نشریه «مطالعات شبه قاره»، مجله اختصاصی مرکز مطالعات شبه قاره دانشگاه سیستان و بلوچستان است و  با هدف گسترش دامنة تحقیق و پژوهش و آشنایی علاقه‌مندان با مسائل حوزة علوم انسانی کشورهای شبه قاره (هند، پاکستان، بنگلادش) منتشر می‌شود. شبه قاره با بیش از یک و نیم ملیارد نفر جمعیت، حدود چهار میلیون و چهارصد هزار کیلومتر مربع مساحت، داشتن بیش از ۲۳۶ میلیون نفر مسلمان، هم‌جواری و نزدیکی با میهن اسلامی ما و استان سیستان و بلوچستان و وجود اشتراکات فراوان نژادی، قومی، تاریخی و فرهنگی با ایران از مناطق بسیار حساس و استراتژیک در قاره آسیاست. متأسفانه با وجود پیوندهای عمیق نژادی و زبانی و تاریخی و فرهنگی میان کشورهای شبه قاره تاکنون در کشور ما مطالعات دانشگاهی عمیقی در جهت شناخت بیشتر و بهتر شبه قاره صورت نگرفته است؛ در حالی که مراکز علمی و دانشگاهی جوامع غربی بیش از یک قرن است که با شبه قاره روابط دانشگاهی دارند. بدون شک مطالعات علمی و دانشگاهی در این زمینه بستر مناسبی را برای گسترش، بهبود و تحکیم روابط همه‌جانبه با شبه قاره فراهم خواهد ساخت. برای همین نشریه «مطالعات شبه قاره» مقالاتی را مورد بررسی قرار خواهد داد که در ارتباط با مطالعات علوم انسانی کشورهای مذکور اعم از مسائل ادبی، هنری، دینی، آموزشی، سیاسی، اقتصادی، تاریخی، جغرافیایی، باستان‌شناسی، جامعه‌شناسی، مردم‌شناسی و... باشند.

******************************************************************

درباره نشریه:

عنوان مجله: مطالعات شبه قاره

عنوان انگلیسی مجله: Journal of Subcontinent Researches

صاحب امتیاز: دانشگاه سیستان و بلوچستان

ناشر: دانشگاه سیستان و بلوچستان

انجمن علمی حامی: انجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایران

مدیر مسئول: دکتر مریم خلیلی جهانتیغ

سردبیر: دکتر محمد امیر مشهدی

مدیر اجرائی: دکتر محمد بارانی

گروه علمی (موضوعی): علوم انسانی 

زیر گروه:  زبان و ادبیات فارسی

حوزه‌های موضوعی مجله:  مطالعات علوم انسانی کشورهای شبه قاره اعم از مسائل ادبی، هنری، دینی، آموزشی، سیاسی، اقتصادی، تاریخی، جغرافیایی، باستان‌شناسی، جامعه‌شناسی، مردم‌شناسی و غیره.

تاریخ آغاز اعتبار:  1388 توسط کمیسیون بررسی نشریات علمی کشور

نوع داوری: دوسو ناشناس، گمنام و محرمانه

میانگین بازه زمانی بررسی اولیه مقالات دریافتی: حدود 10 روز

میانگین بازه زمانی فرایند داوری پذیرش مقالات: 5 تا 6 ماه، حداقل دو داور 

درصد پذیرش مقالات: 20 درصد

فاصله انتشار: دوفصلنامه

زبان مجله:  فارسی (چکیده مبسوط و منابع به انگلیسی)                  

نوع مجله: نشریه علمی

درجه اعتبار: علمی

نوع مقالات: پژوهشی و مروری

نوع انتشار:  چاپی والکترونیکی

نوع دسترسی: رایگان (تمام متن)

شاپای چـــــاپی: 20085710

شاپای الکترونیکی: 25385062

شیوه استناددهی: شیوه‌نامه استنادی APA

تلفن:   31136527_054 | زمان تماس ساعت 9 صبح تا 4 عصر.

رایانامه دانشگاهی مجله: jsr_oue@usb.ac.ir

جیمیل پشتیبان مجله: --

آدرس وبگاه مجله: https://jsr.usb.ac.ir

نشانی مجله: ایران، زاهدان، دفتر مجله، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، دفتر مجله شبه قاره.

هزینه داوری مقاله:  دارد (مبلغ 200 هزار تومان)

هزینه پذیرش نهایی و انتشار:   دارد (بعد از پذیرش نهایی مقاله، مبلغ 400 هزار تومان جهت هزینه‌های چاپ واریز گردد؛ و در سامانه نشریه بارگذاری نماید.0 مبلغ فوق به حساب شماره 4001073603018951 نزد بانک با کد شناسه: 340073663119000201702000000096 با شماره شبا IR440100004001073603018951 به نام حساب درآمدهای دانشگاه سیستان و بلوچستان واریز و تصویر برگه واریزی به ایمیل مجله ارسال شود. دانشگاه سیستان و بلوچستان واریز و تصویر برگه واریزی به ایمیل مجله ارسال شود.)

ضریب تأثیر در پایگاه استنادی جهان اسلام (ISC): مجله جزو نشریات چارک  (Q2) در پایگاه استنادی جهان اسلام (ISC) با ضریب تأثیری معادل  0.109 است.

حق‌مؤلف (کپی‌رایت) مقالات: مجله تابع قوانین بین‌المللی حق نشر همگانی کرییتیو کامنز (CC BY-NC) است. حق‌مؤلف مقالات از آن نویسندگان است و نویسندگان مالک و صاحب حق‌مؤلف اثر خود هستند.

نوع دسترسی: دسترسی آزاد به مقالات مجله «مطالعات شبه قاره» بر اساس  مجوز کرییتیو کامنز (CC BY-NC)

کمیته بین‌المللی اخلاق نشر (کوپ): مجله «مطالعات شبه قاره» با احترام به قوانین اخلاق نشر، تابع راهنماها، اصول و قوانین کمیتۀ اخلاق در انتشار (COPE) است و از آیین‌نامۀ اجرایی قانون پیشگیری و مقابله با تقلب در آثار علمی پیروی می‌کند.

سیاست مبارزه با سرقت ادبی و همانندجویی: بر اساس قرارداد با شرکت یکتاوب/سیناوب تمامی مقالات ارسالی به مجله «مطالعات شبه قاره» قبل از ورود به فرایند داوری از طریق نرم‌افزارهای مشابهت‌یاب، همانندجو، همتایاب، همیاب و سمیم‌نور بررسی خواهند شد.

نکات قابل توجه نویسندگان: مجله بعد از داوری و برای چاپ مقاله، هزینه دریافت خواهد کرد؛ اما  بازنشر اطلاعات در این پایگاه با ذکر منبع آزاد است. با توجه به درخواست کمیسیون نشریات علمی کشور، ثبت و نمایش شناسه رایگان ORCID و استفاده از رایانامه دانشگاهی یا سازمانی برای نویسندگان مقالات الزامی است. بنابراین، از نویسندگان محترم درخواست می‌شود قبل از ارسال مقاله به مجله نسبت به اخذ کد شناسه پژوهشگر ORCID و رایانامه دانشگاهی/سازمانی اقدام نمایند.

نویسنده مسئول مکاتبات: نویسنده مسئول مقاله بایستی حتماً عضو هیئت علمی یک دانشگاه، مرکز یا پژوهشگاه باشد و مقاله حتماً توسط وی به مجله ارسال شود، و یا نامه تأییدیه مکتوب وی و فرم‌های ذیل همراه مقاله ارسال شود.

فایل‌ها و فرم‌های لازم: چهار فایل ضروری که باید از طریق سامانۀ دریافت مقاله‌ها ارسال شوند: ۱. فایل اصلی مقاله (بدون نام نویسندگان و با رعایت راهنمای نویسندگان و در قالب مقالات مجله)، ۲. فایل صفحه عنوان  و مشخصات نویسندگان؛ ۳. فرم تعهدنامه نویسندگان (باید شامل عنوان مقاله و نام و نام خانوادگی تمام نویسندگان باشد و به امضای همه نویسندگان رسیده باشد)؛ ۴. فرم تضاد منافع (باید توسط نویسنده مسئول امضاء و به همراه فایل مقاله بارگذاری شود)؛ و 5. نامه پشتیبان.

قالب مقالات مجله: نسخه نهایی مقاله بعد از طی کردن مراحل داوری و پذیرش مقاله بایستی در قالب مقالات مجله ارسال شود. در غیر این صورت ترتیب اثر داده نخواهد شد.

 ******************************************************

بررسی و تحلیل تطبیقی پیرنگ در داستان سیاوش و رامایانا

صفحه 9-26

https://doi.org/10.22111/jsr.2025.50762.2473

آرزو امجدیان، فاطمه مدرسی

چکیده داستان سیاوش در شاهنامه فردوسی و داستان رامایانای والمیکی، هر دو جزء داستان‌های حماسی منظوم‌اند، که از منظر بن‌مایه‌های اساطیری شباهت‌هایی دارند. در سال‌های اخیر مطالعات تطبیقی بسیاری میان این دو اثرانجام شده است؛ اما به تحقیق در باب عناصر داستانی آن‌ها توجه نشده است. از آنجا که پیرنگ مهم‌ترین عنصر داستانی است و یک داستان خوب قطعاً دارای یک پیرنگ مستحکم است؛ بنابراین، پیرنگ دو داستان از دیدگاه نقد ادبی مدرن، بررسی شده است، تا معلوم گردد، چه میزان با اصول داستان‌نویسی مدرن منطبق‌اند؛ بنابراین، ابتدا مقدماتی در مورد عناصر داستانی و پیرنگ، به شیوه کتابخانه‌ای بیان شد و سپس اجزای پیرنگ دو اثر مورد وارسی تطبیقی قرار گرفته شد و پس از آن‌، این نتیجه به دست آمد که هر دو اثر از اجزای پیرنگ بر اساس داستان‌نویسی مدرن بهره جسته‌اند؛ البته شاهنامه، مقدمه‌چینی، گره‌افکنی و گرهگشایی پر کشش‌تری دارد و توالی حوادث آن با سیرمنطقی‌تری همراه است. هر دو داستان به تعبیر خواب و پیشگویی، توجه داشته‌اند؛ اما این امر، در شاهنامه به توالی منطقی حوادث و کشش بیشتر آن انجامیده است؛ درحالی که، در را مایانا همین امر و همچنین توجه به شگون حوادث، باعث شده که نسبت به ساختار پیرنگ سیاوش، استحکام کمتری داشته باشد.

بررسی انواع استعاره‌های جهتی در غزلیات صائب تبریزی (جلد 1): رویکردی شناختی

صفحه 27-44

https://doi.org/10.22111/jsr.2024.48882.2442

عباسعلی آهنگر، ستاره مجاهدی رضائیان، رعنا جمشیدبیگی، بی تا خراسانی

چکیده استعاره در طی قرون از دیدگاههای مختلف ادبی، زبانشناختی، زیباییشناختی و روان‌شناختی مورد مطالعه قرار گرفته و موضوع پژوهش‌های مختلفی بوده است. د‌ر‌ این راستا، در حوزه زبان-شناسی شناختی، نظریه استعاره مفهومی یکی از نظریه‌هایی است که لیکاف و جانسون با نگاهی تازه به استعاره در قالب انواع استعاره‌های جهتی، هستی‌شناختی و ساختاری مطرح کردند. هدف پژوهش حاضر توصیف و تحلیل چگونگی بازنمایی انواع استعاره‌های جهتی در غزلیات صائب تبریزی (جلد 1)، مطابق با تحلیل شناختی لیکاف و جانسون می‌باشد. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد شاعر در غزلیات خویش، از مفاهیم انتزاعی مربوط به احساسات و باورهای انسان، فراز و فرود روزگار و زندگی، مضامین عرفانی، پیشرفت و پسرفت آدمی و همۀ تجربیات روزمرۀ فرد، به عنوان حوزه‌های مقصد، سخن به ‌میان آورده است. بر این اساس، وی جهت عینیت‌بخشی و ملموس‌سازی چنین مفاهیمی از جهت‌های متنوعی همچون جهت پایین، بالا، چرخشی، دور، نزدیک، بیرون، درون، میانه، گوشه و کنار، روبه‌رو، پیرامون، و عقب، به عنوان حوزه‌های مبدأ، استفاده کرده است. نتایج همچنین نشان می-دهد بیشتر جهت‌ها را در غزلیات صائب تبریزی با بسامدهای متفاوت می‎توان مشاهده کرد و تفاوتی معنادار بین بسامد کاربرد انواع استعاره‌های مفهومی جهتی در این غزلیات وجود دارد.

