تکواژهای اشتقاقی در غزل‌های امیر حسن سجزی دهلوی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان

2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان (نویسنده مسئول)

3 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان

چکیده

چکیده
از دیر باز، اگر چه شاعران در تنگنای وزن و قافیه گرفتار بوده اند؛ اما دقت در بارِ معنایی واژه ها و تلاش در به کارگیری بهترین کلمات، آنها را قادر ساخته است تا بیش از نثر نویسان خلاقیت لغوی و ترکیبی داشته باشند. شاعر با ایجاد لغات جدید یا استفادۀ نو از همان لغات گذشته؛ اولا در غنای کلام خویش کوشیده است و ثانیا در دو بخش خلق لغات جدید و ایجاد معانی متعدد برای آنها، زبان سرزمین خویش را زنده و پویا نگه داشته است. در این نوشته سعی شده است با چنین رویکردی، به تجزیه و تحلیل واژه های مشتق در غزل های امیر حسن سجزی دهلوی پرداخته شود. مطالعۀ غزل های این شاعر فارسی­گوی هند به روش کتابخانه­ای و به شیوۀ تحلیل و توصیف انجام گرفته است. بررسی ترکیبات اشتقاقی در سه بخش پیشوند، میانوند و پسوند، نشان می دهد؛ بیشترین تنوع واژه های مشتق شعر وی در بخش پسوندها است. پیشوند های غیر فعلی در رتبه دوم قرار می گیرد و پس از آنها  پیشوندهای فعلی جای دارد. میانوندها آخرین بخش واژه های مورد مطالعة این نوشته را دربر می گیرند.  

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Derivational Morphemes in Sonnets of Amir Hassan Sajzi Dehlavi

نویسندگان [English]

  • Mahmoud Sheykh 1
  • Mahmoud Abbasi 2
  • Abdol Ali Oveisi Kahkha 3
چکیده [English]

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Mahmoud Sheykh
Ph.D. Student of Persian language and literature Dept,
University of Sistan and Baluchestan
Dr. Mahmoud Abbasi
Associate professor of Persian language and literature Dept, University of Sistan and Baluchestan
Dr. Abdol Ali Oveisi Kahkha
Associate professor of Persian language and literature Dept, University of Sistan and Baluchestan
 
 
 
Abstract
    Since a Longtime ago, although poets have had the restriction of rhyme and rhythm, their precision in meaning of the words and attempting to choose the eloquent words, have enabled them to have more verbal and combinatory creativity than prosaists. Creating new words or using old ones in a new way, poets, first, enrich their speech and second, keep their language alive and dynamic in two sections of creating new words and multiple meanings for them.
    In the present study, it has been attempted to analyze derived words in sonnets of Amir Hassan Sajzi Dehlavi with this approach. Considering the sonnets of this Persian-speaking Indian poet has been carried out using library resources and descriptive-analytic method. Studying vocabulary and derivative compounds in three areas of prefix, infix and suffix demonstrate that suffixes have the most variety of derived words, non-verbal prefixes take the second place, verbal prefixes has the third highest diversity and the last are infixes in his poetry.
 
 
 

ابوالقاسمی، محسن، تاریخ زبان فارسی، چاپ اوّل، قم: سمت، 1373.

2ـ...................................،«قیاس»، جستارهای ادبی، شماره 84، صص78-69، بهار 1368.

3- استاجی، اعظم، «پیدایش حروف اضافه از نام اندام های بدن»، ویژه نامة فرهنگستان، سال سوم، تهران، صص51-40، 1386.

4- پاشنگ،مصطفی(1377).فرهنگ­پارسی و ریشه­یابی واژگان،چاپ­اوّل، تهران: زوّار،1377.

5- تبریزی، محمدحسین­بن­خلف، برهان قاطع، محمد معین، مؤسسة امیر کبیر، 1362.

6- خلیلی جهانتیغ، مریم، سیب باغ جان(جستاری در ترفندها و تمهیدات هنری غزل مولانا)، چاپ اول، تهران: سخن، 1380.

7- دهخدا، علی اکبر، لغت نامه، دانشگاه تهران: موسّسۀ دهخدا، 1373.

8ـ سجزی دهلوی،امیرحسن، دیوان غزل­ها، با تصحیح و مقدمه مریم خلیلی جهانتیغ و محمد بارانی، زاهدان:مرکز مطالعات شبه قاره وآسیای جنوبی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، 1386.

9- صمصامی، سیدمحمّد، پیشوندها و پسوندهای زبان فارسی، اصفهان: مشعل، 1337.

10- عمرانی، غلامرضا، زبان دستور، تهران: لوح زرّین، 1383.

11ـ فتوحی رود معجنی، محمود، آیین نگارش مقالة علمی ـ پژوهشی، تهران: سخن، 1385.

12- فرشیدورد، خسرو، دستور مفصّل امروزی، چاپ دوم، تهران: انتشارات سخن، 1384.

13- ــــــــ، فرهنگ پیشوندها و پسوندهای زبان فارسی، چاپ دوم، تهران: زوّار،1392.

14ـ کشانی، خسرو، اشتقاق پسوندی در زبان فارسی امروز،نشر دانشگاهی،چاپ­اوّل، 1371.

15- کلباسی، ایران، ساخت اشتقاقی واژه در فارسی امروز، چاپ اول، تهران: موسّسه ی مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1371.

16- مقرّبی، مصطفی، ترکیب در زبان فارسی، چاپ اوّل، تهران: انتشارات توس، 1372.

17- ناتل خانلری، پرویز، تاریخ زبان فارسی، تهران: نشر نو، 1365.

18- نجفی، ابوالحسن، مبانی زبان شناسی و کاربرد آن در زبان فارسی، چاپ دهم، تهران: نیلوفر، 1387.

19- وحیدیان کامیار، تقی، دستور زبان فارسی 1، چاپ هشتم، تهران: سمت، 1385.

20- هاجری،جضیاءالدین،فرهنگ وندهای زبان فارسی، تهران: انتشارات آوای نور،1377.