نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار

چکیده

چکیده
نورمحمد گنجابوی متخلص به «نورانی» از شاعران فارسی­گو و گمنام بلوچستان در قرن دوازدهم هجری است. وی ساکن شهر گَنجابه بوده که از این شهر در متون کهن فارسی، به عنوان قندابیل یاد شده است. مهم­ترین اثر این شاعر کتاب تحفه­النصیر است که اثری منظوم است و حدود 3500 بیت دارد. مضمون این اثر، تاریخی در توصیف جنگ­های نصیرخان نوری حاکم بلوچستان و احمدخان ابدالی فرمانروای افغانستان، با سیک­های منطقۀ پنجاب است، این دو حاکم، از سرداران برجستۀ نادرشاه افشار بوده­اند که پس از برافتادن نادر، هرکدام در منطقۀ خود به حکومت رسیدند. گنجابوی این اثر را در بحر متقارب و به تقلید از شاهنامۀ فردوسی سروده است. از متن کتاب معلوم است که سرایندۀ آن به دقایق سخن فارسی آگاه بوده است. گنجابوی تحت تأثیر شاعران بزرگی چون فردوسی، نظامی، سعدی و مولوی است و خود نیز نسبت به این تآثیرپذیری معترف است؛ کتاب تحفه­النصیر با اطلاعات تاریخی­ای که در مقطعی خاص از شبه­قاره می­دهد، می­تواند برای تاریخ­پژوهان منبعی مهم باشد؛ از سوی دیگر این اثر می­تواند برای پژوهشگران ادب فارسی در شبه­قاره، منبعی قابل اعتنا باشد. هدف اصلی مقالۀ حاضر، شناساندن این شاعر فارسی­گوی و معرفی مهم­ترین اثر وی است؛ از همین رو، کتاب تحفه­النصیر منبع اصلی مقالۀ حاضر به شمار می­آید و مقاله دربارۀ بررسی این کتاب و شرح حال سرایندۀ آن است و اطلاعاتی نیز دربارۀ ممدوح شاعر به دست می­دهد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

An Introduction of the Persian Poet Noor Mohammad Ganjabavi and a review of his poem collection “Tohfat-Al-Nassir”

نویسنده [English]

  • Abdolghafur Jahandideh

چکیده [English]

Dr.Abdolghafur Jahandideh
Assistant professor of Persian language and literature Dept,
University of Maritime and Marine Science, Chabahar
 
 
 
Abstract
      Noor Mohammad Ganjabavi, known as Noorani, was an unknown Persian poet of Balochistan in 12th century AD. He lived in the city of Ganjabeh, which is mentioned as Ghandabil in ancient Persian texts. His most important book is Tohfat-Al-Nassir, which is a poem collection and has about 3500 verses. This historical, epic work describes the epic battles of Nasir Khan Noori, governor of Baluchistan, and Ahmad Khan Abdali, ruler of Afghanistan, with Sikhs of Punjab region. These two rulers were among the prominent commanders of Nader Shah and after his fall, the two took the power in their own regions. Ganjabavi wrote his work in Bahr-e-Motaghareb and imitated Ferdowsi's style. The text demonstrates that the poet has had a well understanding of Persian language. He admitted that he had been influenced by the great Persian poets such as Ferdowsi, Nizami, Saadi and Molavi. Providing information about a certain period of the history of Indian subcontinent, “Tohfat-Al-Nassir” can be a valuable resource for scholars. On the other hand, this literary work can be a reliable resource to researchers of Persian literature in subcontinent. The aim of the present study is to introduce this Persian language poet and his most important work to the academic society; hence the main source for compiling the present paper was Ganjabavi's “Tohfat-Al-Nassir”. A biography of the poet and a portrait of his praiseworthy are also included.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Key words: Noor mohammad Ganjabavi
  • Tohfat-Al-Nassir
  • Nasir khan
  1. قرآن کریم
  2. احمدزئی مبرنصیرخان، تاریخ بلوچ و بلوچستان، جلدپنجم، کویته پاکستان: اکادمی بلوچی، 1994.
  3. اصطخری، مسالک و ممالک، چاپ سوم، به اهتمام ایرج افشار، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1368.
  4. بارتولد، و. تذکرۀ جغرافیای ایران، ترجمۀ حمزۀ سردادور، تهران: انتشارات توس، 1358.
  5. باستانی­پاریزی محمدابراهیم، از سیر تا پیاز، چاپ پنجم، تهران: نشر علم، 1391.
  6. جی­پی­تت، قدیم­بلوچستان، مترجم اردو: انور رومان، کویته­ پاکستان: انتشارات گوشۀ ادب، بی­تا.
  7. دهوار ملک­محمدسعید، بلوچستان، کویته، پاکستان: 1985.
  8. سپاهی، عبدالودود بلوچستان در عصر قاجار، قُم: انتشارات گلستان معرفت، 1385.
  9. کزازی، میرجلال­الدین، آب و آیینه، تهران، انتشارات آیدین، 1384
  10. کوثر انعام­الحق، شعر فارسی در بلوچستان، راولپندی: مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان، 1353.
  11. گنجابوی نورمحمد، تحفه­النصیر، به کوشش نصیرخان احمدزئی بلوچ، کویته پاکستان: دانشگاه بلوچستان،.1990.
  12. مَری شاه­محمد، بلوچ قوم قدیم عهد سی عصر حاضر تک، لاهور پاکستان: انتشارات تخلیقات،2007.
  13. ­نصیر گل­خان، تاریخ بلوچستان، چاپ سوم، پاکستان: انتشارات روبی، 1986.
  14. نظامی­گنجوی، کلیات نظامی گَنجوی، مطابق نسخۀ وحید دستگردی، تهران: موسسۀ انتشارات نگاه، بی­تا.
    1. Baloch Mohammad sardar khan, Literary history of the baluchistan, Quetta: Baluchi academy 1984