تبیین ماهیت فرهنگی زیورآلات شبه قاره هند در عصر استعمار بریتانیا بر مبنای نظریۀ «فضای سوم» هومی بابا

صفحه 45-62

https://doi.org/10.22111/jsr.2025.50841.2477

زهرا مهدی پور مقدم، بهزاد پورقریب

چکیده بریتانیابا بهره‌گیری از فروپاشی امپراتوری مغول توانست هندوستان را به عنوان مستعمره تحت سلطۀ خود درآوَرَد.در طول قرن نوزدهم، فرهنگ و هنر هند را به طور کامل تحت‌الشعاع خود قرار داده؛ شیوه‌های هنری بریتانیا بر هنر به‌ویژه زیورآلات هند نیز تأثیر‌گذار بوده و زیورسازان را به تقلید از مؤلفه‌های فرهنگ استعمار فراخواند.لذا، در این پژوهش برآنیم با مطالعۀ مؤلفه‌های فرهنگی اثرگذار در شکل‌گیری زیورآلات، بر مبنای رویکرد «فضای سوم» هومی بابا، به بررسی ماهیت زیورآلات عصر استعمار از نیمۀ دوم قرن نوزدهم بپردازیم که، تأثیرگذاری سبک‌های بومی در کنار عناصر فرهنگ غربی، چگونه توانسته منجر به ایجاد فضای سوم در زیورآلات هند شود؟ هدف، خوانش هویت فرهنگی مؤلفه‌های اثرگذار در شکل‌گیری و دستیابی به فضای سوم در مرز میان استعمارگر و استعمارشونده بوده است. یافته‌ها که به ‌‌روش ‌توصیفی- تحلیلی و گردآوری ‌اطلاعات ‌کتابخانه‌‌ای انجام گرفته‌اند بیان می‌کنند، اگرچه استعمار با حذف هویت فرهنگی هند و القای مؤلفه‌های فرهنگِ خود، زیورسازان را به تقلید از خود واداشته؛ ولیکن، هنرمند هندی توانسته ناخودآگاه، مؤلفه‌های سنتی را نیز در ساخت آثار دخیل سازد. لذا هویت فرهنگی دو طرف، با ورود به قلمرو یکدیگر، توانسته‌اند تعاملی در صورت زیورآلات ایجاد کنند که نه شباهت به هویت بومی هند داشته و نه فرهنگ استعمارگر.

خوانش مجلس 'تلمیذه سریّ سقطی' در نسخه مصور گورکانیِ نفحات‌الانس جامی (کتابخانه بریتانیا) با رویکرد نشانه‌شناسی تصویری

صفحه 63-84

https://doi.org/10.22111/jsr.2025.51379.2489

ناهید جعفری دهکردی، مرجان دهقانی پور مطلق، شهریار شادیگو

چکیده این جستار به تحلیل یکی از نگاره‌های نسخه‌ هندی نفحات‌الانس جامی می‌پردازد که در دربار اکبرشاه تدوین شده است و اکنون با شماره دسترسیQr_1362 در کتابخانه بریتانیا نگهداری می‌شود. مجلس نگارگری "سری سقطی در حال تماشای مادری که فرزندش را از رودخانه بیرون می‌کشد"؛ به داستان شاگرد زن او، "تلمیذه"، مربوط است. هدف از این پژوهش، واکاوی لایه‌های معنایی و بصری این مجلس و کشف ارتباط میان عناصر تصویری آن و مفاهیم متن ادبی است. پرسش اصلی تحقیق چنین مطرح می‌شود" چگونه ساختار روایی متن جامی در نگاره بازنمایی شده است؟" این پژوهش بنیادی با رویکرد توصیفی-تحلیلی و نشانه‌شناسی تصویری انجام گرفته است. تحلیل نشانه‌شناختی این مجلس نشان می‌دهد که این تصویرسازی نگاره صرفاً تزیینی نیست، بلکه ابزاری برای تعمیق مفاهیم عرفانی است. در این نگاره، ترکیب‌بندی، رنگ‌ها و نمادهای صوفیانه همچون تسبیح و جریان آب، به‌شکلی هماهنگ آموزه‌های عرفان اسلامی را بازتاب می‌دهند. تحلیل نشانه‌شناختی این مجلس نشان می‌دهد که این تصویرسازی نگاره صرفاً تزیینی نیست، بلکه ابزاری برای تعمیق مفاهیم عرفانی است.

واسطه‌های انتقال آثار و آراء میرداماد به هندوستان

صفحه 85-108

https://doi.org/10.22111/jsr.2025.47463.2402

داود حسینی، حسین نجفی، حامد ناجی اصفهانی

چکیده اندیشۀ فلسفیِ میرداماد (در‌گذشتۀ 1040 ھ‌‌.‌ق)، یکی از نقاط عطف در تاریخ حضور آثار و آراء فیلسوفان ایرانی در هندوستان به شمار می‌رود. مواجهۀ دانشمندان هندی با شخصیّت علمیِ او، سه دورۀ کلّی را سپری کرده است: دورۀ انتقال، دورۀ انتشار و دورۀ تثبیت. دورۀ انتقال که نیمۀ نخست قرن یازدهم هجری‌قمری را در بر می‌گیرد، طلیعۀ آشناییِ دانشمندان هندی با میرداماد به شمار می‌رود. در مقالۀ حاضر، با تمرکز بر این دوره و تعقیب سرنخ‌های تاریخی و متنی، نشان‌ داده‌ایم که چگونه اندیشۀ فلسفیِ میرداماد در عصر حیات او به‌واسطۀ نگارش کتاب جذوات و مواقیت و ارتباط با شخصیّت‌های علمی و سیاسیِ هندوستان، به آن سرزمین راه یافته است. افزون بر این، تعدادی از شاگردان میرداماد و بستگان او در هندوستان اقامت داشته و علاوه بر تدریس علوم عقلی و نقلی، مناصب گوناگونِ سیاسی و قضایی را عهده‌دار بوده‌اند. این چهره‌ها که در سراسر جغرافیای شبه‌قارّه – اعمّ از قلمرو گورکانی و قطب‌شاهی – حضور داشته‌اند، سهمی چشمگیر در پراکنش آثار و آراء میرداماد در هندوستان دارند. «دورۀ انتقال» با روابط سیاسیِ امپراطوریِ صفوی با همسایگان شرقیِ خود و نیز مناسبات دیوانیِ دو حکومت گورکانی و قطب‌شاهی، پیوندی تنگاتنگ دارد.

«بررسی انواع ایهام در دیوان مَلِک قمی»

صفحه 109-126

https://doi.org/10.22111/jsr.2025.51730.2501

محدثه دلارام نژاد، محمدامیر مشهدی، عبدالعلی اویسی کهخا

چکیده ملک ‌قمی از شاعران فارسی‌زبان اواخر قرن ده و اوایل قرن یازدهم هجری است. دیوان غزلیات او باوجود بهره‌مندی از ویژگی‌های زبانی و بلاغی، تاکنون کمتر از منظر تحلیل آرایه‌های بدیعی مورد واکاوی قرارگرفته است. هدف این پژوهش، شناسایی انواع مختلف ایهام و تحلیل کارکردهای ساختاری و معنایی آن در غزلیات ملک قمی است. این پژوهش به شیوه توصیفی‌ـ‌تحلیلی انجام‌شده است. پس از خوانش دیوان غزل و استخراج نمونه‌های ایهام، داده‌ها بر اساس انواع ایهام دسته‌بندی و تحلیل‌شده‌اند. نتایج نشان می‌دهد که ایهام تناسب بیشترین بسامد را در میان انواع مختلف ایهام دارد و ایهام تضاد، دوگانه خوانی، ترجمه و تبادر در مراتب بعدی قرار می‌گیرند‌. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که ملک قمی باوجود نداشتن نوآوری در خلق انواع جدید ایهام، ولی توانسته است با بهره‌گیری هدفمند و متنوع از آن به‌عنوان ابزاری برای غنای معنایی، آفرینش ابهام‌های هنری و ایجاد پیوندهای منسجم میان اجزای شعر بهره بگیرد. توزیع ایهام‌ها در دیوان او نشان‌دهندۀ آگاهی شاعر از کارکردهای بلاغی این صنعت و توانایی او در به‌کارگیری آن در بافت شعر فارسی است.

تأثیر پذیری رتن سینگ متخلص به زخمی از حافظ شیرازی

صفحه 127-142

https://doi.org/10.22111/jsr.2024.49443.2449

محمد یوسف دهانی، عبدالعلی اویسی کهخا، عباس نیکبخت

چکیده حافظ شیرازی از نوابغ شعر فارسی است و شعر او الهام بخش بسیاری از شاعران پس از وی بوده است . از جمله شاعران فارسی قرن سیزدهم هجری هندی که متأثر از حافظ است رتن سینگ متخلص به زخمی است. مضامین غزل زخمی، عاشقانه -عارفانه است .زخمی پیرو سبک عراقی است و در غزل خود به استقبال شعر حافظ پرداخته است
این پژوهش حاصل مطالعه نظری و به روش کتابخانه ای با شیوه تحلیلی -توصیفی درباره تاثیر پذیری زخمی از حافظ انجام شده است
یافته های پژوهش نشان می دهد زخمی بسیاری از واژه های عارفانه همچون خرابات ، میخانه ، رند و ... را از حافظ وام گرفته است .گاهی نیز به سان حافظ به شیخ و ناصح و مفتی تاخته است. در مجموع ساختار و انسجام صوری و محتوایی غزل زخمی متاثر از سبک عراقی و بویژه حافظ است . تأثیر پذیری زخمی از حافظ در محورها و مناظر مختلف صوری و محتوایی غزل آشکار است.
در بررسی و تحلیل شعر زخمی مشخص گردید که زخمی به استقبال بسیاری از غزلیات حافظ پرداخته ومصرع های شعر حافظ را تضمین نموده است .در ترکیبات ، مضامین و موسیقی و نیز کاربرد گسترده ردیف از غزل حافظ تأثیر پذیرفته است.

بازشناسی طریقت، شریعت و حقیقت از منظر مجالس نظام‌الدین اولیاء

صفحه 143-162

https://doi.org/10.22111/jsr.2025.50020.2460

زهره رحیمی زارع، یحیی کاردگر، محمد فولادی

چکیده چشتیه، مانند دیگر فرقههای تصوف، آداب و رسوم و عقاید خاصی داشتند. در نظر ایشان، شریعت بر طریقت رجحان دارد. نظام‌الدین اولیاء یکی از بزرگان این فرقه در هند است. اصول فرقه چشتیه در مجالس و ملفوظاتش انعکاس ویژه‌ای دارد و از تک‌نگاری‌های مجالس او به خوبی می‌توان اندیشه-های او را دریافت. امیرحسن سجزی و امیرخسرو دهلوی، از مریدان او، سخنان شیخ خود را با عنوان فواید‌الفؤاد، افضل‌الفواید و راحة‌المحبین گرد آورده‌اند. مقاله با رویکردی توصیفی، تحلیلی افکار عرفانی، آموزه‌های اخلاقی وکلامی شیخ را بر مبنای این آثار تحلیل کرده‌است. پژوهش حاضر نشان می‌دهد که نظام‌الدین عارفی، حنفی مذهب است و از دیدگاه کلامی در بحث جبر، اختیار و رؤیت خدا دنبالهرو مکتب اشعری است. محوریترین آموزههای نظام‌الدین، تأکید فراوان او در پای‌بندی به شریعت است. تأکید به انجام فرایض و مستحبات، تلاوت قرآن و توجه به اذکار از پای‌بندی او به شریعت حکایت می‌کند. بیان مقامات سلوک، تبیین دقیق موانع سلوک، توجه فراوان به آموزه‌های اخلاقی و اجتماعی، از مهم‌ترین نکاتی است که در مجالس شیخ برجسته شده است. از این رو می-توان گفت: شریعت، طریقت، اخلاق، انسان و اجتماع واژه‌های کلیدی مجالس شیخ هستند؛ که از وسعت دید شیخ و آموزه‌های فرقه چشتیه حکایت دارد.

