار، روبه‌رو، پیرامون، و عقب، به عنوان حوزه‌های مبدأ، استفاده کرده است. نتایج همچنین نشان می-دهد بیشتر جهت‌ها را در غزلیات صائب تبریزی با بسامدهای متفاوت می‎توان مشاهده کرد و تفاوتی معنادار بین بسامد کاربرد انواع استعاره‌های مفهومی جهتی در این غزلیات وجود دارد. https://jsr.usb.ac.ir/article_8252.html استواری و قوام دین، ارتقای سطح دینی، فکری، علمی و اجتماعی مردم و رشد و پویایی و وسعت‌دادن به نگرش مردم و مصون نگاه‌داشتن آنان از اندیشه‌های انحرافی، یکی از وظایف خطیر عالمان، فرهیختگان و آشنایان به آموزه‌های دین است. بررسی و تحلیل نقش‌آفرینان در این عرصه، اقدامی ستودنی و درخور اهمیت است. میر حامد حسین هندی، یکی از این چهره‌های فاخری است که در بالندگی و اعتلای دین اسلام و مذهب اهل‌بیت (ع) و پیشگامان جهاد تبیین در شبه‌قارۀ هند، با منطق وزین و استدلال شکوهمندانۀ خویش، به دفاع از آموزه‌های وحیانی و تعالیم حیات‌بخش اسلام، در یک شرایط سخت و دشواری همت گماشت و در این عرصه، کتاب‌های سترگ و شایسته‌ای ازجمله «عبقات الانوار» را نگاشت که به‌عنوان مشعل فروزان و طریق هدایت و از مهم‌ترین منابع علمی در تبیین مبانی نظام امامت شمرده می‌شود. تلاش‌های جاودانۀ او در هندوستان به‌عنوان دانشوری بیدارگر و روشن‌ضمیر، موجب دستاوردهای ارجمندی در این سامان بوده است. نوشتار حاضر می‌کوشد با طرح این پرسش که نقش میر حامد حسین در گفتمان‌سازی معارف اعتقادی شیعی در شبه‌قارۀ هند چیست، با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی، ضمن آشنایی با زیست‌نامۀ این عالم برجسته و عوامل گسترش مذهب امامیه در هندوستان، به بررسی عناصر ترویج مبانی اعتقادی مذهب اهل‌بیت (ع) در سایه‌سار نقش‌آفرینی میر حامد حسین در شبه‌قارۀ هند اشاره کند. از نتایج پژوهش، می‌توان دریافت که این چهرۀ علمی و مدافع مکتب آل‌الله، در نهادینه‌سازی مبانی اعتقادی شیعه، خدمات صادقانه و ماندگاری داشته است که ازجملۀ آن می‌توان به نگارش کتاب‌هایی در حوزۀ امامت‌شناسی، تربیت شاگردان متعهد در گستراندن تعالیم اسلام ناب و احداث کتابخانۀ ناصریه اشاره کرد.  https://jsr.usb.ac.ir/article_9681.html یکی از سه گونه اصلی شعر حماسی فارسی، حماسه تاریخی است که قدمتی بیش از هفت قرن دارد و تا زمان حاضر تداوم داشته است. این آثار از دو جنبة اطلاعات تاریخی- سیاسی و ارزش سبک‌شناختی اهمیت دارند. یکی از آثار حماسی دوره افشاریه، شاهنامه احمدشاه درانی سروده نظام الدین عشرت سیالکوتی است که در بحر متقارب و در 10476 بیت سروده شده است. از آنجاکه به آثار حماسی دوره مذکور کمتر توجه شده است لذا بررسی و تحقیق در این زمینه ضرورت دارد. از این رو هدف تحقیق حاضر معرفی و تحلیل سبکی محتوایی شاهنامه احمدشاه درّانی یک منظومة حماسی تاریخی ناشناخته دوره افشاری می‌باشد. محقق در این مقاله به شیوه توصیفی-تحلیلی، با استفاده از روش تحلیل لایه‌ای، متن این شاهنامه را در سه لایة زبانی، ادبی و فکری بررسی نموده است. از حیث سبکی نیز منظومه نشان می‌دهد که در این دوره، با افول سبک هندی، بازگشت ادبی آغاز شده است و منظومه با بازگشت به سبک خراسانی سروده شده است. https://jsr.usb.ac.ir/article_8358.html منظومة «پدماوات» یکی از منظومه‌های هندی به زبان اُودی (owdi) است. میرزا ملک محمد جائسی (856-921 ه.ق)، شاعری صوفی‌مسلک (در اواخر قرن نهم و اوایل قرن دهم) این منظومه را در قالب مثنوی و با 4196 بیت سروده است. برخی ادیبان و کارشناسان هندی، این منظومه را یکی از انواع ادب حماسی و برخی دیگر آن را در شمار انواع ادبی متصوفة اسلامی و داستان عاشقانۀ فولکلور می‌دانند و از آن به‌عنوان «ایک رزمیه نظام» (منظومۀ حماسی) یا «دوستانه‌انداز» (عاشقانه) یاد می‌کنند. هدف پژوهش حاضر در بررسی منظومة عاشقانة پدماوات، اثر میرزا ملک محمد جائسی، دستیابی به اتقان در تشخیص نوع ادبی آن است. فرضیة پژوهش این است که منظومة پدماوات یک منظومة عاشقانه با وجه حماسی است. این پژوهش در دو بخش به نگارش درآمده است. بخش نخست، بیان نظرات دربارة چیستی منظومة یادشده، منشأ داستان، معرفی شاعر و میزان توفیق او در سرایش آن است. در بخش دوم، ساختار منظومه را با سنجه‌های عاشقانه‌سرایی یا پهلوانی‌سروده‌های ایرانی سنجیده‌‌ایم. در پایان با روش توصیفی-تحلیلی به سؤالات معمول، و فرضیۀ پژوهش پاسخ گفته و دریافته‌ایم این اثر، یک منظومه‌ای عاشقانه و دارای وجه حماسی است. https://jsr.usb.ac.ir/article_8674.html با توجه به تحولات جاری در منطقه و نقش روزافزون طالبان در صحنه‌های سیاسی و امنیتی، مطالعه حاضر به بررسی فرآیندها و عوامل موثر بر دینامیک روابط منطقه‌ای با این گروه تمرکز دارد. طالبان به عنوان یک گروه افغانی نه تنها بر امنیت افغانستان بلکه بر امنیت و پایداری منطقه به طور کلی تأثیرگذار است که در حوزه‌های مختلف قابل مشاهده است. تداخلات و نفوذ طالبان در پاکستان، به خصوص در مناطق مرزی، به چالش‌های امنیتی منطقه افزوده و پایداری این کشور را تحت تأثیر قرار داده است. از طرف دیگر، همسایگان افغانستان مانند هند نیز نگرانی‌هایی در مورد تأثیرات طالبان بر امنیت منطقه‌ای، پناهندگان، و تعادل قدرت در این منطقه دارند. این مقاله به تحلیل مولفه‌های چندگانه‌ای می‌پردازد که بر روابط گروه طالبان با کشورهای همسایه، به ویژه هند، پاکستان تأثیرگذار هستند. مطالعه مولفه‌های تأثیرگذار بر این روابط می‌تواند به درک بهتر از دینامیک و ابعاد روابط طالبان با همسایگانشان کمک کند و به عنوان یک پایه‌ی تحلیلی برای مطالعات آینده در این حوزه استفاده شود. https://jsr.usb.ac.ir/article_8492.html ولایت، هویت و هستة مشترک طریقت‌های عرفانی است که در مؤلفه‌های اساسی عرفان مانند اسماءالله، حقیقت محمدیه، امامت، خلافت، انسان کامل، قطب، غوث و... به‌طور خاص و گسترده، مورد تأمل و جستار واقع شده و ادبیات عرفانی گسترده‌ای را نظام بخشیده است؛ ازاین‌رو، نمی‌توان سخن از ساحت عرفان گفت و ولایت را نادیده گرفت. این نوشتار به دیدگاه سید حیدر آملی به نمایندگی از عرفان شیعی، و محمد طاهر القادری به نمایندگی از عرفان بریلوی توجه نشان داده است؛ زیرا غنای دیدگاه‌های این دو تن، داده‌های پراهمیت و نتایج قیاس‌پذیر و حقایق ثمربخش در حوزة ولایت به بار آورده است که علاوه بر ارائة خوانش نزدیک‌تری از ولایت، می‌تواند به‌عنوان کمال ارجمند و اصل وحدت‌بخش، رشتة پیوند تشیع و تسنن را مستحکم سازد. این پژوهش با روش توصیفی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، با هدف مقایسه و هم‌سنجی نقاط اشتراک و احیاناً افتراق، و تبیین چیستی ولایت در عرفان شیعی و بریلوی، با تأکید بر اندیشة دو تن از بزرگان انجام گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که ولایت، واسطۀ فیض، موجب قوام هستی، و امری پایان‌ناپذیر است و اگرچه این دو عارف محقق قائل به منبع غیبی برای ولایت بوده و مصادیق و خاتم آن را مشترک می‌دانند، با تحلیل نقادانه و نگاه باریک‌بین می‌توان سرچشمة ولایت نزد آن دو را متمایز کرد. https://jsr.usb.ac.ir/article_8705.html فضیلت «انسانیت» به همراه پنج فضیلت دیگر: خردمندی، شجاعت، عدالت، اعتدال و تعالی، توسط مارتین الیاس پیتر سلیگمن، برای اولین بار در روان شناسی مثبت گرا به عنوان شش فضیلت منش، برای بهینه سازی کیفیت زندگی انسان مطرح شد. در اندیشه ها و آموزه های بسیاری از اندیشمندان و معنویان از شرق تا غرب، می توان شاخصه های علم روان شناسی مثبت را کشف و نمایان ساخت. این جستار که به روش تطبیقی - توصیفی انجام شده، درصدد است تا به تبیین و تطبیق فضیلت «انسانیت» و توانمندی های آن در آموزه های مولانا و کریشنامورتی بپردازد. نتایج تحقیق حاکی از آنست که این فضیلت و توانمندی های زیر مجموعة آن: عشق، مهربانی، هوش-اجتماعی، در آموزه‌ های مولانا و کریشنامورتی قابل تبیین و تطبیق است؛ در این میان نقاط اختلافی نیز در نظام اندیشگانی آنان مشاهده می شود؛ ازجمله: اختلاف در توانمندی عشق و اختلاف در نوع نگاه به انسان. https://jsr.usb.ac.ir/article_8636.html هرچند رمان «عروس پاکستانی» به‌ اندازة برخی دیگر از آثار باپسی سیدوا مانند «بچه‌پُرروی آمریکایی» و «هند ترک برمی‌دارد» در کانون توجه منتقدان نبوده، آثار انتقادی فراوانی را به خود اختصاص داده که بیشتر، جنبه‌های پسااستعماری یا فمینیستی آن را کاویده‌‌اند و از روح طبیعت‌گرا و جبرگرایانه‌‌ای که در رگ رمان جاری است، غافل مانده‌اند؛ به ‌گونه‌ای که گویی کثرت درختان، از دیدن جنگل بازشان داشته است. این پژوهش در پی آن است که طبیعت‌گرایی و جبرگرایی عمیقی را که در جای‌جای رمان «عروس پاکستانی» ریشه دوانده و شامل جبر زیستی، اجتماعی، فرهنگی، جغرافیایی و سیاسی است و مردان را نیز به همان اندازة زنان، در چنبرة خود گرفته است، مورد کنکاش قرار دهد و روشن سازد که دغدغه‌های فمینیستی این اثر، نتیجة طبیعت‌گرایی و جبر جهان‌شمول حاکم بر آن و در نتیجه، فرع بر آن است. رویکرد اتخاذشده، ترکیبی از مطالعات طبیعت‌گرا و فمینیستی است که همراه با یک نگرش کیفی نسبت به موضوع مورد مطالعه، شالودة این پژوهش را شکل می‌دهند. https://jsr.usb.ac.ir/article_8706.html حافظ شیرازی از نوابغ شعر فارسی است و شعر او الهام بخش بسیاری از شاعران پس از وی بوده است . از جمله شاعران فارسی قرن سیزدهم هجری هندی که متأثر از حافظ است رتن سینگ متخلص به زخمی است. مضامین غزل زخمی، عاشقانه -عارفانه است .زخمی پیرو سبک عراقی است و در غزل خود به استقبال شعر حافظ پرداخته استاین پژوهش حاصل مطالعه نظری و به روش کتابخانه ای با شیوه تحلیلی -توصیفی درباره تاثیر پذیری زخمی از حافظ انجام شده استیافته های پژوهش نشان می دهد زخمی بسیاری از واژه های عارفانه همچون خرابات ، میخانه ، رند و ... را از حافظ وام گرفته است .گاهی نیز به سان حافظ به شیخ و ناصح و مفتی تاخته است. در مجموع ساختار و انسجام صوری و محتوایی غزل زخمی متاثر از سبک عراقی و بویژه حافظ است . تأثیر پذیری زخمی از حافظ در محورها و مناظر مختلف صوری و محتوایی غزل آشکار است. در بررسی و تحلیل شعر زخمی مشخص گردید که زخمی به استقبال بسیاری از غزلیات حافظ پرداخته ومصرع های شعر حافظ را تضمین نموده است .در ترکیبات ، مضامین و موسیقی و نیز کاربرد گسترده ردیف از غزل حافظ تأثیر پذیرفته است. https://jsr.usb.ac.ir/article_8458.html در دورۀ ساسانی، فعالیت‌های تجاری با شبه‌قارۀ هند به‌ویژه مناطق سواحلی آن، از طریق خلیج‌فارس و دریای عمان توسعه یافت. با تصرف نواحی کلیدی، ارتباط میان خلیج‌‌فارس و دریای عمان با جزایر و بنادر ‌هندوستان تسهیل شد. ساسانیان در مناطق ساحلی هند، قرارگاه‌هایی ساختند و به‌تدریج بازرگانان مهاجر زرتشتی و مسیحی نسطوری در آن ساکن شدند. دریانوردان، بین بنادر و جزایر خلیج‌فارس و دریای عمان تا هند در رفت‌وآمد بودند و به بارگیری و باراندازی کالا می‌پرداختند. هدف از این پژوهش، بررسی ارتباط تجاری کرانه‌های شمالی و جنوبی خلیج‌فارس و دریای عمان با شبه‌قارۀ هند در دورۀ ساسانی است. نگارنده با تکیه بر روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و شیوۀ کتابخانه‌ای (Library research) و براساس مطالعۀ تحقیقات مستند، سعی دارد به این سؤال پاسخ دهد که هند در اقتصاد حوزۀ خلیج‌فارس و دریای عمان دورۀ ساسانی، دارای چه اهمیتی بوده است؟ در انتها نتیجه گرفته می‌شود که ‌مجموعه‌ای از عوامل مثبت ازجمله سیاست شهرسازی بندری در خلیج‌فارس، تشکیل ناوگان تجاری و نظامی قدرتمند، شناخت راه‌های دریایی و تصرف ارضی و بحری کرانه‌های اقیانوس هند توسط ساسانیان، موجب گسترش شکوفایی متقابل کانون‌های تجاری خلیج‌فارس و دریای عمان و شبه‌قارۀ هند بوده است.   https://jsr.usb.ac.ir/article_8788.html چشتیه، مانند دیگر فرقههای تصوف، آداب و رسوم و عقاید خاصی داشتند. در نظر ایشان، شریعت بر طریقت رجحان دارد. نظام‌الدین اولیاء یکی از بزرگان این فرقه در هند است. اصول فرقه چشتیه در مجالس و ملفوظاتش انعکاس ویژه‌ای دارد و از تک‌نگاری‌های مجالس او به خوبی می‌توان اندیشه-های او را دریافت. امیرحسن سجزی و امیرخسرو دهلوی، از مریدان او، سخنان شیخ خود را با عنوان فواید‌الفؤاد، افضل‌الفواید و راحة‌المحبین گرد آورده‌اند. مقاله با رویکردی توصیفی، تحلیلی افکار عرفانی، آموزه‌های اخلاقی وکلامی شیخ را بر مبنای این آثار تحلیل کرده‌است. پژوهش حاضر نشان می‌دهد که نظام‌الدین عارفی، حنفی مذهب است و از دیدگاه کلامی در بحث جبر، اختیار و رؤیت خدا دنبالهرو مکتب اشعری است. محوریترین آموزههای نظام‌الدین، تأکید فراوان او در پای‌بندی به شریعت است. تأکید به انجام فرایض و مستحبات، تلاوت قرآن و توجه به اذکار از پای‌بندی او به شریعت حکایت می‌کند. بیان مقامات سلوک، تبیین دقیق موانع سلوک، توجه فراوان به آموزه‌های اخلاقی و اجتماعی، از مهم‌ترین نکاتی است که در مجالس شیخ برجسته شده است. از این رو می-توان گفت: شریعت، طریقت، اخلاق، انسان و اجتماع واژه‌های کلیدی مجالس شیخ هستند؛ که از وسعت دید شیخ و آموزه‌های فرقه چشتیه حکایت دارد. https://jsr.usb.ac.ir/article_8612.html درۀ کشمیر، یکی از مناطق مهم فرهنگی و دینی در آسیا محسوب می‌شود که همواره سکونتگاه ادیان مختلف، ازجمله شیوائیسم کشمیری و اسلام بوده است. پژوهش حاضر، به شیوۀ توصیفی-تحلیلی، به تبیین آرای لِلّادِد به‌عنوان یکی از شخصیت‌های مهم آیین شیوائیسم کشمیری و نیز شیخ نورالدّین رِیشی، و مقایسۀ اندیشه‌های آن دو پرداخته است. آرای عرفانی للّادِد و نورالدّین را می‌توان به‌صورت کلی در سۀ حوزۀ خداشناسی، سلوک عملی و رویکرد اجتماعی دسته‌بندی کرد. نتایج پژوهش حاکی از تعامل و ارتباط شیخ نورالدّین رِیشی با للّادِد است؛ چنان‌که نورالدّین از واژۀ «دِوا» و اسم «شیوا» که خدای اصلی آیین شیوایی است، در کنار لفظ «الله» استفاده کرده است. همچنین برخی عبارات مشابه در اشعار هردو شخصیت دیده می‌شود. البته مضامین مشترک دیگری در اشعار نورالدّین و للّادِد وجود دارد که مختص آیین شیوائیسم کشمیری و طریقت رِیشیّه نیست؛ بلکه در سایر سنت‌ها و طریقت‌های عرفانی نیز چنین اندیشه‌هایی وجود دارند. ازجملۀ این اعتقادات می‌توان به ریاضت‌های شدید، ترک خانواده، تجرد، امتناع از مصرف گوشت، آزار نرساندن به حیوانات، مراقبه، سیر انفسی، سیر و سلوک، انتقاد از ظاهرپرستی و توجه به باطن اعمال، و روحیۀ تسامح و مدارا با دیگران اشاره کرد. https://jsr.usb.ac.ir/article_8953.html مدرسه دیوبندیه، از مهم‌ترین مراکز آموزشی اسلامی در شبه قاره هند، نقش چشمگیری در تحول نظام آموزشی و تقویت هویت دینی مسلمانان این منطقه ایفاء کرده‌است. تاسیس دیوبندیه در زمانی صورت گرفت که مسلمانان هند با چالش‌های جدی نظیر زوال سیاسی و تسلط استعماری بریتانیا، مواجه بودند. به منظور واکنش به این وضعیت علمای مسلمان دیوبندیه بر بازسازی و تقویت هویت دینی مسلمانان از طریق ارائه آموزش‌های اسلامی متمرکز شدند. سوال اصلی پژوهش حاضر این است که سیر تحولی نظام آموزشی مدرسه دیوبندیه چه تاثیری بر پویایی فرهنگی این نهاد علمی داشته است؟ دستاوردهای این پژوهش بر اساس روش تاریخی و تحلیل داده‌ها استوار است. مسلمانان هند به دلیل سیاست‌های استمعاری بریتانیا با مشکلات فراوانی رو به رو شدند، بنابراین بنیان‌گذاران این مدرسه در طراحی نظام آموزشی به دنبال ایجاد تحولی عمیق در باورهای عقیدتی و سیاسی مسلمانان بودند. آنها آموزش افراد تحصیل‌کرده را به عنوان راه حل مناسب برای مقابله با چالش‌های موجود در جامعه استعمار زده خود در نظر گرفتند. سیر تحولی دیوبندیه، شرایط تاریخی، نیازهای جامعه مسلمانان و تاثیرات استعمار بریتانیا، این مدرسه را از یک نهاد محلی به مرکزی مهم و بین‌المللی در عرصه‌های فکری و آموزشی تبدیل کرد. https://jsr.usb.ac.ir/article_8185.html یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های زبان و ادبیات فارسی در شبه‌قارة هند، حضور نقد ادبی در آن است. در این زمینه نویسندگان و منتقدان زیادی آثار مختلفی از خود به یادگار گذاشته‌اند. این آثار یا به‌صورت مستقل نگاشته شده‌اند، یا در ضمنِ آثاری با موضوعاتی دیگر، به نقد اشعار دیگران پرداخته‌اند. در مواجهه با این آثار، ممکن است ما با برخی دیدگاه‌های انتقادی آن منتقدان موافق نباشیم، اما معرفی و ارزیابی این آثار، از لحاظ تاریخ نقد ادبی در زبان فارسی بسیار حائز اهمیت است. یکی از این منتقدان شبه‌قاره که آثار قابل‌توجهی از او باقی مانده، امام‌بخش صهبایی است. وی در آثار خود مکرر به مسائل نقد و بلاغت پرداخته است. او که در سدة سیزدهم می‌زیست، با تألیف بیش از بیست رساله در زمینه‌های مختلف اعم از نقد ادبی، شرح برخی متون فارسی، بلاغت، لغت و... شخصیت تأثیرگذاری در این زمینه‌ها بوده است. علاوه بر این وی با تدریس زبان فارسی، شاگردان زیادی تربیت کرد که همگی آنان در گسترش زبان فارسی نقش عمده‌ای ایفا کرده‌اند. در این مقاله به معرفی امام‌بخش صهبایی و بررسی اجمالی سوانح زندگی او پرداخته شده و در ضمن با معرفی آثارش، دیدگاه‌های مختلف وی به‌ویژه در حوزة نقد ادبی بررسی و تحلیل شده است. https://jsr.usb.ac.ir/article_8954.html اندیشۀ فلسفیِ میرداماد (در‌گذشتۀ 1040 ھ‌‌.‌ق)، یکی از نقاط عطف در تاریخ حضور آثار و آراء فیلسوفان ایرانی در هندوستان به شمار می‌رود. مواجهۀ دانشمندان هندی با شخصیّت علمیِ او، سه دورۀ کلّی را سپری کرده است: دورۀ انتقال، دورۀ انتشار و دورۀ تثبیت. دورۀ انتقال که نیمۀ نخست قرن یازدهم هجری‌قمری را در بر می‌گیرد، طلیعۀ آشناییِ دانشمندان هندی با میرداماد به شمار می‌رود. در مقالۀ حاضر، با تمرکز بر این دوره و تعقیب سرنخ‌های تاریخی و متنی، نشان‌ داده‌ایم که چگونه اندیشۀ فلسفیِ میرداماد در عصر حیات او به‌واسطۀ نگارش کتاب جذوات و مواقیت و ارتباط با شخصیّت‌های علمی و سیاسیِ هندوستان، به آن سرزمین راه یافته است. افزون بر این، تعدادی از شاگردان میرداماد و بستگان او در هندوستان اقامت داشته و علاوه بر تدریس علوم عقلی و نقلی، مناصب گوناگونِ سیاسی و قضایی را عهده‌دار بوده‌اند. این چهره‌ها که در سراسر جغرافیای شبه‌قارّه – اعمّ از قلمرو گورکانی و قطب‌شاهی – حضور داشته‌اند، سهمی چشمگیر در پراکنش آثار و آراء میرداماد در هندوستان دارند. «دورۀ انتقال» با روابط سیاسیِ امپراطوریِ صفوی با همسایگان شرقیِ خود و نیز مناسبات دیوانیِ دو حکومت گورکانی و قطب‌شاهی، پیوندی تنگاتنگ دارد. https://jsr.usb.ac.ir/article_8183.html ترسّل، یکی از گونه‌های پرکاربرد نثر فارسی است و منشآت، یکی از محصولات آن. از آثار شایان توجه در این حوزه، مجموعه مکاتبات ابوالفضل علّامی است. با بررسی سبک‌شناسانۀ «سلطانیات» به‌عنوان دفتر اول این مجموعه، در لایه‌های آوایی، واژگانی، نحوی، بلاغی و فکری می‌توان دریافت که ابوالفضل به‌عنوان پیشاهنگ سره‌نویسی، و مصلح نثر بیمار تیموری، شیوۀ منتخبش را در نگارش منشآت نیز به کار بسته است؛ از این رو تمایزی آشکار میان مکاتبات او با دیگر منشآت این دوره که اغلب در ردیف نثر مصنوع قرار می‌گیرند، دیده می‌شود. او در سلطانیات و در مدخل نامه، به اقتضای کلام و الزام رسم ترسّل، تمام ظرایف ادبی را به کار گرفته و نثری منشیانه و مسجّع را پدید آورده است؛ اما در رکن اصلی مکتوب، فارغ از این الزامات، او سبک خود را در نگارش به کار می‌بندد. با نظر به این بخش می‌توان گفت آنچه سبب تشخص نثر منشآت ابوالفضل در برابر نثر سایر منشآت این عصر شده، تمایل او به فارسی‌نویسی و ترکیب‌سازی‌ فارسی و احتراز از تکلفات منشیانه در سطوح آوایی و بلاغی است که موجب سادگی و روانی نثر او در عین فصاحت و سلاست شده است. سطح محتوایی سلطانیات به‌عنوان سفیر عقاید ابوالفضل و مخدوم او، به‌صورت ضمنی و آشکار دربرگیرندۀ بزرگ‌ترین ایدئولوژی این عصر، یعنی فلسفۀ صلح کل بوده است.   https://jsr.usb.ac.ir/article_8979.html داستان سیاوش در شاهنامه فردوسی و داستان رامایانای والمیکی، هر دو جزء داستان‌های حماسی منظوم‌اند، که از منظر بن‌مایه‌های اساطیری شباهت‌هایی دارند. در سال‌های اخیر مطالعات تطبیقی بسیاری میان این دو اثرانجام شده است؛ اما به تحقیق در باب عناصر داستانی آن‌ها توجه نشده است. از آنجا که پیرنگ مهم‌ترین عنصر داستانی است و یک داستان خوب قطعاً دارای یک پیرنگ مستحکم است؛ بنابراین، پیرنگ دو داستان از دیدگاه نقد ادبی مدرن، بررسی شده