سیر تحولی نظام آموزشی مدرسه دیوبندیه در شبه قاره هند (نیمه دوم قرن نوزدهم تا اوایل قرن بیستم)

صفحه 163-176

https://doi.org/10.22111/jsr.2025.49794.2455

اسما رضائی، علی اصغر رجبی

چکیده مدرسه دیوبندیه، از مهم‌ترین مراکز آموزشی اسلامی در شبه قاره هند، نقش چشمگیری در تحول نظام آموزشی و تقویت هویت دینی مسلمانان این منطقه ایفاء کرده‌است. تاسیس دیوبندیه در زمانی صورت گرفت که مسلمانان هند با چالش‌های جدی نظیر زوال سیاسی و تسلط استعماری بریتانیا، مواجه بودند. به منظور واکنش به این وضعیت علمای مسلمان دیوبندیه بر بازسازی و تقویت هویت دینی مسلمانان از طریق ارائه آموزش‌های اسلامی متمرکز شدند. سوال اصلی پژوهش حاضر این است که سیر تحولی نظام آموزشی مدرسه دیوبندیه چه تاثیری بر پویایی فرهنگی این نهاد علمی داشته است؟ دستاوردهای این پژوهش بر اساس روش تاریخی و تحلیل داده‌ها استوار است. مسلمانان هند به دلیل سیاست‌های استمعاری بریتانیا با مشکلات فراوانی رو به رو شدند، بنابراین بنیان‌گذاران این مدرسه در طراحی نظام آموزشی به دنبال ایجاد تحولی عمیق در باورهای عقیدتی و سیاسی مسلمانان بودند. آنها آموزش افراد تحصیل‌کرده را به عنوان راه حل مناسب برای مقابله با چالش‌های موجود در جامعه استعمار زده خود در نظر گرفتند. سیر تحولی دیوبندیه، شرایط تاریخی، نیازهای جامعه مسلمانان و تاثیرات استعمار بریتانیا، این مدرسه را از یک نهاد محلی به مرکزی مهم و بین‌المللی در عرصه‌های فکری و آموزشی تبدیل کرد.

مقایسه گزینش واژگان در ترجمه برخی آیات قرآنی «با تکیه بر ترجمه های محدث دهلوی وگرمارودی»

صفحه 177-194

https://doi.org/10.22111/jsr.2026.51196.2484

رضا رضایی، عبدالرحمان گمشادزهی

چکیده شاه ولی الله دهلوی یکی از بزرگترین قرآن‌ پژوهان و فعالان عرصه علوم حدیث در سده دوازدهم هجری در شبه قاره هند به شمار می‌آید. او قرآن‌شناس، حدیث‌پژوه، فقه‌پژوه و متکلم بی‌نظیری در زمانه خود بوده است. یکی از مهم‌ترین شاهکارهای دهلوی، ترجمه فارسی موسوم به "فتح الرحمن" است. اثر گرانقدر دهلوی به سبب ویژگی های خاص خود مورد توجه بسیاری از قرآن‌ پژوهان ومحققان علوم قرآن قرار گرفت. ترجمه قران به زبان فارسی در شبه قاره به جهتی از نظر زبان شناسی فارسی و عربی و به جهتی از نظر میزان تعمق مترجم در مباحث متعلق به علوم قرآن و زیبایی شناسی ادبی حائز اهمیت است. این تحقیق بمنظور تبیین جهات مذکور، به روش توصیفی و تحلیلی و در مقایسه با ترجمه ادبی ومعتبر قرآن کریم اثرعلی موسوی گرمارودی در حیطه ساختاردستوری ورسایی مفهوم انجام گرفته است. یافته‌های تحقیق در تطبیق با ترجمه گرمارودی نشان می‌دهد که ترجمه محدث دهلوی از نظر توجه به لطایف ادبی، در نظر گرفتن ظرائف بلاغی، دقت در ساختارهای صرفی و نحوی، و همچنین رسایی وافاده معانی مقصوده، ترجمه ای قابل اعتناء وممتاز است که هم به جهت دقایق معنایی از قابلیت استناد بالایی برخورداراست .

«تروما» در دو متن بزرگ حماسی جهان: شاهنامه و مهابهاراتا با تاکید بر ترومای زنان

صفحه 195-218

https://doi.org/10.22111/jsr.2025.50484.2466

مهری زینی، محمدرضا صرفی، محمدصادق بصیری

چکیده در آغاز قرن بیستم، دانش روانکاوی و نظریه‌های روان‌شناختی فروید، با استفاده از متون کلاسیک ادبیّات، و طرح قلمرو ناخودآگاه فردی از سوی او و سپس طرح ناخودآگاهِ جمعیِ یونگ، به بررسی پیوند بین ادبیّات و روانکاوی و تبیین این نگاه جدید می‌پردازد. روان‌پریشی‌های گسترده در جوامع و یافتن راهی برای ریشه‌یابی و اصلاح روان نژندی به دغدغة روانشناسان تبدیل می‌شود و موضوعی با عنوان «تروما» یا «روان زخم» اذهان را به سوی یک آسیب اجتماعی بر پایة آزار روحی سوق می‌دهد. و اصطلاح «تروما» فصل مشترک ادبیّات، زبان و روان‌شناسی قرار می‌گیرد. از آنجا که حماسه‌ها روایت‌گر جنگ‌ها و نبردهای خونین رویارویی ملّت‌ها با یکدیگرند وسرشار از رخدادهای تروماتیک و آسیب‌های روحی حاصل از آن بستری مناسب برای تبیین و تحلیل شخصیت های تروماتیک به‌شمار می‌روند. پژوهش حاضر با روش کتابخانه‌ای به تحلیل مسائل تروماتیک در دوحماسه پرداخته، تروما و انواع گوناگون آن‌را در این دو متن حماسی بررسی می‌نماید و به این نتیجه می‌رسد که «ترومای روحی» به صورت فردی یا جمعی بر روی افراد تأثیر گذار است. بررسی انواع تروما: شامل اضطراب جدایی، تحقیر شدگی ،ترومای تاریخی وجنسیّتی در دو متن مزبور بیانگر آن است که مخرب ترین و آزار دهنده ترین تروما، ترومای تحقیر شدگی است.

شاهنامه احمد شاه درانی؛ منظومة حماسی تاریخی ناشناخته از عصر افشاری

صفحه 219-238

https://doi.org/10.22111/jsr.2024.49864.2457

حمید سارانی، فرزاد قایمی

چکیده یکی از سه گونه اصلی شعر حماسی فارسی، حماسه تاریخی است که قدمتی بیش از هفت قرن دارد و تا زمان حاضر تداوم داشته است. این آثار از دو جنبة اطلاعات تاریخی- سیاسی و ارزش سبک‌شناختی اهمیت دارند. یکی از آثار حماسی دوره افشاریه، شاهنامه احمدشاه درانی سروده نظام الدین عشرت سیالکوتی است که در بحر متقارب و در 10476 بیت سروده شده است. از آنجاکه به آثار حماسی دوره مذکور کمتر توجه شده است لذا بررسی و تحقیق در این زمینه ضرورت دارد. از این رو هدف تحقیق حاضر معرفی و تحلیل سبکی محتوایی شاهنامه احمدشاه درّانی یک منظومة حماسی تاریخی ناشناخته دوره افشاری می‌باشد. محقق در این مقاله به شیوه توصیفی-تحلیلی، با استفاده از روش تحلیل لایه‌ای، متن این شاهنامه را در سه لایة زبانی، ادبی و فکری بررسی نموده است. از حیث سبکی نیز منظومه نشان می‌دهد که در این دوره، با افول سبک هندی، بازگشت ادبی آغاز شده است و منظومه با بازگشت به سبک خراسانی سروده شده است.

بررسی نقشمایه های مشترک هنر ایران باستان و هنر بودایی

صفحه 239-258

https://doi.org/10.22111/jsr.2025.39745.2202

مجید ساریخانی، سیده زهرا بنی هاشمی امام قیسی، علیرضا خواجه گیر

چکیده هند و ایران همواره در طول تاریخ مبادلات فرهنگی و هنری داشته‌اند. هنر بودایی یکی از آنهاست. آیین بودا از مهم‌ترین ادیان هندی است که در بسیاری از نواحی مختلف ایران؛ بخصوص، نواحی شرقی رواج داشته و بر هنر ایران باستان تاثیرات بسزایی برجای گذاشته است. هدف پژوهش مشخص کردن نقوش مشترک و بررسی تأثیر نقشمایه‌های بودایی در هنر ایران باستان است. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی و گردآوری اطلاعات به شیوه مطالعات اسنادی انجام پذیرفته است. سوال پژوهش مبتنی بر آن است که نقشمایه های مشترک هنر ایران باستان و بودایی کدامند و چه عناصری از هنر بودایی بیشتر بر هنر ایرانی تاثیر گذاشت؟ و فرضیه بیانگر آن است که نقشمایه های مشترک شامل نقوش حیوانی، گیاهی و هندسی است و عناصری مانند نقش گل نیلوفر و محل قرارگیری برخی از نقوش برجسته‌ها و مجسمه‌ها به تاثیر-پذیری از هنر بودایی وارد هنر ایران شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که عناصر هنر بودایی در قالب سه موضوع حیوانی نظیر فیل؛ گیاهی مانند نیلوفر و هندسی مثل سواستیکا و چرخ(دایره) و همچنین ترجیح ایجاد نقوش برجسته(تاق بستان دوره ساسانی) و مجسمه(غار بیشاپور) در غار در هنر ایران باستان موثر واقع شده است.

بررسی و تحلیل نقش اشیای متبرک در سیاست‌های فرهنگی دکن عصر قطب‌شاهیان(1098-918ه‌ق)

صفحه 259-276

https://doi.org/10.22111/jsr.2025.46908.2382

مسلم سلیمانی یان، نادر پروین، زلیخا امینی

چکیده قطب‌شاهیان یا سلطنت گلکنده،اعقاب قراقویونلوهای ایران بودند که سلسله‌ای شیعی حیدرآباد)دکن( در جنوب هندوستان تأسیس کردند که از سال‌918 تا 1098‌ه‌ق تداوم یافت.قطب‌شاهیان در جهت گسترش مذهب تشیع دردکن،نوعی سیاست فرهنگی با استفاده ازنمادهای مقدس شیعی اتخاذ کردند. تحقیق حاضر می‌کوشد با الهام از نظریه سیاست فرهنگی و روش توصیفی-تحلیلی به این پرسش اساسی پاسخ دهد که: به هم‌پیوستگی اشیای متبرک و سیاست‌های فرهنگی درجهت گسترش مذهب تشیع در دکن و حیدرآباد چگونه قابل تبیین است؟
نتایج تحقیق نشان می‌دهد که نمادهای مقدس شیعی حضوری همیشگی در اعمال عبادی شیعیان دِکَن در دوره قطب‌شاهیان داشته است. قطب‌شاهیان با اتکا به سیاست فرهنگی متناسب و نمایشی و همچنین گفتمان هویت-بخش فرهنگی، اشیای متبرک و مقدس ائمه و اهل‌بیت را در عَلَم‌ها ترکیب کردند و آنها را در جهت تقویت هویت‌های اجتماعی و فرهنگی مختص شیعی و درجهت محافظت و ضرورت هویت جامعه شیعی در دکن و حیدرآباد به کار بردند و با نمادسازی آیینی از این اشیاء مقدس، در سطحی کلان، مفاهیم اساسی هویتی فرهنگ شیعه را به منصه ظهور رساندند، سوگیری‌های جانبی آنرا شکل دادند،مرزهای فرهنگی راهویتبخشیدند و از درون آن، رفتار، فعالیت‌ها، جریان‌ها و سیاست‌های فرهنگی ویژه‌ای مطابق و سازگار با گفتمان مرکزی(تشیع) و گفتمان محوری آن(عاشورا) ارائه کردند.

روند و عوامل مرتبط با کودک همسری بین دختران در کشورهای شبه قاره هند

صفحه 277-298

https://doi.org/10.22111/jsr.2025.49553.2451

الهام شیردل

چکیده کودک همسری یک رفتار ضد حقوق بشر است که پیامدهای جبران ناپذیری در ابعاد احساسی، جسمانی، اجتماعی و اقتصادی زندگی دختران دارد. این مطالعه میزان، روند و عوامل مرتبط با کودک همسری را در هشت کشور شبه قاره هند با روش تحلیل ثانویه داده‌های بانک جهانی و یونیسف مورد بررسی قرار می‌دهد. جهت تحلیل داده‌ها از نرم افزار اکسل و Spss استفاده گردید. یافته‌های این تحقیق نشان داد کودک همسری، یک مسئله شایع در شبه قاره هند است. بیشترین نسبت کودک همسری متعلق به کشور بنگلادش و نپال است و کمترین متعلق به کشور مالدیو، سریلانکا و میانمار است. روند کلی کودک همسری در 25 سال اخیر بین هشت کشور شبه قاره هند حاکی از تغییرات نزولی بوده است. بیشترین میزان کودک همسری در طبقات فقیر، فاقد تحصیل و روستایی رخ می‌دهد. همچنین، یافته‌های پژوهش حاضر حاکی از آن است با افزایش شاخص‌های درآمد ناخالص ملی، توسعه انسانی، باروری، کاهش سطح فقر و نابرابری جنسیتی بطور متقابل نابرابری‌های اجتماعی-اقتصادی کمتر شده و در نتیجه میزان کودک همسری دختران روند نزولی یافته است. از اینرو، الگوها و سیاست‌ها باید به طور گسترده منع ازدواج قبل از 18 سالگی را در کنار مداخلات هدفمند و حمایت‌گرایانه برای گروه‌های محروم ترویج کنند.

مولفه های تاثیرگذار بر روابط سیاسی طالبان با کشورهای همسایه هند و پاکستان

صفحه 299-316

https://doi.org/10.22111/jsr.2024.47313.2395

محمد علی عابدی، علی محسنی مشتقین، محمد حسن الهی منش

چکیده با توجه به تحولات جاری در منطقه و نقش روزافزون طالبان در صحنه‌های سیاسی و امنیتی، مطالعه حاضر به بررسی فرآیندها و عوامل موثر بر دینامیک روابط منطقه‌ای با این گروه تمرکز دارد. طالبان به عنوان یک گروه افغانی نه تنها بر امنیت افغانستان بلکه بر امنیت و پایداری منطقه به طور کلی تأثیرگذار است که در حوزه‌های مختلف قابل مشاهده است. تداخلات و نفوذ طالبان در پاکستان، به خصوص در مناطق مرزی، به چالش‌های امنیتی منطقه افزوده و پایداری این کشور را تحت تأثیر قرار داده است. از طرف دیگر، همسایگان افغانستان مانند هند نیز نگرانی‌هایی در مورد تأثیرات طالبان بر امنیت منطقه‌ای، پناهندگان، و تعادل قدرت در این منطقه دارند. این مقاله به تحلیل مولفه‌های چندگانه‌ای می‌پردازد که بر روابط گروه طالبان با کشورهای همسایه، به ویژه هند، پاکستان تأثیرگذار هستند. مطالعه مولفه‌های تأثیرگذار بر این روابط می‌تواند به درک بهتر از دینامیک و ابعاد روابط طالبان با همسایگانشان کمک کند و به عنوان یک پایه‌ی تحلیلی برای مطالعات آینده در این حوزه استفاده شود.

تجارت سنگ‌های قیمتی و نیمه قیمتی بین ایران و هند (با تکیه بر سنگ عقیق خراسان)

صفحه 317-334

https://doi.org/10.22111/jsr.2025.50619.2469

سامان فرزین، سکینه مرادی بجستانی

چکیده روابط تجاری ایران و هند از طریق دریا و خشکی همیشه پابرجا بوده است. از گذشته سلاطین به منظور زیبا ساختن پایتخت‌های خود دست به اعمال بزرگی همچون اکتشاف و استخراج سنگ‌های قیمتی و نیمه قیمتی در سرزمین خود می‌زدند؛ البته تجارت سنگ‌های قیمتی و نیمه قیمتی یکی از مهم‌ترین روابط تجاری بین ایران با کشور هند از گذشته تا کنون بوده است. رویکرد تحقیق حاضر کیفی، روش تحقیق توصیفی- تحلیلی است و داده‌های بر پایۀ منابع کتابخانه‌ای و تحقیق میدانی (مصاحبه و مشاهده) گردآوری شده است. مهم‌ترین پرسش‌ این پژوهش عبارت است از: روابط تجاری ایران و هند در زمینۀ جابجایی سنگ‌های قیمتی به خصوص سنگ عقیق خراسان چگونه است؟. نتایج تحقیق حاکی از آن است که مسیر‌های دریایی از گذشته دور از طریق اقیانوس هند، دریای عمان و خلیج فارس از طریق بنادر سیراف، هرمز، گمبرون (بندرعباس)، بوشهر بوده و هم اکنون بندر چابهار می‌باشد. مسیر‌خشکی از طریق مرو (خراسان) قندهار تا هند ادامه داشته است. در گذشته تجارت سنگ‌های قیمتی و نیمه قیمتی به خصوص سنگ عقیق از هند به ایران منتقل می‌شده؛ این تجارت مسلماً دو سویه بوده است، بطوری که در برهه‌ای از زمان، فیروزه از خراسان به هند صادر می‌شده است.

«مقایسه تطبیقی «فضیلت انسانیت» سلیگمن در نظام اندیشگانی مولانا و کریشنامورتی»

صفحه 335-374

https://doi.org/10.22111/jsr.2024.49982.2461

مریم مردانی ورپشتی، مسعود روحانی

چکیده فضیلت «انسانیت» به همراه پنج فضیلت دیگر: خردمندی، شجاعت، عدالت، اعتدال و تعالی، توسط مارتین الیاس پیتر سلیگمن، برای اولین بار در روان شناسی مثبت گرا به عنوان شش فضیلت منش، برای بهینه سازی کیفیت زندگی انسان مطرح شد. در اندیشه ها و آموزه های بسیاری از اندیشمندان و معنویان از شرق تا غرب، می توان شاخصه های علم روان شناسی مثبت را کشف و نمایان ساخت. این جستار که به روش تطبیقی - توصیفی انجام شده، درصدد است تا به تبیین و تطبیق فضیلت «انسانیت» و توانمندی های آن در آموزه های مولانا و کریشنامورتی بپردازد. نتایج تحقیق حاکی از آنست که این فضیلت و توانمندی های زیر مجموعة آن: عشق، مهربانی، هوش-اجتماعی، در آموزه‌ های مولانا و کریشنامورتی قابل تبیین و تطبیق است؛ در این میان نقاط اختلافی نیز در نظام اندیشگانی آنان مشاهده می شود؛ ازجمله: اختلاف در توانمندی عشق و اختلاف در نوع نگاه به انسان.

تحلیل اتوپیا و آپوکالیپس در اندیشه و شعر اقبال لاهوری

صفحه 375-396

https://doi.org/10.22111/jsr.2025.49953.2458

فاطمه مفاخری، رضا چهرقانی

چکیده اقبال لاهوری با طراحی اتوپیای اسلامی کوشید راهی برای برونرفت از وضعیت نامطلوب مسلمانان و تصویری از جامعۀ اسلامی آرمانی و چگونگی دستیابی به آن ارائه دهد. همچنین، بر مبنای آگاهی خود به پیشگویی آینده جوامع بشری و اسلامی پرداخت. پژوهش پیش‌رو کوشیده است به شیوه توصیفی-تحلیلی، با واکاوی مؤلفه‌های آرمانشهر اقبال لاهوری و همچنین استخراج پیشگوییهای آپوکالیپسی در آثار او، پیوند میان این دو مفهوم را تحلیل‌‎کند. نتایج حاصل از پژوهش نشان‌می‌دهد که آرمانشهر اقبال مبتنی بر بازخوانی آموزه‌های اصیل اسلام، اتحاد ملل مسلمان و بستری برای احیاء تمدن اسلامی است. آرمانشهری که در آن دین حضور اجتماعی پررنگی دارد و دستگیر آدمی برای گذران اخلاقی مسیر حیات است، عقل و عشق و علم و دین در اتوپیای اوبه وحدت می‌رسند و آدمی را به سوی سعادت راهبری میکنند. عمل و پویایی رمز حیات جامعه آرمانی اقبال است. این جامعه محصول اتحاد انسانهایی است که بر اساس اومانیسم ویژۀ اقبال، خلیفه الهی و وارث ارادۀ خداوند بر روی زمین و مسئول سرنوشت خود هستند. در باور اقبال، با تحقق آرمانشهر اسلامی آینده‌ای روشن پیش روی جوامع مسلمان شرقی است. در حقیقت، پیشگوییهای اقبال لاهوری هم‌سو و هماهنگ با ویژگی‌های آرمان‌شهر او بوده و مهر تأییدی بر تحقق اتوپیای اوست.

بررسی و تحلیل اسطوره گیل گمش بر اساس الگوی سفر قهرمان جوزف کمپبل

صفحه 397-412

https://doi.org/10.22111/jsr.2025.50840.2476

لعیا مولوی، عبداله طلوعی آذر

چکیده هدف اصلی این پژوهش بررسی و تحلیل اسطوره گیل‌گمش بر اساس الگوی سفر قهرمان جوزف کمپبل است که به روش توصیفی – تحلیلی صورت گرفته است. در این‌ پژوهش با سود جستن‌ از کهن‌الگوی سفر قهرمان جوزف کمپبل، به‌ تحلیل‌ و تفسیر حماسۀ گیل‌گمش‌ پرداخته خواهد شد. نتیجه‌گیری پژوهش نشان می‌دهد که روایت گیل‌گمش به ‌طور کامل با الگوی سفر قهرمان جوزف کمپبل هم‌خوانی دارد. از دعوت به سفر تا بازگشت قهرمانِ با حکمت، گیل‌گمش مراحل مختلف این الگو را طی می‌کند. ابتدا با فراخوان به جستجوی معنای زندگی و جاودانگی سفر آغاز می‌کند. در این سفر، با موانع و آزمون‌های مختلف روبه‌رو می‌شود که در نهایت او را به کشف حقیقت جاودانگی می‌رساند؛ جایی که درک می‌کند جاودانگی جسمی، دست نیافتنی است و میراث انسانی، همچون حکمت و تجربه‌ها، ارزشی واقعی دارد. این سفر در نهایت به بازگشت گیل‌گمش به اوروک و انتقال حکمت درونی‌اش به نسل‌های آینده منجر می‌شود.

مطالعه تطبیقی الگوهای بصری و کارکردهای فرهنگی سوزن‌دوزی‌های ماراش، کُچ و پلیوار در فرهنگ‌های ارمنی، هندی و بلوچ

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 11 آبان 1404

https://doi.org/10.22111/jsr.2025.53217.2545

فاطمه ساعدی، سیدرضا حسینی

چکیده سوزن‌دوزی به عنوان یک رسانه در فرهنگ‌های ارمنی، هندی و بلوچی، با ویژگی‌های بصری و فنی منحصربه‌فرد، کارکردهای هویتی متفاوتی دارد. ضرورت این پژوهش، پرکردن خلأ مطالعاتی در بررسی همزمان فرم و معنا در سه فرهنگ بوده و هدف اصلی، تحلیل تطبیقی الگوهای بصری و کارکردهای فرهنگی است. این پژوهش با روش تطبیقی به سه پرسش: 1. چه تفاوت‌ها و شباهت‌هایی در الگوهای بصری، فرم‌های تزئینی و تکنیک‌های اجرایی این سه سنت وجود دارد؟ 2. چه معانی نمادین، آیینی و اجتماعی در سنت‌های ماراش، کُچ و پلیوار در فرهنگ‌های ارمنی، هندی و بلوچ بازنمایی می‌شوند؟ 3. سوزن‌دوزی در این سنت‌ها چه نقشی در بازنمایی و تولید هویت‌های فرهنگی، جنسیتی و قومی ایفا می‌کند؟ پاسخ داده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که دوخت ماراش و پلیوار در مرحلۀ نخست شبیه به‌هم عمل کرده اما در مرحلۀ بافت پلیوار با کُچ مشابه است. سوزن‌دوزی در فرهنگ‌های ارمنی، هندی و بلوچی با نمادهای صلیب، طاووس و کوه، هویت قومی را نشان می‌دهد و با کاربردهای آیینی در فضاهایی مثل کلیسا، مراسم نذری و جهیزیه، به سازماندهی روابط اجتماعی کمک می‌کند. نتایج ثابت کرد این هنر از سویی در برابر تغییرات ناخواسته فرهنگی مقاومت می‌کند و از سوی دیگر خاطرات جمعی را زنده نگه می‌دارد.