است، تا معلوم گردد، چه میزان با اصول داستان‌نویسی مدرن منطبق‌اند؛ بنابراین، ابتدا مقدماتی در مورد عناصر داستانی و پیرنگ، به شیوه کتابخانه‌ای بیان شد و سپس اجزای پیرنگ دو اثر مورد وارسی تطبیقی قرار گرفته شد و پس از آن‌، این نتیجه به دست آمد که هر دو اثر از اجزای پیرنگ بر اساس داستان‌نویسی مدرن بهره جسته‌اند؛ البته شاهنامه، مقدمه‌چینی، گره‌افکنی و گرهگشایی پر کشش‌تری دارد و توالی حوادث آن با سیرمنطقی‌تری همراه است. هر دو داستان به تعبیر خواب و پیشگویی، توجه داشته‌اند؛ اما این امر، در شاهنامه به توالی منطقی حوادث و کشش بیشتر آن انجامیده است؛ درحالی که، در را مایانا همین امر و همچنین توجه به شگون حوادث، باعث شده که نسبت به ساختار پیرنگ سیاوش، استحکام کمتری داشته باشد. https://jsr.usb.ac.ir/article_8084.html بازتاب واژة «فرنگ» و دیگر مترادفات آن در آثار اقبال لاهوری مخصوصاً در مجموعۀ شعری «نقش فرنگ»، آن را به یکی از دغدغه‌های اصلیِ فکری و ذهنی وی تبدیل کرده، به گونه‌ای که این مسأله تمام عواطف و احساسات دیگر شاعر را نیز تحت‌الشعاع خود قرار داده است. او بخشی از کتاب «پیام مشرق» را به «نقش فرنگ» اختصاص داده و در آن با ذکر نام برخی از فیلسوفان و حکیمان غرب و نیز شاعران و نویسندگان آن دیار، دیدگاه خویش را نسبت به غرب ابراز داشته است. اقبال حکیمان و فیلسوفان غرب را مظهر و فتنه و فریب می‌بیند که فقط به خود می‌اندیشند و بینشی مادی و دنیوی دارند و از عشق و محبت و عوالم روحانی و معنوی بی‌بهره‌اند. در حالی که شاعران راه حل مسایل و مشکلات فکری و فلسفی بشر را در روی آوردن به دل و عشق و محبت می‌دانند. این مسأله در شعر اقبال تقابل عقل و عشق و نیز تقابل شرق و غرب را موجب شده که برپایۀ این دیدگاه، شرق مظهر عشق و محبت است و غرب مظهر عقل خودبین و هزار حیله؛ و اقبال در این میان، عقلی را می‌ستاید که از نیروی عشق و محبت نیز برخوردار باشد. https://jsr.usb.ac.ir/article_8980.html اقبال لاهوری با طراحی اتوپیای اسلامی کوشید راهی برای برونرفت از وضعیت نامطلوب مسلمانان و تصویری از جامعۀ اسلامی آرمانی و چگونگی دستیابی به آن ارائه دهد. همچنین، بر مبنای آگاهی خود به پیشگویی آینده جوامع بشری و اسلامی پرداخت. پژوهش پیش‌رو کوشیده است به شیوه توصیفی-تحلیلی، با واکاوی مؤلفه‌های آرمانشهر اقبال لاهوری و همچنین استخراج پیشگوییهای آپوکالیپسی در آثار او، پیوند میان این دو مفهوم را تحلیل‌‎کند. نتایج حاصل از پژوهش نشان‌می‌دهد که آرمانشهر اقبال مبتنی بر بازخوانی آموزه‌های اصیل اسلام، اتحاد ملل مسلمان و بستری برای احیاء تمدن اسلامی است. آرمانشهری که در آن دین حضور اجتماعی پررنگی دارد و دستگیر آدمی برای گذران اخلاقی مسیر حیات است، عقل و عشق و علم و دین در اتوپیای اوبه وحدت می‌رسند و آدمی را به سوی سعادت راهبری میکنند. عمل و پویایی رمز حیات جامعه آرمانی اقبال است. این جامعه محصول اتحاد انسانهایی است که بر اساس اومانیسم ویژۀ اقبال، خلیفه الهی و وارث ارادۀ خداوند بر روی زمین و مسئول سرنوشت خود هستند. در باور اقبال، با تحقق آرمانشهر اسلامی آینده‌ای روشن پیش روی جوامع مسلمان شرقی است. در حقیقت، پیشگوییهای اقبال لاهوری هم‌سو و هماهنگ با ویژگی‌های آرمان‌شهر او بوده و مهر تأییدی بر تحقق اتوپیای اوست. https://jsr.usb.ac.ir/article_9067.html سفرنامه‌‌های وی. اس. نایپل (V. S. Naipaul: 1932-2018)، رمان‌‌نویس هندی‌تبارِ ترینیدادی-بریتانیایی و برندۀ جایزۀ نوبل ادبیات در سال 2001 میلادی، ابزاری سودمند برای شناخت هویت متناقض و پیچیدۀ پسااستعماری او هستند. هویت نایپل برساختی از اعمال قدرت نیروهای گوناگونی همچون گفتمان استعماری، فرهنگ هند و تجربۀ مهاجرت است. تحقیق حاضر با در نظر گرفتن تجربۀ استعماری نایپل و پیامدهای آن بر هویت او، نگرش استعماری نایپل را در منطقۀ تاریکی (An Area of Darkness, 1964) بررسی می‌‌کند. این تحقیق با روش تحلیل منابع کتابخانه‌‌ای و مبتنی بر نظریۀ پسااستعمار و با تمرکز بر رویکرد گفتمان استعماری انجام شده است. پژوهش حاضر مدعی است که مؤلفه‌‌های شاخص نگرش استعماری در منطقۀ تاریکی بازتاب یافته‌‌اند و تصویرپردازی هند در این اثر، کلیشه‌‌های استعماری دربارۀ جامعه و فرهنگ هند را تکرار و تقویت می‌‌کند. یافته‌‌های این تحقیق نشان می‌‌دهد سرزنش فرهنگ‌‌ هند در منطقۀ تاریکی نشان از تأثیر نگرش استعماری در هویت نایپل دارد. علی‌‌رغم تبار هندی نویسنده، نایپل به‌‌عنوان ناظری بی‌‌طرف به هند می‌‌نگرد تا عدم تعلق خود را به آن بیان کند. تضادهای دوگانۀ استعماری در روایت او از هند، نقشی محوری دارند. نگرش استعماری، هویت نایپل را با چالش‌‌های عدم تعلق، احساس بیگانگی و تناقض مواجه ساخته است.   https://jsr.usb.ac.ir/article_8981.html قطب‌شاهیان یا سلطنت گلکنده،اعقاب قراقویونلوهای ایران بودند که سلسله‌ای شیعی حیدرآباد)دکن( در جنوب هندوستان تأسیس کردند که از سال‌918 تا 1098‌ه‌ق تداوم یافت.قطب‌شاهیان در جهت گسترش مذهب تشیع دردکن،نوعی سیاست فرهنگی با استفاده ازنمادهای مقدس شیعی اتخاذ کردند. تحقیق حاضر می‌کوشد با الهام از نظریه سیاست فرهنگی و روش توصیفی-تحلیلی به این پرسش اساسی پاسخ دهد که: به هم‌پیوستگی اشیای متبرک و سیاست‌های فرهنگی درجهت گسترش مذهب تشیع در دکن و حیدرآباد چگونه قابل تبیین است؟ نتایج تحقیق نشان می‌دهد که نمادهای مقدس شیعی حضوری همیشگی در اعمال عبادی شیعیان دِکَن در دوره قطب‌شاهیان داشته است. قطب‌شاهیان با اتکا به سیاست فرهنگی متناسب و نمایشی و همچنین گفتمان هویت-بخش فرهنگی، اشیای متبرک و مقدس ائمه و اهل‌بیت را در عَلَم‌ها ترکیب کردند و آنها را در جهت تقویت هویت‌های اجتماعی و فرهنگی مختص شیعی و درجهت محافظت و ضرورت هویت جامعه شیعی در دکن و حیدرآباد به کار بردند و با نمادسازی آیینی از این اشیاء مقدس، در سطحی کلان، مفاهیم اساسی هویتی فرهنگ شیعه را به منصه ظهور رساندند، سوگیری‌های جانبی آنرا شکل دادند،مرزهای فرهنگی راهویتبخشیدند و از درون آن، رفتار، فعالیت‌ها، جریان‌ها و سیاست‌های فرهنگی ویژه‌ای مطابق و سازگار با گفتمان مرکزی(تشیع) و گفتمان محوری آن(عاشورا) ارائه کردند. https://jsr.usb.ac.ir/article_8357.html این پژوهش با هدف مطالعۀ نقش عوامل فرهنگی در مشارکت سیاسی مردم افغانستان انجام شده است. با توجه به برگزاری چهار دوره انتخابات در دورۀ جمهوریت در افغانستان بین سال‌های 2001 تا 2021، عوامل مختلفی در مشارکت مردم در انتخابات ریاست جمهوری این کشور نقش داشته‌اند که در این میان در بستر فرهنگی متنوع افغانستان، مؤلفه‌های قومی و مذهبی بیش از همه کیفیت مشارکت سیاسی مردم را تعیین کرده‌اند. داده‌های این پژوهش از طریق مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته گردآوری شده و سپس به روش گرندد تئوری، کدگذاری، و مضامین آن‌ها استخراج و تحلیل شده است. مطابق با یافته‌های این پژوهش، بستری که در فراخور یک فرهنگ سیاسی قومی که در تمامی سطوح جامعۀ افغانستان شکل گرفته، در کنار عللی چون عملکرد ضعیف دولت و مداخلۀ عواملی ناشی از عملکرد منفی نهادهای سیاسی، باعث شد تا راهبرد ملت افغانستان در واکنش به این شرایط، عدم احساس تکلیف در قبال آیندۀ سیاسی کشور، قطع امید، و یأس نسبت به عملکرد دولت باشد. پیامد این فرایند نیز این بوده است که تداوم این شرایط غیردموکراتیک و مردم‌گریز باعث استحکام روزافزون ریشه‌های استبداد در این کشور شد که ضمن نبود بستر اجتماعی لازم و ضعف ساختاری برای رسیدن به دموکراسی، شرایط حاکمیت مجدد طالبان را فراهم کرد.   https://jsr.usb.ac.ir/article_8993.html روابط تجاری ایران و هند از طریق دریا و خشکی همیشه پابرجا بوده است. از گذشته سلاطین به منظور زیبا ساختن پایتخت‌های خود دست به اعمال بزرگی همچون اکتشاف و استخراج سنگ‌های قیمتی و نیمه قیمتی در سرزمین خود می‌زدند؛ البته تجارت سنگ‌های قیمتی و نیمه قیمتی یکی از مهم‌ترین روابط تجاری بین ایران با کشور هند از گذشته تا کنون بوده است. رویکرد تحقیق حاضر کیفی، روش تحقیق توصیفی- تحلیلی است و داده‌های بر پایۀ منابع کتابخانه‌ای و تحقیق میدانی (مصاحبه و مشاهده) گردآوری شده است. مهم‌ترین پرسش‌ این پژوهش عبارت است از: روابط تجاری ایران و هند در زمینۀ جابجایی سنگ‌های قیمتی به خصوص سنگ عقیق خراسان چگونه است؟. نتایج تحقیق حاکی از آن است که مسیر‌های دریایی از گذشته دور از طریق اقیانوس هند، دریای عمان و خلیج فارس از طریق بنادر سیراف، هرمز، گمبرون (بندرعباس)، بوشهر بوده و هم اکنون بندر چابهار می‌باشد. مسیر‌خشکی از طریق مرو (خراسان) قندهار تا هند ادامه داشته است. در گذشته تجارت سنگ‌های قیمتی و نیمه قیمتی به خصوص سنگ عقیق از هند به ایران منتقل می‌شده؛ این تجارت مسلماً دو سویه بوده است، بطوری که در برهه‌ای از زمان، فیروزه از خراسان به هند صادر می‌شده است. https://jsr.usb.ac.ir/article_7928.html جهانگیر از جمله پادشاهان گورکانی است که نگاره‌های بسیاری از وی توسط نقاشانی چون مانوهر و ابوالحسن کشیده شده و در نقاشی‌های موجود، وی بعنوان فرمانروای بزرگ معرفی شده است. از جمله این تصاویر، نگاره جهانگیر و ملک عنبر است. جهانگیر در این نگاره روی کره زمین که روی گاوماهی قرار دارد، ترسیم شده است؛ از آنجا که در این نگاره، ابوالحسن از نمادهای اسطوره‌ای و نمادین استفاده کرده است، این پژوهش به دنبال پاسخ به این سوال است که استفاده از روایات اسطوره‌‌ای و نشانه‌های نمادین در نگاره مرگ ملک عنبر چگونه قابل تبیین است و چه معنایی را در بر دارد؟ هدف این پژوهش خوانش و دریافت معنای نهفته در نگاره است، بنابراین به روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از دیدگاه امیل مال نگاره مذکور تحلیل می‌گردد. شیوه جمع‌آوری اطلاعات کتابخانه‌ای است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد جهانگیر در این نگاره بعنوان فرمانروایی نشان داده شده است که به دنبال حفظِ آرامش، عدالت و تعادل زمین است. ملک عنبر نیز شخصی است که نابودی وی به آرامش زمین و عدالت منجر شده است. قرارگیری جهانگیر در سمت راست و عنبر در سمت چپ، استفاده از پرندگان و نقوش نمادین در کنار پیکره‌ها به بیان این معنا کمک کرده است. https://jsr.usb.ac.ir/article_8994.html هدف اصلی این پژوهش بررسی و تحلیل اسطوره گیل‌گمش بر اساس الگوی سفر قهرمان جوزف کمپبل است که به روش توصیفی – تحلیلی صورت گرفته است. در این‌ پژوهش با سود جستن‌ از کهن‌الگوی سفر قهرمان جوزف کمپبل، به‌ تحلیل‌ و تفسیر حماسۀ گیل‌گمش‌ پرداخته خواهد شد. نتیجه‌گیری پژوهش نشان می‌دهد که روایت گیل‌گمش به ‌طور کامل با الگوی سفر قهرمان جوزف کمپبل هم‌خوانی دارد. از دعوت به سفر تا بازگشت قهرمانِ با حکمت، گیل‌گمش مراحل مختلف این الگو را طی می‌کند. ابتدا با فراخوان به جستجوی معنای زندگی و جاودانگی سفر آغاز می‌کند. در این سفر، با موانع و آزمون‌های مختلف روبه‌رو می‌شود که در نهایت او را به کشف حقیقت جاودانگی می‌رساند؛ جایی که درک می‌کند جاودانگی جسمی، دست نیافتنی است و میراث انسانی، همچون حکمت و تجربه‌ها، ارزشی واقعی دارد. این سفر در نهایت به بازگشت گیل‌گمش به اوروک و انتقال حکمت درونی‌اش به نسل‌های آینده منجر می‌شود. https://jsr.usb.ac.ir/article_8375.html در میان رویکردهای معاصر در تحلیل آثار ادبی، نقد کهن‌الگویی تلاشی است در جهت فهم بن‌مایه‌ها و داده‌های مبنایی در ناخودآگاه نویسنده که به‌صورت فعال در تمامی روایت‌ها جاری است. در خصوص نظریات محوری در این باره، مبانی نظری یونگ به‌عنوان بنیان‌گذار این مکتب تحلیلی، توانسته است همچنان به‌عنوان رویکرد غالب و محوری در نقد کهن‌الگویی حفظ شود. در سویی دیگر، در میان رمان‌نویسان معاصر، محمد اعظم رهنورد زریاب، یکی از نویسندگان بزرگ ادبیات افغانستان است که در انواع متنوعی از خلق ادبی چون داستان کوتاه، رمان و فیلم‌نامه فعالیت داشته است. رمان درویش پنجم او را می‌توان در ردۀ برجسته‌ترین آثار او به شمار آورد که این پژوهش سعی دارد با روشی توصیفی-تحلیلی و با تأکید بر مبانی نظری یونگ، به بررسی کهن‌الگوی محوری و نظام پیرامون آن بپردازد. از نتایج این پژوهش آن است که کهن‌الگوی مبنایی و محوری در رمان را می‌توان کهن‌الگو‌ی بازگشت عنوان کرد که نظام ساختاری روایت، حول محور آن شکل گرفته است. از این رو آرکی‌تایپ‌های مادر مثالی، پیر فرزانه و قهرمان در ذیل این محور و در شخصیت‌های مادر و پدر مارال و درویش پنجم تصویر شده است. از سوی دیگر وجه آنیمایی در رفتار درویش پنجم و تأثیر منفی مادینۀ روان او، گسست عمیقی میان سایه و خویشتن را ایجاد کرده، و درویش پنجم به‌عنوان نمودی از انسان گم‌گشتۀ معاصر، در تمامی روایت در راه شناخت خود و رسیدن به فردیت از مسیر غلبه بر سایه در حرکت خواهد بود.  https://jsr.usb.ac.ir/article_9068.html بریتانیابا بهره‌گیری از فروپاشی امپراتوری مغول توانست هندوستان را به عنوان مستعمره تحت سلطۀ خود درآوَرَد.در طول قرن نوزدهم، فرهنگ و هنر هند را به طور کامل تحت‌الشعاع خود قرار داده؛ شیوه‌های هنری بریتانیا بر هنر به‌ویژه زیورآلات هند نیز تأثیر‌گذار بوده و زیورسازان را به تقلید از مؤلفه‌های فرهنگ استعمار فراخواند.لذا، در این پژوهش برآنیم با مطالعۀ مؤلفه‌های فرهنگی اثرگذار در شکل‌گیری زیورآلات، بر مبنای رویکرد «فضای سوم» هومی بابا، به بررسی ماهیت زیورآلات عصر استعمار از نیمۀ دوم قرن نوزدهم بپردازیم که، تأثیرگذاری سبک‌های بومی در کنار عناصر فرهنگ غربی، چگونه توانسته منجر به ایجاد فضای سوم در زیورآلات هند شود؟ هدف، خوانش هویت فرهنگی مؤلفه‌های اثرگذار در شکل‌گیری و دستیابی به فضای سوم در مرز میان استعمارگر و استعمارشونده بوده است. یافته‌ها که به ‌‌روش ‌توصیفی- تحلیلی و گردآوری ‌اطلاعات ‌کتابخانه‌‌ای انجام گرفته‌اند بیان می‌کنند، اگرچه استعمار با حذف هویت فرهنگی هند و القای مؤلفه‌های فرهنگِ خود، زیورسازان را به تقلید از خود واداشته؛ ولیکن، هنرمند هندی توانسته ناخودآگاه، مؤلفه‌های سنتی را نیز در ساخت آثار دخیل سازد. لذا هویت فرهنگی دو طرف، با ورود به قلمرو یکدیگر، توانسته‌اند تعاملی در صورت زیورآلات ایجاد کنند که نه شباهت به هویت بومی هند داشته و نه فرهنگ استعمارگر. https://jsr.usb.ac.ir/article_8129.html در سنت هندویی یکی از کهن‌ترین آیین‌های هندویی، آئین شیوایی است. در بین طریقت‌های شیوایی، طریقت شیوا سیدانته اهمیت و جایگاه عمده‌ای دارد. هدف ما در این پژوهش، بررسی آثار و ادبیات شیوا سیدانته است که در فهم ادبیات بومی شبه قاره هند و آثار تعلیمی سنن مشرق زمین تأثیرات بسزایی دارد. آیین شیوا سیدانته بعنوان یکی از کهن‌ترین جریان‌های فکری و طریقت‌های هندویی در شبه قاره هند مجموع ادبیات سامهیتاهای ودایی و اوپانیشادها را به عنوان مجموعه آثار و ادبیات شیوایی قبول دارد. با این تفاوت که یکی از مهم‌ترین بخش‌های ادبیات آئین شیوا سیدانته، شیواآگمه‌ها است که این طریقت، مبانی و اصول نظام فکری‌ خود را بر مبنای آن پایه‌گذاری کرده است؛ می‌توان گفت که آئین شیوا سیدانته یکی از مهم‌ترین جریان‌های فکری و شاخه‌های طریقت شیوایی است که آثار و ادبیات آن را می توان به شرح زیر معرفی کرد.آثار و ادبیات شیوا سیدانته به پنج دسته: نانمارای‌ها، شیواآگمه‌ها، وداها، می‌کاندا شاسترم و دوازده تیرومورای تقسیم‌بندی می‌شود. سه دسته (نانمارای‌ها، شیواآگمه‌ها و وداها) در واقع متون و کتب مقدس این آیین را تشکیل می‌دهند؛ دسته چهارم، نوشتارهای تعلیمی و متون حکمی -عرفانی است و دسته آخر،آثار عبادی این مکتب فکری را در شبه قاره هند شامل می‌شود. https://jsr.usb.ac.ir/article_9087.html در آغاز قرن بیستم، دانش روانکاوی و نظریه‌های روان‌شناختی فروید، با استفاده از متون کلاسیک ادبیّات، و طرح قلمرو ناخودآگاه فردی از سوی او و سپس طرح ناخودآگاهِ جمعیِ یونگ، به بررسی پیوند بین ادبیّات و روانکاوی و تبیین این نگاه جدید می‌پردازد. روان‌پریشی‌های گسترده در جوامع و یافتن راهی برای ریشه‌یابی و اصلاح روان نژندی به دغدغة روانشناسان تبدیل می‌شود و موضوعی با عنوان «تروما» یا «روان زخم» اذهان را به سوی یک آسیب اجتماعی بر پایة آزار روحی سوق می‌دهد. و اصطلاح «تروما» فصل مشترک ادبیّات، زبان و روان‌شناسی قرار می‌گیرد. از آنجا که حماسه‌ها روایت‌گر جنگ‌ها و نبردهای خونین رویارویی ملّت‌ها با یکدیگرند وسرشار از رخدادهای تروماتیک و آسیب‌های روحی حاصل از آن بستری مناسب برای تبیین و تحلیل شخصیت های تروماتیک به‌شمار می‌روند. پژوهش حاضر با روش کتابخانه‌ای به تحلیل مسائل تروماتیک در دوحماسه پرداخته، تروما و انواع گوناگون آن‌را در این دو متن حماسی بررسی می‌نماید و به این نتیجه می‌رسد که «ترومای روحی» به صورت فردی یا جمعی بر روی افراد تأثیر گذار است. بررسی انواع تروما: شامل اضطراب جدایی، تحقیر شدگی ،ترومای تاریخی وجنسیّتی در دو متن مزبور بیانگر آن است که مخرب ترین و آزار دهنده ترین تروما، ترومای تحقیر شدگی است. https://jsr.usb.ac.ir/article_8696.html عیاران (ایاران) جوانمردانی بودند که پایبند به اصول اخلاقی خاصی بوده و مرام‌نامه‌ای ویژه داشتند. عیاران با هدف پشتیبانی از فقرا در مقابل ثروتمندان، راهزنی و دزدی می‌کردند و خود نیز از طبقۀ غوغا (فرودست) جامعه بودند. آغازگر نهضت عیاران در ایران، یعقوب لیث صفاری بود که قرن سوم هجری در سیستان می‌زیست. منظومۀ رامایانا، کهن‌ترین کتابی است که یک جوانمرد عیار به نام والمیکی، چهارصد سال پیش از میلاد سروده است. در این کتاب، جوانمردی به شیوه‌ای فلسفی تبیین شده و کتاب مقدس هندوان است؛ اگرچه تاکنون از جنبۀ عیاری به آن پرداخته نشده بود. مقالۀ پیشِ‌رو سرچشمه‌های اندیشۀ عیاری را از رهگذر کتاب رامایانا بررسی کرده است. هدف این پژوهش روشن‌شدن زوایای تاریک تاریخِ عیاری است. شیوۀ پژوهش، تحلیلی-تطبیقی با رویکرد کتابخانه‌ای و بر پایۀ منابع دست‌اول است. از یافته‌های مهم این مقاله، مرتبط‌بودن عیاران با اندیشۀ ویشنویسم است که ماتسیا یا سمک را ظهور اول ویشنو می‌دانند و به بَهَکت یا صدقه‌دادن معتقدند. منشأ آن‌ها قوم بِهِل بوده که قومی راهزن بودند. این قوم آیین جوانمردی را از برهمنان گرفته و با جنگاوری خود تلفیق کردند https://jsr.usb.ac.ir/article_9092.html کودک همسری یک رفتار ضد حقوق بشر است که پیامدهای جبران ناپذیری در ابعاد احساسی، جسمانی، اجتماعی و اقتصادی زندگی دختران دارد. این مطالعه میزان، روند و عوامل مرتبط با کودک همسری را در هشت کشور شبه قاره هند با روش تحلیل ثانویه داده‌های بانک جهانی و یونیسف مورد بررسی قرار می‌دهد. جهت تحلیل داده‌ها از نرم افزار اکسل و Spss استفاده گردید. یافته‌های این تحقیق نشان داد کودک همسری، یک مسئله شایع در شبه قاره هند است. بیشترین نسبت کودک همسری متعلق به کشور بنگلادش و نپال است و کمترین متعلق به کشور مالدیو، سریلانکا و میانمار است. روند کلی کودک همسری در 25 سال اخیر بین هشت کشور شبه قاره هند حاکی از تغییرات نزولی بوده است. بیشترین میزان کودک همسری در طبقات فقیر، فاقد تحصیل و روستایی رخ می‌دهد. همچنین، یافته‌های پژوهش حاضر حاکی از آن است با افزایش شاخص‌های درآمد ناخالص ملی، توسعه انسانی، باروری، کاهش سطح فقر و نابرابری جنسیتی بطور متقابل نابرابری‌های اجتماعی-اقتصادی کمتر شده و در نتیجه میزان کودک همسری دختران روند نزولی یافته است. از اینرو، الگوها و سیاست‌ها باید به طور گسترده منع ازدواج قبل از 18 سالگی را در کنار مداخلات هدفمند و حمایت‌گرایانه برای گروه‌های محروم ترویج کنند. https://jsr.usb.ac.ir/article_8595.html هدف اصلی این پژوهش تحلیل روند سالخوردگی جمعیت در کشورهای شبه‌قارۀ هند است. روش پژوهش حاضر به لحاظ هدف کاربردی و به لحاظ نوع ماهیت توصیفی-تحلیلی است. داده‌های اولیۀ این پژوهش از بخش داده‌های جمعیتی بانک جهانی و به تفکیک سال (از سال 1960 تا 2022) و به تفکیک کشورهای درون شبه‌قارۀ هند (بنگلادش، بوتان، هند، مالدیو، میانمار، نپال، پاکستان و سری‌لانکا) گردآوری شده است. جهت تجزیه‌وتحلیل داده‌های گردآوری‌شده، از نرم‌افزارهای Excel، GIS و Stata استفاده شده است. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها در این پژوهش به‌صورت کمّی بوده و در آن از روش‌های آماری نظیر فرمول شاخص سالخوردگی، برآوردگر کاپلان-مایر و نلسن-آلن و مدل مخاطرۀ متناسب کاکس استفاده شده است. نتایج این پژوهش نشانگر آن است که براساس شاخص‌های جمعیتی در شبه‌قارۀ هند، نرخ باروری، نرخ موالید و نرخ مرگ‌ومیر، روندی نزولی داشته و شاخص امید به زندگی، روندی صعودی داشته است. این موضوع آشکار می‌سازد که به مرور زمان میزان جمعیت جوان در این شبه‌قاره کاهش، و میزان جمعیت سالخورده، افزایش خواهد یافت؛ چنان‌که هم‌اکنون کشور سری‌لانکا در این شبه‌قاره وارد ساختار جمعیتی سالخورده شده و کشورهای بنگلادش، بوتان، هند، مالدیو، میانمار و نپال، وارد ساختار جمعیتی میان‌سال شده‌اند.   https://jsr.usb.ac.ir/article_9094.html این جستار به تحلیل یکی از نگاره‌های نسخه‌ هندی نفحات‌الانس جامی می‌پردازد که در دربار اکبرشاه تدوین شده است و اکنون با شماره دسترسیQr_1362 در کتابخانه بریتانیا نگهداری می‌شود. مجلس نگارگری "سری سقطی در حال تماشای مادری که فرزندش را از رودخانه بیرون می‌کشد"؛ به داستان شاگرد زن او، "تلمیذه"، مربوط است. هدف از این پژوهش، واکاوی لایه‌های معنایی و بصری این مجلس و کشف ارتباط میان عناصر تصویری آن و مفاهیم متن ادبی است. پرسش اصلی تحقیق چنین مطرح می‌شود" چگونه ساختار روایی متن جامی در نگاره بازنمایی شده است؟" این پژوهش بنیادی با رویکرد توصیفی-تحلیلی و نشانه‌شناسی تصویری انجام گرفته است. تحلیل نشانه‌شناختی این مجلس نشان می‌دهد که این تصویرسازی نگاره صرفاً تزیینی نیست، بلکه ابزاری برای تعمیق مفاهیم عرفانی است. در این نگاره، ترکیب‌بندی، رنگ‌ها و نمادهای صوفیانه همچون تسبیح و جریان آب، به‌شکلی هماهنگ آموزه‌های عرفان اسلامی را بازتاب می‌دهند. تحلیل نشانه‌شناختی این مجلس نشان می‌دهد که این تصویرسازی نگاره صرفاً تزیینی نیست، بلکه ابزاری برای تعمیق مفاهیم عرفانی است. https://jsr.usb.ac.ir/article_8171.html بخش بزرگی از ادب تعلیمی زبان فارسی مشتمل بر آموزه‌های اخلاقی است که با بیان فضایل و رذایل اخلاقی، انسان را به ترک رذیلت و کسب فضیلت به منظور خودسازی فرا می‌خواند. هدف این پژوهش مقایسۀ اندیشۀ اخلاقی مولوی و اقبال لاهوری در مسئلۀ فضیلت اخلاقی بوده و پژوهش از یک روش توصیفی-تحلیلی بهره برده است. نتیجۀ پژوهش بیانگر آن است که مولوی انسان را موجودی غریب در دنیای مادی می‌‌داند که از اصل خویش دور مانده است. راه رسیدن به معبود، پایبندی به آموزه‌های شرعی و عرفانی، ترک رذایل و عمل به فضایل اخلاقی است تا انسان به مقام فنا نائل آید. اقبال به‌عنوان مرید مولوی، شاخصه‌‌های اخلاقی وی را در ذهن دارد، اما مقام فنا را نمی‌‌پذیرد و اصلاح فرد را مقدمۀ اصلاح جامعه می‌داند. همچنین مولوی ترک رذایل را مقدّم بر عمل به فضایل دانسته و در ملاک فضیلت، جانب دین را ترجیح می‌دهد، اما اقبال بر فضایل تأکید دارد و نسبت به مولانا بر عقل، بیشتر تکیه می‌کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد این دو شاعر ضمن فطری‌دانستن آموزه‌های اخلاقی، شکوفایی اخلاقی را در گرو تربیت می‌دانند و اخلاق عرفانی مورد تأکید هردو است.   https://jsr.usb.ac.ir/article_9266.html ملک ‌قمی از شاعران فارسی‌زبان اواخر قرن ده و اوایل قرن یازدهم هجری است. دیوان غزلیات او باوجود بهره‌مندی از ویژگی‌های زبانی و بلاغی، تاکنون کمتر از منظر تحلیل آرایه‌های بدیعی مورد واکاوی قرارگرفته است. هدف این پژوهش، شناسایی انواع مختلف ایهام و تحلیل کارکردهای ساختاری و معنایی آن در غزلیات ملک قمی است. این پژوهش به شیوه توصیفی‌ـ‌تحلیلی انجام‌شده است. پس از خوانش دیوان غزل و استخراج نمونه‌های ایهام، داده‌ها بر اساس انواع ایهام دسته‌بندی و تحلیل‌شده‌اند. نتایج نشان می‌دهد که ایهام تناسب بیشترین بسامد را در میان انواع مختلف ایهام دارد و ایهام تضاد، دوگانه خوانی، ترجمه و تبادر در مراتب بعدی قرار می‌گیرند‌. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که ملک قمی باوجود نداشتن نوآوری در خلق انواع جدید ایهام، ولی توانسته است با بهره‌گیری هدفمند و متنوع از آن به‌عنوان ابزاری برای غنای معنایی، آفرینش ابهام‌های هنری و ایجاد پیوندهای منسجم میان اجزای شعر بهره بگیرد. توزیع ایهام‌ها در دیوان او نشان‌دهندۀ آگاهی شاعر از کارکردهای بلاغی این صنعت و توانایی او در به‌کارگیری آن در بافت شعر فارسی است. https://jsr.usb.ac.ir/article_9514.html سوزن‌دوزی به عنوان یک رسانه در فرهنگ‌های ارمنی، هندی و بلوچی، با ویژگی‌های بصری و فنی منحصربه‌فرد، کارکردهای هویتی متفاوتی دارد. ضرورت این پژوهش، پرکردن خلأ مطالعاتی در بررسی همزمان فرم و معنا در سه فرهنگ بوده و هدف اصلی، تحلیل تطبیقی الگوهای بصری و کارکردهای فرهنگی است. این پژوهش با روش تطبیقی به سه پرسش: 1. چه تفاوت‌ها و شباهت‌هایی در الگوهای بصری، فرم‌های تزئینی و تکنیک‌های اجرایی این سه سنت وجود دارد؟ 2. چه معانی نمادین، آیینی و اجتماعی در سنت‌های ماراش، کُچ و پلیوار در فرهنگ‌های ارمنی، هندی و بلوچ بازنمایی می‌شوند؟ 3. سوزن‌دوزی در این سنت‌ها چه نقشی در بازنمایی و تولید هویت‌های فرهنگی، جنسیتی و قومی ایفا می‌کند؟ پاسخ داده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که دوخت ماراش و پلیوار در مرحلۀ نخست شبیه به‌هم عمل کرده اما در مرحلۀ بافت پلیوار با کُچ مشابه است. سوزن‌دوزی در فرهنگ‌های ارمنی، هندی و بلوچی با نمادهای صلیب، طاووس و کوه، هویت قومی را نشان می‌دهد و با کاربردهای آیینی در فضاهایی مثل کلیسا، مراسم نذری و جهیزیه، به سازماندهی روابط اجتماعی کمک می‌کند. نتایج ثابت کرد این هنر از سویی در برابر تغییرات ناخواسته فرهنگی مقاومت می‌کند و از سوی دیگر خاطرات جمعی را زنده نگه می‌دارد. https://jsr.usb.ac.ir/article_9604.html جوزف کمبل مبتنی بر آرای یونگ با تحلیل داستان های جهان، الگوی واحد و گسترده‌ای تحت نام«سفر قهرمان» برای تمامی داستان ها و حتی زندگی انسان ها مطرکرد. کمبل، برای کهن الگوی سفر قهرمان سه مرحله در نظر گرفته است: عزیمت، جدایی و بازگشت. با کاوش در سازکار دورنی این دو رمان آشکار می شود که شخصیت های اصلی این رمان ها، مانند قهرمانان اساطیری سفری به دنیای درون و ذهن در پیش می گیرد و در پایان با اکسیر آگهی و شناخت خود، به زندگی و رابطه با اطرافیان شان باز می گردند. در رمان سکه‌ای که سلیمان یافت مرحلۀ عزیمت، رمان کاکه شش پر و دختر شاه پریان مرحله تشرف از قوت بیشتری برخوردار است. با توجه به نظام کهن‏الگویی غالب بر این دو رمان رهنورد زریاب، مشاهده می‌شود که قهرمان اصلی و فرعی روایات او، در نظام اجرایی خود، از مراحل سه‏گانه‏ی دعوت، تشرف و بازگشت الگوی سفر قهرمان کمبل با رویکرد حذف و جابه‏جایی قابلیت تفسیر داشته و هر کدام از روایات، در جریان سفر و مواجهه با مراحل مورد نظر کمبل تفسیری درونی ـ‏‏سفر کاکه شش پرـ و گاهی بیرونی ـ‏سکه‌ای که سلیمان یافت ‏ـ ارائه می‏دهد. https://jsr.usb.ac.ir/article_9796.html انعقاد قرارداد یکی از مهم‌ترین ابزارهای تنظیم روابط اجتماعی و اقتصادی است و اعتبار آن به اصل آزادی اراده طرفین بستگی دارد. با این حال، در مواردی آزادی اراده به دلیل فشارهای خارجی همچون اکراه محدود می‌شود و این امر می‌تواند به تزلزل قرارداد و بروز اختلافات حقوقی منجر گردد. بررسی مبانی و آثار اکراه در قراردادها از منظر حقوقی، به‌ویژه در پرتو مطالعات تطبیقی، اهمیتی دوچندان دارد؛ زیرا تبیین دقیق این مفهوم می‌تواند ضمن پیشگیری از سوءاستفاده‌های احتمالی، زمینه اصلاح و تکامل مقررات را نیز فراهم سازد.پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانه‌ای، به بررسی تطبیقی نهاد اکراه در حقوق ایران و هند می‌پردازد. پرسش اصلی آن است که اکراه چه تأثیری بر صحت قرارداد دارد و شرایط تحقق و آثار آن در دو نظام حقوقی یادشده چگونه تبیین شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که هر دو نظام، اصل حاکمیت اراده را پذیرفته و عقد ناشی از اکراه را غیرنافذ دانسته‌اند. با این حال، حقوق ایران در تبیین مبانی اکراه جامع‌تر و واقع‌بینانه‌تر عمل کرده و دامنه تهدید را گسترده‌تر می‌داند؛ از این رو، شخص مکرَه در نظام حقوقی ایران از حمایت بیشتری برخوردار است . https://jsr.usb.ac.ir/article_9797.html حدیث، دومین منبع معارف اسلامی پس از قرآن، نیازمند تبیین است. تلاش‌های محدثان و شارحان حدیث در ضبط و تبیین دقیق روایات از دیرباز مورد توجه بوده است، که منجر به شکل‌گیری دانش فقه الحدیث بر پایه رویکردهای منسجم و روشمند شده است. تحلیل شرح موطأ هم به جهت اینکه، موطأ جزو نخستین میراث مکتوب حدیثی است و هم ازجهت اینکه توسط شارحی شناخته شده مورد بررسی قرار گرفته، مهم است. از این رو هدف اصلی مقاله، تحلیل و بررسی روش‌های فقه الحدیثی شرح المسوّی دهلوی است. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و بر اساس تمرکز بر جایگاه و موقیعت دهلوی، به تبیین رابطه بین فقه الحدیث و دیگر علوم مرتبط و روش‌های خاص او در تحلیل روایات می‌پردازد. نتایج نشان می‌دهد که تبیین روایات در این اثر، مبتنی بر ویژگی‌های علمی و سبک شخصیتی دهلوی است و تنوع قابل‌توجهی در روش‌های تبیینی مشاهده می‌شود. از جمله مهم‌ترین روش‌ها می‌توان به استناد به آیات و روایات، ارجاع به آراء دانشمندان، تبیین‌های لغوی، صرفی، نحوی، تصحیف در روایات و بررسی نسخه‌های مختلف موطأ اشاره کرد. این یافته‌ها نشان می‌دهد که روش‌های فقه الحدیثی دهلوی، هم‌راستا با اصول علمی و منطقی هستند و نقش مهمی در توسعه دانش فقه‌الحدیث ایفا می‌کند. https://jsr.usb.ac.ir/article_9800.html حفظ حاکمیت قانون اساسی به‌عنوان میثاق ملی، مستلزم وجود سازوکارهای کارآمد نظارتی است. در ایران، شورای نگهبان با ترکیبی دوگانه از فقهاوحقوقدانان، نماد نظارت پیشینی است که مصوبات مجلس راپیش از اجرا، ازمنظرشرعی وقانونی بازبینی می‌کند. درمقابل، دیوان عالی هند بااتکابه سنت کامن‌لا و ابزارهایی مانند دادخواست شهروندان، الگوی نظارت پسینی رانمایندگی می‌کند که درآن، قوانین پس از تصویب و درپرتو آرای قضایی موردبازنگری قرار می‌گیرند. این مطالعه بابررسی ساختار،صلاحیت‌ها،فرایندها وعملکرد این دو نهاد، به مقایسه نظام‌مند نقاط قوت و ضعف هرمدل می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهند که مدل نظارت پیشینی ایران با محوریت پیشگیری، درحفظ وحدت حقوقی و جلوگیری از هزینه‌های اجتماعی قوانین مغایرکارآمد است، اماممکن است با چالش‌هایی مانند کندی روند قانونگذاری و تعارض باتحولات اجتماعی پویا روبه‌رو شود. درمقابل، مدل نظارت پسینی هند باتأکید برانعطاف‌پذیری، تجربه‌گرایی و توسعه تدریجی حقوق ازطریق آرای قضایی، امکان پاسخگویی به نیازهای متغیر جامعه را فراهم می‌آورد، اما با چالش‌هایی مانند طولانی شدن رسیدگی‌ها و هزینه‌های اجتماعی اجرای قوانین نامشروع مواجه است. در نهایت، مقاله با ارائه تحلیل تطبیقی و درس‌هایی برای هر دو نظام، بر این نکته تأکید می‌ورزد که انتخاب یا اصلاح مدل نظارتی، باید با در نظر گرفتن بافت سیاسی-فرهنگی، مبانی مشروعیت و نیازهای توسعه‌ای هر جامعه صورت پذیرد. https://jsr.usb.ac.ir/article_9801.html این مقاله به بررسی نظرات و نقدهای عنایت‌خان آشنا (۱۰۸۱ - ۱۰۳۷ هـ.ق) شاعر فارسی‌گوی قرن یازدهم، دربارۀ شاعران پیش از خود و همچنین روابط شخصی، اجتماعی و ادبی وی با شاعران همدورۀ خود می‌پردازد. از دیگر سو تأثیراتی که آشنا از متقدّمان و معاصران خود پذیرفته یا بر شعرای همدوره‌اش گذاشته واکاوی می‌گردد و معلوم می‌دارد که عنایت‌خان از پیشینیان خود، خاصّه در قصیده‌سرایی تأثیراتی گرفته است. شعرای قصیده‌گوی قرون پنجم و ششم در نگاه شاعران قرن یازده به طور عام و آشنا به طور خاص شخصیّت‌های بزرگی بوده‌اند و شاعر این دوره به کمک اغراق، خود را از ایشان برتر معرّفی کند و کسب اعتبار نماید. او همچنین برای اغراق در پایه شاعری یکی از معاصران خود، او را به یکی از متقدّمان تشبیه می‌کند. آشنا به واسطۀ موقعیّت خانوادگی‌اش و همچنین وجود پدری شاعر و فاضل یعنی ظفرخان احسن، این اقبال را داشته که با اکثر بزرگان ساکن شبه‌قارّه همچون کلیم همدانی، فانی کشمیری در ارتباط باشد و از محضر ایشان کسب فضل و ادب کند. آشنا علاوه بر تأثیرات جسته گریخته، به گواهی تذکره‌ها، دست کم روی یکی از شاعران همدوره‌اش، بینش کشمیری، تأثیر مستقیم گذاشته، زیرا بینش تعدادی از غزل‌های آشنا را جواب گفته است. https://jsr.usb.ac.ir/article_9855.html اقبال لاهوری با تلفیق شعر و فلسفه، اندیشه‌ای نو آفرید که هم ریشه در سنت عرفانی اسلامی داشت و هم با فلسفه‌ مدرن غربی پیوند می‌خورد؛ پژوهش حاضر با هدف بررسی این پیوند و نقش آن در بیداری فردی و اجتماعی مسلمانان انجام شده است. ضرورت تحقیق از آن‌جا ناشی می‌شود که شعر اقبال نه تنها جنبه‌ زیبایی‌شناختی، بلکه کارکردی فلسفی و تربیتی دارد و بازخوانی آن می‌تواند در مواجهه با بحران هویت نسل جوان الهام‌بخش باشد. روش تحقیق بر پایه‌ تحلیل کیفی و تطبیقی است که با مطالعه‌ آثار اصلی اقبال (اسرار خودی، رموز بی‌خودی، جاویدنامه، پیام مشرق) و مقایسه‌ آن‌ها با منابع فلسفی و عرفانی (مولوی، نیچه، برگسون) صورت گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که مفاهیم کلیدی چون «خودی»، «حرکت» و «آزادی» در شعر اقبال به زبان استعاره و تصویر بیان شده و فلسفه‌ پیچیده را به تجربه‌ زیسته و اجتماعی پیوند داده است. اقبال با پیوند شعر و فلسفه، الگویی نو در ادبیات اسلامی معاصر پدید آورد که هم به تعالی فردی و هم به بیداری جمعی مسلمانان یاری رسانده و شعر او را به فلسفه‌ای زنده و اجتماعی تبدیل کرده است.