تحلیل و بررسی رمان‌های کاکه شش‌پَر و دختر شاه پریان و سکه‌ای که سلیمان یافت رهنورد زریاب براساس نظریۀ جوزف کمبل

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 25 آذر 1404

https://doi.org/10.22111/jsr.2025.53361.2548

تمنا کوهستانی، مهین پناهی، مجید هوشنگی

چکیده جوزف کمبل مبتنی بر آرای یونگ با تحلیل داستان های جهان، الگوی واحد و گسترده‌ای تحت نام«سفر قهرمان» برای تمامی داستان ها و حتی زندگی انسان ها مطرکرد. کمبل، برای کهن الگوی سفر قهرمان سه مرحله در نظر گرفته است: عزیمت، جدایی و بازگشت. با کاوش در سازکار دورنی این دو رمان آشکار می شود که شخصیت های اصلی این رمان ها، مانند قهرمانان اساطیری سفری به دنیای درون و ذهن در پیش می گیرد و در پایان با اکسیر آگهی و شناخت خود، به زندگی و رابطه با اطرافیان شان باز می گردند. در رمان سکه‌ای که سلیمان یافت مرحلۀ عزیمت، رمان کاکه شش پر و دختر شاه پریان مرحله تشرف از قوت بیشتری برخوردار است. با توجه به نظام کهن‏الگویی غالب بر این دو رمان رهنورد زریاب، مشاهده می‌شود که قهرمان اصلی و فرعی روایات او، در نظام اجرایی خود، از مراحل سه‏گانه‏ی دعوت، تشرف و بازگشت الگوی سفر قهرمان کمبل با رویکرد حذف و جابه‏جایی قابلیت تفسیر داشته و هر کدام از روایات، در جریان سفر و مواجهه با مراحل مورد نظر کمبل تفسیری درونی ـ‏‏سفر کاکه شش پرـ و گاهی بیرونی ـ‏سکه‌ای که سلیمان یافت ‏ـ ارائه می‏دهد.

مطالعه تطبیقی اکراه و آثار آن بر قرارداد در نظام حقوقی ایران و هند (با تأکید بر رأی Chikham Ammiraju v. Seshamma)

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 24 فروردین 1405

https://doi.org/10.22111/jsr.2026.53206.2543

جواد شایانفر

چکیده انعقاد قرارداد یکی از مهم‌ترین ابزارهای تنظیم روابط اجتماعی و اقتصادی است و اعتبار آن به اصل آزادی اراده طرفین بستگی دارد. با این حال، در مواردی آزادی اراده به دلیل فشارهای خارجی همچون اکراه محدود می‌شود و این امر می‌تواند به تزلزل قرارداد و بروز اختلافات حقوقی منجر گردد. بررسی مبانی و آثار اکراه در قراردادها از منظر حقوقی، به‌ویژه در پرتو مطالعات تطبیقی، اهمیتی دوچندان دارد؛ زیرا تبیین دقیق این مفهوم می‌تواند ضمن پیشگیری از سوءاستفاده‌های احتمالی، زمینه اصلاح و تکامل مقررات را نیز فراهم سازد.
پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانه‌ای، به بررسی تطبیقی نهاد اکراه در حقوق ایران و هند می‌پردازد. پرسش اصلی آن است که اکراه چه تأثیری بر صحت قرارداد دارد و شرایط تحقق و آثار آن در دو نظام حقوقی یادشده چگونه تبیین شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که هر دو نظام، اصل حاکمیت اراده را پذیرفته و عقد ناشی از اکراه را غیرنافذ دانسته‌اند. با این حال، حقوق ایران در تبیین مبانی اکراه جامع‌تر و واقع‌بینانه‌تر عمل کرده و دامنه تهدید را گسترده‌تر می‌داند؛ از این رو، شخص مکرَه در نظام حقوقی ایران از حمایت بیشتری برخوردار است .

تحلیل روش فقه الحدیثی دهلوی در «المسوّی»

مقالات آماده انتشار، اصلاح شده برای چاپ، انتشار آنلاین از 24 فروردین 1405

https://doi.org/10.22111/jsr.2026.52424.2518

کلثوم سپاهی، هادی زینی ملک آباد، سید محمد حسین موسوی

چکیده حدیث، دومین منبع معارف اسلامی پس از قرآن، نیازمند تبیین است. تلاش‌های محدثان و شارحان حدیث در ضبط و تبیین دقیق روایات از دیرباز مورد توجه بوده است، که منجر به شکل‌گیری دانش فقه الحدیث بر پایه رویکردهای منسجم و روشمند شده است. تحلیل شرح موطأ هم به جهت اینکه، موطأ جزو نخستین میراث مکتوب حدیثی است و هم ازجهت اینکه توسط شارحی شناخته شده مورد بررسی قرار گرفته، مهم است. از این رو هدف اصلی مقاله، تحلیل و بررسی روش‌های فقه الحدیثی شرح المسوّی دهلوی است. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و بر اساس تمرکز بر جایگاه و موقیعت دهلوی، به تبیین رابطه بین فقه الحدیث و دیگر علوم مرتبط و روش‌های خاص او در تحلیل روایات می‌پردازد. نتایج نشان می‌دهد که تبیین روایات در این اثر، مبتنی بر ویژگی‌های علمی و سبک شخصیتی دهلوی است و تنوع قابل‌توجهی در روش‌های تبیینی مشاهده می‌شود. از جمله مهم‌ترین روش‌ها می‌توان به استناد به آیات و روایات، ارجاع به آراء دانشمندان، تبیین‌های لغوی، صرفی، نحوی، تصحیف در روایات و بررسی نسخه‌های مختلف موطأ اشاره کرد. این یافته‌ها نشان می‌دهد که روش‌های فقه الحدیثی دهلوی، هم‌راستا با اصول علمی و منطقی هستند و نقش مهمی در توسعه دانش فقه‌الحدیث ایفا می‌کند.

نظارت پیشینی در برابر نظارت پسینی: تحلیل تطبیقی مدل شورای نگهبان ایران و دیوان عالی هند در صیانت از قانون اساسی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 02 اسفند 1404

https://doi.org/10.22111/jsr.2026.54874.2590

روشنک صابری باروق

چکیده حفظ حاکمیت قانون اساسی به‌عنوان میثاق ملی، مستلزم وجود سازوکارهای کارآمد نظارتی است. در ایران، شورای نگهبان با ترکیبی دوگانه از فقهاوحقوقدانان، نماد نظارت پیشینی است که مصوبات مجلس راپیش از اجرا، ازمنظرشرعی وقانونی بازبینی می‌کند. درمقابل، دیوان عالی هند بااتکابه سنت کامن‌لا و ابزارهایی مانند دادخواست شهروندان، الگوی نظارت پسینی رانمایندگی می‌کند که درآن، قوانین پس از تصویب و درپرتو آرای قضایی موردبازنگری قرار می‌گیرند. این مطالعه بابررسی ساختار،صلاحیت‌ها،فرایندها وعملکرد این دو نهاد، به مقایسه نظام‌مند نقاط قوت و ضعف هرمدل می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهند که مدل نظارت پیشینی ایران با محوریت پیشگیری، درحفظ وحدت حقوقی و جلوگیری از هزینه‌های اجتماعی قوانین مغایرکارآمد است، اماممکن است با چالش‌هایی مانند کندی روند قانونگذاری و تعارض باتحولات اجتماعی پویا روبه‌رو شود. درمقابل، مدل نظارت پسینی هند باتأکید برانعطاف‌پذیری، تجربه‌گرایی و توسعه تدریجی حقوق ازطریق آرای قضایی، امکان پاسخگویی به نیازهای متغیر جامعه را فراهم می‌آورد، اما با چالش‌هایی مانند طولانی شدن رسیدگی‌ها و هزینه‌های اجتماعی اجرای قوانین نامشروع مواجه است. در نهایت، مقاله با ارائه تحلیل تطبیقی و درس‌هایی برای هر دو نظام، بر این نکته تأکید می‌ورزد که انتخاب یا اصلاح مدل نظارتی، باید با در نظر گرفتن بافت سیاسی-فرهنگی، مبانی مشروعیت و نیازهای توسعه‌ای هر جامعه صورت پذیرد.

وصف شاعران متقدّم و معاصر در اندیشه و زبان عنایت خان آشنا

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 29 فروردین 1405

https://doi.org/10.22111/jsr.2026.54058.2570

سید مسعود هاشمی کاسوایی، ناصر رحیمی

چکیده این مقاله به بررسی نظرات و نقدهای عنایت‌خان آشنا (۱۰۸۱ - ۱۰۳۷ هـ.ق) شاعر فارسی‌گوی قرن یازدهم، دربارۀ شاعران پیش از خود و همچنین روابط شخصی، اجتماعی و ادبی وی با شاعران همدورۀ خود می‌پردازد. از دیگر سو تأثیراتی که آشنا از متقدّمان و معاصران خود پذیرفته یا بر شعرای همدوره‌اش گذاشته واکاوی می‌گردد و معلوم می‌دارد که عنایت‌خان از پیشینیان خود، خاصّه در قصیده‌سرایی تأثیراتی گرفته است. شعرای قصیده‌گوی قرون پنجم و ششم در نگاه شاعران قرن یازده به طور عام و آشنا به طور خاص شخصیّت‌های بزرگی بوده‌اند و شاعر این دوره به کمک اغراق، خود را از ایشان برتر معرّفی کند و کسب اعتبار نماید. او همچنین برای اغراق در پایه شاعری یکی از معاصران خود، او را به یکی از متقدّمان تشبیه می‌کند.
آشنا به واسطۀ موقعیّت خانوادگی‌اش و همچنین وجود پدری شاعر و فاضل یعنی ظفرخان احسن، این اقبال را داشته که با اکثر بزرگان ساکن شبه‌قارّه همچون کلیم همدانی، فانی کشمیری در ارتباط باشد و از محضر ایشان کسب فضل و ادب کند. آشنا علاوه بر تأثیرات جسته گریخته، به گواهی تذکره‌ها، دست کم روی یکی از شاعران همدوره‌اش، بینش کشمیری، تأثیر مستقیم گذاشته، زیرا بینش تعدادی از غزل‌های آشنا را جواب گفته است.

پیوند شعر و فلسفه در اندیشه ادبی اقبال لاهوری

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 21 اردیبهشت 1405

https://doi.org/10.22111/jsr.2026.53923.2568

فاطمه مدرسی، ندا یانس

چکیده اقبال لاهوری با تلفیق شعر و فلسفه، اندیشه‌ای نو آفرید که هم ریشه در سنت عرفانی اسلامی داشت و هم با فلسفه‌ مدرن غربی پیوند می‌خورد؛ پژوهش حاضر با هدف بررسی این پیوند و نقش آن در بیداری فردی و اجتماعی مسلمانان انجام شده است. ضرورت تحقیق از آن‌جا ناشی می‌شود که شعر اقبال نه تنها جنبه‌ زیبایی‌شناختی، بلکه کارکردی فلسفی و تربیتی دارد و بازخوانی آن می‌تواند در مواجهه با بحران هویت نسل جوان الهام‌بخش باشد. روش تحقیق بر پایه‌ تحلیل کیفی و تطبیقی است که با مطالعه‌ آثار اصلی اقبال (اسرار خودی، رموز بی‌خودی، جاویدنامه، پیام مشرق) و مقایسه‌ آن‌ها با منابع فلسفی و عرفانی (مولوی، نیچه، برگسون) صورت گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که مفاهیم کلیدی چون «خودی»، «حرکت» و «آزادی» در شعر اقبال به زبان استعاره و تصویر بیان شده و فلسفه‌ پیچیده را به تجربه‌ زیسته و اجتماعی پیوند داده است. اقبال با پیوند شعر و فلسفه، الگویی نو در ادبیات اسلامی معاصر پدید آورد که هم به تعالی فردی و هم به بیداری جمعی مسلمانان یاری رسانده و شعر او را به فلسفه‌ای زنده و اجتماعی تبدیل کرده است.

نقد برابر‌یابی واژۀ قرآنی حجاب (در ترجمه‌های فارسی ایران و شبه قاره)

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 27 اردیبهشت 1405

https://doi.org/10.22111/jsr.2026.54240.2575

آرمان کوهستانیان، مهدی فرحانی

چکیده با فتوای علما و فراگیر شدن ترجمۀ قرآن، خلل‌هایی نیز به فن ترجمه‌ی قرآن راه یافت. نخستین کسی که به آن آسیب‌ها پرداخته و در برابریابی شایستۀ واژه‌های فارسی کوشیده، نگارندۀ تاج‌التراجم است. پس باید مترجمان کتاب آسمانی بدانند که برابریابی نکردن سنجیدۀ واژگان حساسی چون «حجاب»، خواننده را به خطا می‌اندازد. این پژوهش بر‌آن است تا این واژۀ قرآنی را در نمونه‌هایی از ترجمه‌های کهن و امروزی ایران و شبه‌قاره در هزارۀ گذشته، بررسی کرده؛ چگونگی تلاش و دریافت سیزده مترجم را در برابر‌یابی واژۀ حجاب بسنجد و به این پرسش‌ها پاسخ دهد که مترجمان تا چه اندازه‌ای از بافت معنایی واژه‌ی حجاب در قرآن، آگاه بوده‌اند؟ و کدام یک تقلید نکرده و خود در برابر‌یابی، تأمل نموده‌اند؟

پس با روش توصیفی – تحلیلی، به بررسی هر آیه از دیدگاه موقعیت ارتباطی، بافت معنایی و زمینه‌های فرهنگی به کمک آیات دیگر و تفاسیر پرداخته و تلاش شده تا جایگاه ترجمه‌های قرآن در برابر‌یابی واژۀ حجاب، ارزیابی گردد و سرانجام، مصداق واژۀ حجاب در هر آیه یادآوری شده و نشان داده می‌شود که برخی مترجمان این واژه را برابر‌یابی کرده؛ برخی همان را تکرار نموده و طاهره صفارزاده در ترجمه، بیش‌تر از همگان، دغدغۀ دریافت درست خواننده را داشته است.

معرفی و نسخه شناسی مکاتبات علامی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 27 اردیبهشت 1405

https://doi.org/10.22111/jsr.2026.52726.2531

علی بدلی، سکینه رسمی، اسدالله واحد

چکیده چکیده

«مکاتبات علامی» مجموعه مراسلات و یادداشت‌هایی از شیخ ابوالفضل دکنی علّامی است که پس از قتل علامی، به سعی خواهرزاده وی عبدالصمد بن افضل محمد جمع آوری شده است. این اثر یکی از نمونه های منشآت فارسی از دورۀ اکبرشاه گورکانی است، که علاوه بر دو دفتر شامل نامه های سلطانی و نامه های خصوصی، دفتر سومی مشتمل بر یادداشت های شخصی علامی را در بر گرفته است. این مجموعه به لحاظ شرح جزئیاتی مهم از روابط هند با ایران و دول همسایه، توصیف مشاغل و آداب و رسوم درباری و اجتماعی، سنت‌ها و روش‌های مراسله، و در بر داشتن نمونه‌هایی از نقد ادبی سنتی اثری کم‌نظیر و ارزشمند است. وجود ده‌ها دست‌نویس به شکل کامل و گزیده، چاپ‌های سنگی و سربی و نگارش چند شرح برای مکاتبات علامی به وضوح نشان‌گر میزان این اهمیت، به ویژه در شبه قارۀ هند است. نگارنده طی پژوهش حاضر بر آن است که با روش توصیفی-تحلیلی ضمن معرفی موضوع و ساختار، و نسخه‌های مهم این اثر، به بررسی ویژگی‌های ظاهری و خصوصیات کتابت دست‌نویس حیدرآباد، به شماره 1974/2614 که از لحاظ اعتبار نسخه‌شناختی جایگاهی ویژه در میان دست‌نویس‌های مکاتبات دارد، بپردازد.

سیر تحول دیواره‌های جالی در معماری سنتی هند در دوره مغولی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 11 خرداد 1405

https://doi.org/10.22111/jsr.2026.54554.2580

میلاد ارجمند، میترا شاطری

چکیده هدف این پژوهش ارائه تحلیلی مستقل و تطبیقی از سیر تحول جالی در دوره تاریخیِ پیش از نفوذ اسلام و عصر اسلامی و پاسخ به این سؤال است که جالی‌ها در معماری سنتی هند چه سیر تحولی را از نظر فرم، عملکرد اقلیمی و معناهای فرهنگی طی کرده‌اند.

نتایج پژوهش نشان می‌دهد که جالی‌ها علاوه بر پاسخ‌گویی هوشمندانه به شرایط اقلیمی و اجتماعی شبه‌قاره هند، به‌عنوان زبانی بصری مستقل، هویت معماری هندو–اسلامی را شکل داده‌اند. در دوره مغولی، جالی‌ها به بالاترین سطح ظرافت فنی و پیچیدگی هندسی دست یافته و تأثیر آن‌ها تا معماری معاصر هند ادامه یافته است. علاوه بر این، جالی‌ها با ایجاد شبکه‌ای از منافذ، جریان هوا را تسهیل، شدت نور را کنترل و حریم خصوصی را حفظ می‌کنند. پژوهش همچنین چشم‌اندازی برای بازتولید ویژگی‌های اقلیمی و زیبایی‌شناسانه جالی با استفاده از مصالح و فناوری‌های نوین در معماری پایدار و دیجیتال‌سازی الگوها ارائه می‌دهد. وجوه زیبایی‌شناسانه این عناصر در طرح‌های هندسی پیچیده، نمادی از «وحدت در کثرت» و بازتاب تعالیم فلسفی-دینی در هنر اسلامی است. مقایسه تطبیقی با عناصر مشابه در معماری ایرانی (نظیر شباک و ارسی) بر تفاوت‌های مواد اولیه و فنون اجرا تأکید دارد

تربیت عرفانی در سلوک میر سید علی همدانی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 11 خرداد 1405

https://doi.org/10.22111/jsr.2026.54437.2578

افسون حمیدی، زرین تاج واردی، زهرا ریاحی زمین

چکیده «سید علی همدانی»، عارف نامی قرن هشتم هجری (714-786) است. او از تأثیرگذارترین عرفا محسوب می‌شود و در ترویج معنویت‌گرایی کوشش فراوان مبذول داشته است. وی برای تحقق این مقصود، در سرزمین‌های گوناگون سفر کرده است. در رویکرد و تربیت سلوکی او، بایدها و نبایدهای گوناگونی وجود دارد که سرعت‌بخش سیر سالک است. در نظر همدانی، بعضی بایدهای تربیتی سلوک عبارت‌اند از: عشق‌ورزی به حق، توجه به شریعت، انجام ریاضت‌ها، و... . ازجملۀ نبایدها در تربیت سلوکی نیز می‌توان به ضرورت اجتناب از اخلاق ناپسند چون کبر، خشم و... اشاره کرد. همچنین، رستن سالک از موانع سلوک چون عوامل درونی و بیرونی از نبایدهای سلوک است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و بررسی آثار همدانی، دسته‌بندی مضامین و تحلیل آن‌ها انجام شده است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهند که سالک باید برای تربیت، در مسیر معنویت، به بایدهایی از جمله، عشق به پروردگار، پرورش فضیلت‌های اخلاقی و ... و نبایدهایی مانند پرهیز از رذیلت‌های اخلاقی و محافظت خود از موانع و آفات سیر و سلوک، توجه داشته باشد؛ زیرا این امور باعث تسریع سیر سالک و حفاظت او از گمراهی‌ها می‌شود.

رمزگشایی از چهار نام مبهم (هندی) در ویس و رامین

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 23 خرداد 1405

https://doi.org/10.22111/jsr.2026.48583.2431

صفیه مرادخانی، سید مصطفی جهان بخت

چکیده ویس و رامین اثر فخرالدین اسعد گرگانی از مهمترین آثار فارسی در حوزه ادبیات غنایی است. این اثر که بیش از ۸۰۰۰ بیت است، ترجمه‌ای آزاد از اثری به زبان پهلوی از دوره اشکانی است. گرگانی با مراجعه به آثار باقیمانده از داستان و گردآوری روایت‌های مختلف آن، اثری فاخر بر جای نهاده است. او به زبان پهلوی آشنایی داشته و در مقدمۀ اثر به آن اشاره میکند. بسیاری از واژه‌های فارسی باستان در ویس و رامین بر جای مانده است که امروزه در زبان فارسی با اندکی تغییر استفاده می‌شوند و کاربرد دارند. اما چهار واژۀ نامفهوم و ناآشنا در ویس و رامین آمده که تا امروز معنای آنها در پرده ابهام باقی مانده است. این کلمات در شمار نام اشخاص داستان هستند و از اسامی شخصیت‌های آن روزگار برداشت شده و در ترجمۀ آزاد گرگانی به همان شکل آورده شده‌اند. پژوهش حاضر به دنبال آن است که آیا از متن پهلوی این اثر، واژه یا واژه‌هایی در ترجمۀ گرگانی و یا مصححان آن بدون شرح مانده است؟ در این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و استفاده از منابع کتابخانه‌ای و جستجو در فضای مجازی دریافتیم که چهار نام در این اثر از زبان هندی و به چه معنی هستند.

ادبیات عرب در شبه قاره هند و نقش ابوالحسن ندوی در نشر و گسترش آن

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 07 تیر 1405

https://doi.org/10.22111/jsr.2026.53170.2552

خالد موحدی نیا، فاروق نعمتی

چکیده چکیده

ادبیات عرب، به‌عنوان یکی از ارکان بنیادین تمدن اسلامی، در گستره جغرافیایی جهان اسلام، حضوری فراتر از مرزهای سرزمین‌های عربی داشته است. شبه‌قاره هند از مهم‌ترین کانون‌های غیرعرب‌زبان این ادبیات به‌شمار می‌آید که از قرون نخستین اسلامی، سهمی چشمگیر در حفظ، تولید و گسترش زبان و ادبیات عربی ایفا کرده است. این پژوهش با رویکردی توصیفی–تحلیلی، بر آن است که جایگاه ابوالحسن ندوی را به‌عنوان یکی از تأثیرگذارترین چهره‌های ادبیات عرب معاصر در شبه‌قاره، تبیین و بازخوانی نماید. بر همین اساس، نخست به بررسی سیر تاریخی و ویژگی‌های ادبیات عرب در شبه‌قاره هند می‌پردازد و سپس نقش برجسته ندوی را در احیاء و نشر این ادبیات تحلیل می‌کند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که ندوی با تسلط عمیق بر زبان عربی، بهره‌گیری از نثری ادیبانه و اندیشه‌ای اصلاح‌گرانه توانسته است زبان عربی شبه‌قاره را از چارچوب محلی فراتر برده و آن را در سطح گفتمان فکری جهان اسلام مطرح سازد. آثار عربی او نه‌تنها پیوندی استوار میان سنت و دنیای معاصر برقرار کرده، بلکه با ایجاد ارتباطی فعال میان شبه‌قاره هند و جهان عرب، نقشی مؤثر در تقویت وحدت فکری و فرهنگی امت اسلامی ایفا نموده است.

تقویت تلفظ انگلیسی به عنوان زبان دوم در فراگیران هندی از طریق آموزش راهبردهای یادگیری تلفظ و آموزش مبتنی بر رایانه: مروری بر چالش‌ها و فرصت‌ها

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 10 تیر 1405

https://doi.org/10.22111/jsr.2026.55241.2604

فرخ لقا حیدری، امیرحسین پاک دامن

چکیده تلفظ صحیح همواره یکی از چالش‌های همیشگی زبان ‌آموزان انگلیسی به عنوان زبان دوم در هند محسوب می‌شود. بافت چندزبانه کشور هند، موجب بروز تنوعاتی از زبان انگلیسی‌ منطقه‌ای شده است که در سایۀ سیستم‌های واج‌شناختی محلی شکل گرفته‌اند و این امر باعث تنوعات فراوان و عدم درک متقابل در تعاملات میان‌فرهنگی شده است. تأثیر زبان مادری—به ویژه در کشش واکه، خوشه‌های همخوان، محل قرار گرفتن تکیه در کلمات، و تقابل‌های برگشتی-دندانی—توانایی زبان‌آموزان در تولید زبان انگلیسی قابل فهم در سطح بین‌المللی را پیچیده‌تر کرده است. بر خلاف واقعیت‌های موجود، مؤلفۀ تلفظ در کلاس‌های درس توجه کافی و بسنده‌ای دریافت نمی‌کند: کلاس‌های زبان انگلیسی در هند به طور سنتی بر دستور و واژگان تمرکز دارند و به بخش آوایی زبان زمان کافی اختصاص داده نمی‌شود. این مقاله بر آن است تا چالش‌های آموزش تلفظ به زبان‌آموزان انگلیسی در هند را بر اساس تحقیقات موجود ارائه دهد. افزون بر این، دلایل عدم موفقیت شیوه‌های آموزشی سنتی در پاسخگویی به نیازهای تلفظی زبان‌آموزان مورد بررسی قرار می‌گیرد. ارزیابی نقش عاملیت بالقوۀ آموزش راهبردهای یادگیری تلفظ به عنوان رویکردی عملی و پایا در تقویت زبان‌آموزان انگلیسی در هند به منظور اعمال کنترل بیشتر بر پیشرفت مهارت تلفظ انگلیسی، هدف دیگر این مطالعه است.

واکاوی وضعیت پوشاک در عصر گورکانیان هند بر پایه گزارش‌های سیاحان اروپایی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 10 تیر 1405

https://doi.org/10.22111/jsr.2026.55311.2605

علی محمد موذنی، خدیجه عالمی، یوسف حیدرنژاد

چکیده پوشاک بازتاب‌دهنده بن‌مایه‌های فرهنگی، و تغییرات آن نشانگر تحولات بنیادین اجتماعی است. شبه‌قاره هند در عصر گورکانی به دلیل تکثّر فرهنگی و تنوع اقلیمی، از پوشش و لباس متنوعی برخوردار بود. در این دوران، انباشت ثروت در میان طبقات مرفه از یک‌سو و فقر معیشتی طبقات فرودست از سوی دیگر، موجب شکافی عمیق و شکل‌گیری دو سبک متفاوت در پوشاک شد؛ موضوعی که در گزارش‌های سیاحان اروپایی نیز بازتاب یافته است. در این پژوهش سؤال اصلی این است که وضعیت پوشاک در عصر گورکانیان هند بر پایه گزارش‌های سیاحان اروپایی چگونه بوده است؟ این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی این فرضیه می‌پردازد که سبک پوشاک در این دوره متاثر از دو الگوی «درباری» (نشئت‌گرفته از ثروت و تنوع‌طلبی حاکمان) و «فرودستانه» (متأثر از جبر اقلیمی و تنگدستی اقتصادی) بوده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که الگوی درباری از رویکردی تجربه‌گرایانه و تنوع‌طلبانه، و پوشاک فرودستان از سنت‌گرایی ایستا تبعیت می‌کرد.

بررسی صفات هنری تشبیهی در دو منظومة پادشاه‌نامة و آشوب هندوستان

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 22 شهریور 1405

https://doi.org/10.22111/jsr.2026.55958.2630

مصطفی پورگلوی، محمد امیر مشهدی، عباس نیکبخت

چکیده صفت هنری مقولة مشترک علم دستور و بلاغت است که شاعران با توجه به نگرش، قریحة و اهداف خویش آن را به کار می‌گیرند. صفت هنری تشبیهی گونه‌ای از گونه‌های صفت هنری است که استوار بودن ‌آن بر شگرد تشبیه، بلاغت آن را افزون نموده است. صفت هنری تشبیهی در منظومه‌های حماسی- تاریخی سبک هندی، برای گنجاندن تصاویر هنری بیشتر در شعر کاربرد فراوان دارد. سرایندگان دو منظومة حماسی- تاریخی پادشاه‎‌نامه و آشوب هندوستان در خلق تصاویر هنری، از صفات هنری تشبیهی بهره برده‌اند. پژوهش حاضر در صدد است تا با رویکردی توصیفی- تحلیلی، در قالب بررسی ساختار صفات هنری تشبیهی در این دو منظومه، بررسی موضوع مشبه و مشبهٌ‌به‌های صفات هنری تشبیهی و کارکردهای این صفات در این دو اثر، ضمن سنجش میزان سود جستن دو شاعر از این شگرد هنری، به شناخت افزون‌تری نسبت به تأثیر صفت هنری تشبیهی در ساختار دستگاه بلاغت منظومه‌های سبک هندی دست یازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد ساختار صفات هنری به صورت اسم (مشبه) + صفت مرکب (مشبهٌ‌به+ اسم) است. شاعران این صفات هنری را در مدح شاهان و توصیف عناصر طبیعی یا سیاسی به کار گرفته‌اند و کارکردهایی نظیر تصویرآفرینی، ایجاز، اغراق و تلمیح را در نظر داشته‌اند.

میراث ادبی شبه‌قاره در کتاب‌های فارسی دوره دوم متوسطه: بازنمایی متون، مضامین و کارکردهای فکری

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 26 مهر 1405

https://doi.org/10.22111/jsr.2026.57036.2656

محمدرضا پاشایی

چکیده کتاب‌های درسی فارسی در نظام آموزشی ایران، حامل لایه‌هایی از معنا، ارزش و هویت هستند و در شکل‌دهی به نگرش دانش‌آموزان نسبت به میراث فرهنگی و ادبی نقش اساسی ایفا می‌کنند. پژوهش حاضر با هدف بررسی نظام‌مند میراث ادبی شبه‌قاره در کتاب‌های فارسی پایه‌های دهم، یازدهم و دوازدهم و تحلیل هم‌زمان سه مؤلفه‌ «بازنمایی، مضمون و کارکرد فکری» انجام شده است. این مطالعه با روش توصیفی - تحلیلی و با استفاده از تحلیل محتوای کیفی، تمامی متون و شواهد مرتبط با میراث شبه‌قاره را در سه کتاب مورد بررسی قرار داده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که ۱۴ مصداق از این میراث در کتاب‌ها حضور دارند که در سه سطح «حضور ابزاری»، «حضور تفسیری» و «حضور فکری - گفتمانی» بازنمایی شده‌اند. مهم‌ترین دستاورد پژوهش، تمایز میان «حضور» یک میراث و «فعال‌شدن» ظرفیت فکری آن در فرایند آموزشی است. به‌نظر می‌رسد اگر کتاب‌های فارسی بتوانند متون شبه‌قاره را از سطح «شاهد» به سطح «موضوع اندیشه» ارتقا دهند، گام مهمی در جهت معرفی «جهان فارسی» به دانش‌آموز ایرانی برداشته‌اند.

تحلیل محتوایی تفسیر مکتب بریلویه از آیه ولایت ( از نصرت تا ولایت کبری)

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 27 آبان 1405

https://doi.org/10.22111/jsr.2026.54653.2583

عباس خسروی، عباس رهبری

چکیده واکاوی سازوکارهای تفسیری مکتب بریلویه در تبیین آیه ولایت (مائده: ۵۵)، تحلیل چگونگی ارتقای معنای «ولی» از نصرت به «ولایت کبری»، و تبیین جایگاه این آیه به‌عنوان سند استمرار نور محمدی در امام علی(ع) و سلسله اولیای ایشان است. این پژوهش کیفی با روش تحلیل محتوای متون دست‌اول انجام شده است. داده‌ها از آثار اصلی بریلویه شامل «کنز الایمان»، «فتاوی رضویه»، «خزائن العرفان» و «تفاسیر نعیمی» با رویکرد تاریخی-انتقادی و هرمنوتیکی تحلیل شده است. بریلویه با پذیرش شأن نزول علوی، آیه ولایت را از یک گزاره تاریخی-اجتماعی به متن محوری عرفان نظری تبدیل کرده است. «ولی» به «متصرف مأذون» تعبیر شده و آیه مبین انتقال ولایت تکوینی از خدا به پیامبر(ص)، امام علی(ع) و اولیای مأذون است. این تفسیر، مشروعیت‌بخش مناسکی چون توسل، شفاعت، زیارت قبور و نظام پیر و مریدی است. تفسیر بریلویه تلفیق کلام سنتی با عرفان نظری و عملی است که کارکردی دوگانه دارد: پاسخ کلامی به رقبای سلفی و شالوده هویت اجتماعی پیروان این مکتب.

بررسی رمان «گذری به هند» اثر فورستر از منظر فمنیسم پسااستعمار

بررسی رمان «گذری به هند» اثر فورستر از منظر فمنیسم پسااستعمار

دوره 11، شماره 37، مهر 1398، صفحه 95-114

https://doi.org/10.22111/jsr.2019.4867

احمد شیرخانی

چکیده ادوارد مورگان فورستر رمان‌نویس سرشناس بریتانیایی، در اوایل قرن بیستم با نوشتن رمان «گذری به هند» به شهرت جهانی رسید. او اولین رمان‌نویس برجسته‌ای است که از استعمار انگلیس در هند انتقاد کرد و همین موضع ضداستعماری فورستر موجب شد تا «گذری به هند» از دیدگاه نقد پسااستعماری قابل‌تحلیل باشد. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی جایگاه فورستر در گفتمان پسااستعماری می‌پردازد و سپس به این سؤال پاسخ می‌دهد که رویکرد زنانِ رمان «گذری به هند» نسبت‌به تجربۀ استعمار چگونه است. زنان در این رمان به سه گروه تقسیم می‌شوند؛ گروه اول، «زنان انگلیسی متأهلی» هستند که سرکوب استعماری را به شکلی منفعلانه پذیرفته‌اند و در برخورد با بومیان، خط‌مشی استعمارگران را دنبال می‌کنند. گروه دوم، «زنان مجرد انگلیسی» هستند که در‌مقابل سرکوب استعماری مقاومت می‌کنند و در‌پی رهایی بومیان از سرکوب استعماری هستند. این گروه نتوانسته‌است در موضع فمنیسم استعماری خود، خواسته‌های طیف متنوع زنان رمان را نمایندگی کند و در‌نتیجه با بازنمایی دلخواه خود به سرکوب زنان بومی کمک می‌کند. گروه سوم را «زنان هندی» تشکیل می‌دهند؛ آن‌ها از سرکوبی سه لایه رنج می‌برند.

منشأ آفرینش و جایگاه انسان در شعر بیدل دهلوی

منشأ آفرینش و جایگاه انسان در شعر بیدل دهلوی

دوره 6، شماره 18، تیر 1393، صفحه 7-28

https://doi.org/10.22111/jsr.2014.1575

حجت اله جوانی، سمیه خادمی

چکیده جایگاه والای بیدل دهلوی در ادبیات عرفانی و معانی و مضامین بلند و ژرف در اشعار او، قابل تفسیر و بررسی است. مقاله ی حاضر  با روش توصیفی- تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه­ای به بررسی دیدگاه بیدل درباره ی منشأ آفرینش و جایگاه انسان در عالم خلقت پرداخته است. در آثار بیدل، اعتقاد به تجلّی خداوند و وحدت وجود و جایگاه انسان کامل در آفرینش جهان، به طور چشمگیری مشهود است. بیدل تمام جهان هستی را تجلّی حضرت حق می­داند. او معتقد است که منشأ آفرینش عالم و انسان، عشق است و این عشق در تمام هستی جریان دارد. بیدل مبنای عرفان خود را وحدت وجود معرفی می­کند و معتقد است که تمام کثرات این عالم، ریشه در وحدت دارد.
البته بیدل کثرت را هم به رسمیّت می­شناسد و معتقد است که با عبور از این کثرات، می­توان به وحدت رسید. او برای تبیین عقیده ی وحدت وجودی خویش از تمثیل­هایی مانند خیال، آیینه، موج و دریا، حباب و دریا، سلسله­ی اعداد و...استفاده می­کند. بیدل مانند سایر متصوّفان هدف از خلقت و نظام آفرینش را وجود انسان کامل می­داند. انسان کامل از نظر بیدل آیینه­ی تمام نمای خداوند، خلاصه­ی اعیان و زبده­ی آفاق است. بیدل پیامبر اسلام(ص)را به عنوان انسان کامل معرفی می­کند و هدف از آفرینش جهان را وجود حضرت محمّد (ص) می­داند.

مؤلفه های جامعه شناختیِ داستانِ بهرام ِگور و شَنگُلِ هند در شاهنامة فردوسی       (بر اساس الگوی گفتمان شناسی انتقادی ون لیوون)

مؤلفه های جامعه شناختیِ داستانِ بهرام ِگور و شَنگُلِ هند در شاهنامة فردوسی (بر اساس الگوی گفتمان شناسی انتقادی ون لیوون)

دوره 10، شماره 34، تیر 1397، صفحه 167-190

https://doi.org/10.22111/jsr.2018.4069

حسین صادقی، عبدالله واثق عباسی، محمدامیر مشهدی، عباسعلی آهنگر

چکیده پژوهش حاضر جهتِ شناختِ بهتر و عمیق تر شاهنامة فردوسی از الگویِ گفتمان شناسی انتقادی ون لیوون(2008) برای بررسی مؤلفه های گفتمان مدار مبتنی بر پوشیدگی و صراحت استفاده نموده و به بررسی و تحلیلِ کمی و کیفیِ بُرشی از متن داستانِ پادشاهی بهرامِ گور در ارتباط با روابطِ ایران در زمان ساسانیان با شَنگُلِ هند و سرزمینِ هند پرداخته است. شیوة پژوهش تحلیلی-توصیفی است و با استناد به آثار کتابخانه ای انجام گرفته است. در این راستا، این پژوهش گامی نو در زمینة زبان شناسیِ ادبیّات و سبک شناسیِ زبان شناختی برداشته است و نشان می دهد که چگونه یک اثر ادبی بزرگ با نشان دادن لایه های معنایی مختلف و پنهان آن همچون »تاریخ» می تواند فعال و پویا باشد. نتایج پژوهش نشان می دهد که فردوسی در داستان بهرامِ گور و شَنگُلِ هند با بسامد بالا از مؤلفه های جامعه شناختی-معنایی مطابق با الگویِ پژوهش استفاده نموده است؛ این نکتة مهم نشانگر بازتابِ جریانِ قدرت و ایدئولوژی در لایه های زیرین متن و نقش آن در صراحت و پوشیدگی شخصیت ها یا کارگزاران و کارکردهای آنان است.

تحلیل مؤلفه‌های تاریخی ـ ادبی منظومه‌ی حماسی شاهنامه‌ی نادری

تحلیل مؤلفه‌های تاریخی ـ ادبی منظومه‌ی حماسی شاهنامه‌ی نادری

دوره 7، شماره 23، شهریور 1394، صفحه 43-58

https://doi.org/10.22111/jsr.2015.2206

کمال رضایی شعبان، محمود حسن آبادی، عبدالله واثق عباسی

چکیده منظومه­ی حماسی شاهنامه­ی نادری منظومه­ای تاریخ­بنیاد است که به سرگذشت نادر و سپاهیانش و مردم ایران در دوره­ی افشاریه اختصاص دارد. یکی از بخش­های مهم وبرجسته­ی این منظومه، بخش مربوط به لشکرکشی نادرشاه به شبه قاره هند است که در این منظومه و دیگر کتب تاریخی با اختلافاتی در کم و کیف حوادث و زمان و مکان و شخصیت­ها آمده است. تحقیق حاضر بر آن است تا با شیوه­ی تحقیق کتابخانه­ای و با روش سنجشی - تحلیلی پاسخی برای این سؤال بیابد که: با توجه به این که منظومه­ی حماسی شاهنامه­ی نادری بر اساس وقایع تاریخی دوران نادرشاه افشار به رشته­ی نظم کشیده شده و در بنیاد اثری تاریخی به حساب می­آید، وجود چه عناصری در این متن ادبی، آن را از متون تاریخی صرف متمایز ساخته است؟ از جمله نتایج تحقیق آن که وجود تعابیر و تشبیهات شاعرانه، تکیه بر توصیف جزئیات صحنه­ها و نیز آوردن تمثیل و پند واندرز و ساقینامه از وجوهی است که این منظومه را از متون تاریخی صرف متمایز می­کند.

شیوه های رهبری نخبگان شبه قاره ی هند (با محوریت مهاتما گاندی، جواهر لعل نهرو و ایندیرا گاندی)

شیوه های رهبری نخبگان شبه قاره ی هند (با محوریت مهاتما گاندی، جواهر لعل نهرو و ایندیرا گاندی)

دوره 5، شماره 17، اسفند 1392، صفحه 27-52

https://doi.org/10.22111/jsr.2014.1402

چکیده حکومت هند را بزرگترین دموکراسی جهان می‌نامند. هندوستان پس از استقلال به رهبری گاندی در حالی به سازندگی پرداخت که گاندی، رهبر معنوی کشور و نهرو، رهبر سیاسی آن بود. قانون اساسی تدوین شده، هند را کشوری فدرال تعریف کرد که در آن رئیس جمهور، مقامی تشریفاتی دارد و سمبل وحدت و نخست وزیر، صاحب کلیه ی اختیارات اجرایی است. خانواده نهرو-گاندی تا کنون سه نخست وزیر در هند داشته و دولت های به رهبری این افراد، دولت هایی سکولار و طرفدار بردباری و آزادی های مذهبی بودند. این خانواده واقعاً سیاست بی طرفی بین شرق و غرب را مدّ نظر قرار دادند و توانستند هندوستان را با وجود مشکلات فراوان و تنوع بی نظیر ادیان و مذاهب و ملیت ها به کشوری متحد، نیرومند و مؤثر در معادلات سیاسی جهان تبدیل نمایند. اطلاعات ما مردم ایران درباره ی نهضت عظیمی که به پیروزی و تأمین استقلال منتهی شد، بسیار ناچیز است؛ به همین دلیل در این مقاله می خواهیم برای آشنایی بیشتر و کاملتر با این هند نو،  از طریق مطالعات کتابخانه ای با نهضتی که آن را به وجود آورده و با زندگی و افکار و فعالیت های رهبرانی که با آن نهضت پیوستگی جدایی ناپذیر داشته اند، آشنا شویم.

دلایل و پیامدهای ورود غزنویان به هندوستان

دلایل و پیامدهای ورود غزنویان به هندوستان

دوره 5، شماره 15، آبان 1392، صفحه 153-166

https://doi.org/10.22111/jsr.2013.1202

چکیده در طول تاریخ هندوستان، پیوندهایی بین هندوستانیان و مسلمانان وجود داشته است که این پیوندها در قرون سوم و چهارم هجری با تشکیل حکومت­های مستقل در شرق ایران، از شکل حملات مستقیم سرداران عرب مسلمان بدر آمد و جای خود را به فتوح امیران غازی غیرعرب داد. برآمدن غزنویان در شرق بلاد اسلامی و فکر تسخیر هندوستان توسط سلطان محمود غزنوی، سرآغاز این روند  بود. سلطان محمود غزنوی شانزده یا هفده­بار به سرزمین ثروتمند هندوستان حمله کرد. البته آغاز کننده ی این حملات سبکتکین بود که در زمان سلطان محمود به اوج رسید و در زمان جانشینان وی نیز به شدت دنبال شد. می­توان علل عمده ی این لشکرکشی­ها را با سه رویکرد متفاوت ولی در عین حال مرتبط با هم  مورد بحث قرار داد. اول این که سرزمین هندوستان غنی و ثروتمند بود و غزای غزنویان در آنجا به معنای دستیابی به ثروتی عظیم بود که می­توانست پشتوانه­ی محکمی برای بقای حکومت ارتش­-بنیان غزنوی باشد. دلیل دوم را می­توان مذهبی دانست، به این معنا که این لشکرکشی­ها با هدف نشر اسلام صورت می گرفت و مشروعیتی برای آنان حاصل می­کرد. سوم مسئله ی سپاه غزنویان بود که برای جلوگیری از بحران و مشکلاتی ناشی از وجود آن در مرکز حکومت، می­بایست در خارج از غزنه مشغول جنگ می­شد. این تحقیق به بررسی دلایل و پیامدهای ورود و فتوح غزنویان در هندوستان می­پردازد. این فتوحات که در تمام طول حکومت غزنوی ادامه داشت، نخستین حمله از طرف شمال هندوستان بود که در آن نوع برخورد و اداره ی متصرفات هندوستانی این فاتحان با روش سایر فاتحان هندوستان متفاوت بوده است.

بررسی تطبیقی اسطوره ی آب در اساطیر ایران و هند

بررسی تطبیقی اسطوره ی آب در اساطیر ایران و هند

دوره 5، شماره 17، اسفند 1392، صفحه 7-26

https://doi.org/10.22111/jsr.2014.1401

چکیده اسطوره، تفکر و واکنش نخستین انسان، در برابر وقوع حوادث طبیعی است و چون این مردم در شناخت عوامل این حوادث دچار ابهام بودند، عکس العمل آن ها نسبت به آن وقایع، همراه با ترس بوده است. همین ترس باعث می­شد که آنان برای هر پدیده­ای خدایی فرض کنند تا با پناه بردن به آن، از شرّ حوادث ایمن شوند. شکل گیری اسطوره­ها در جوامع بشری بر مبنای همین اصل استوار بوده است و به همین دلیل در اسطوره­های ملل مختلف، شباهت­هایی دیده می­شود. در میان اسطوره­های ملل،  اساطیرایران و هند به دلیل وجود اشتراکات فرهنگی، دارای بیشترین شباهت­ها هستند. در این پژوهش سعی شده است که عنصر آب در اسطوره­ های ایران و هند به طور تطبیقی بررسی شود. بررسی­های انجام شده نشان می­دهد که آب در اسطوره­ی آفرینش هر دو قوم، جزو نخستین آفریده­های مادی است و این به خاطر اهمیت این عنصر حیات بخش در زندگی آنان بوده است.

کشمیر و زبان فارسی

کشمیر و زبان فارسی

دوره 6، شماره 18، تیر 1393، صفحه 139-160

فاطمه وظیفه دان ملاشاهی

چکیده کشمیر ، قسمتی از ایالت جامو وکشمیر هند، همواره یادآور دیاری افسانه ای و سرسبز با
جلوه هایی از زیبایی های شگرف است که مکان های تاریخی و مناظر طبیعی، جاذبه ی خاصی به آن بخشیده است. اشتراکات فراوان آب و هوایی، طبیعی و فرهنگی کشمیر و ایران سبب شده که کشمیر را« ایران صغیر» بنامند.زبان فارسی که زیرشاخه ای از زبان های هند و ایرانی است با زبان های شبه قاره، پیوندی دیرینه دارد؛ اما  در  واقع توسعه و نفوذ این زبان در هند، مدیون عرفا و مبلغان بزرگ اسلامی است که بیشترین سهم را در ترویج و گسترش اسلام در شبه قاره داشته اند. گروهی از این مبلغان که شاعرانی فارسی زبان بودند، پس از مهاجرت به کشمیر با نشر علوم، ادبیات و فرهنگ ایران، بستری مناسب را برای گسترش زبان و ادب فارسی در این سرزمین مهیا نمودند.
این قلم بر آن است تا ضمن معرفی اجمالی سرزمین کشمیر، به ارتباط کشمیر با زبان فارسی و شاعران فارسی گوی آن بپردازد و زوایای پیدا و پنهان نفوذ زبان فارسی را در این سرزمین جستجو نماید. روش تحقیق کتابخانه ای است.

ابر واژگان