مسعودبک، حلّاجی دیگر در تصوّف اسلامی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران

چکیده

در این مقاله، نگارنده بر آن است که احوال، آثار و افکار مسعودبک را به عنوان حلّاجی دیگر در تصوّف اسلامی مورد بحث و نظر قرار دهد. بدین سبب به معرّفی چهار طریقه از مهمترین طرایق صوفیه در شبه قاره پرداخته و مسعودبک را در میان طایفه ی چهارم (چشتیه) در مطالعه آورده، نتیجه می‌گیرد که معماران کاخ بلند تصوّف، ایرانیانی بودند که به قصد گسترش دین مبین اسلام به آن سرزمین مهاجرت نموده و درفش اسلام را در لباس زبان پارسی در شبه قاره برافراشته‌اند. سپس مسعودبک را از نگاه تذکره‌نگاران نگریسته و افکار صوفیانه او را که سبب قتل وی شده است در ترازوی بررسی نهاده است و در پایان آثار منثور و منظوم وی را معرفی نموده و جایگاه او را در میان مشایخ صوفیه مشخص کرده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Massoud Bak Another Hallaj (comber) of the Islamic Mysticism

نویسنده [English]

  • - -
-
چکیده [English]

In this article, the author is about to discuss and comment on the lifestyle, works, and thoughts of Massoud Bak as another Hallaj (comber) of the Islamic Mysticism. For this purpose, he has introduced 4 principal doctrines out of the mysticism doctrines in the Indo-Pakistan subcontinent and he has included Massoud Bak in his studies about the fourth tribe (Cheshtiyeh) and concludes that architectures of tall palace of mysticism have been Iranians that have migrated to that land with the purpose to develop the speaking divinity of Islam and have displayed the Islamic flag in the format of the Persian Language in the subcontinent. Then has viewed Massoud Bak from the eyes of the writers and analyzed the mystic thoughts of him resulting in the assassination of him. At the end, he introduces the prose and verse works of him and his position among the mystic sheikhs.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Massoud Bak
  • Hallaj (Comber)
  • Unity of existence
  • Murder of Massoud Bak
  • Architects of Higher Mysticism Palaces
- قرآن کریم

1- آریا، غلامعلی (1365) طریقه ی چشتیه، انتشارات: زوّار.

2- ‌اته، هرمان (1356) تاریخ ادبیات فارسی، ترجمه ی دکتر رضا زاده شفق، بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

3- احمدپوری، گل محمد(1987.م) ذکرالاصفیا (تکمله ی سیرالاولیا)، اردو آکادمی، بهاولپور.

4- اخترچیمه، محمّد (1994) قام شیخ فخرالدین ابراهیم عراقی در تصوف اسلامی، پاکستان.

5- اعظمی، شعیب (1984م) فارسی ادب بعهد سلاطین تغلق، دهلی.

6- افلاکی، مناقب‌العارفین(1362) تحسین یازیجی، دنیای کتاب.

7- امام ربّانی، مکتوبات(بی تا) پاکستان.

8- بدایونی، ملّا عبدالقادر (1868)منتخب‌التواریخ، به تصحیح مولوی احمدعلی، کلکته، کالج پریس.

9- پطروشفسکی، ایلیا پاولویچ (1353) اسلام در ایران، ترجمه کریم کشاورز، انتشارات پیام.

10- توکلّی، محمد رئوف (1358) تاریخ تصوف در کردستان، انتشارات اشراقی.

11- جامی، عبدالرحمان(1375) نفحات‌الانس، با مقدمه مهدی توحیدی پور، انتشارات علمی.

12- جهانگیر سمنانی، سیّد اشرف (1999م) لطائف اشرفی، کراچی.

13- چشتی، عبدالرحمن (؟) مرآت‌الاسرار، نسخه ی خطّی متعلق به کتابخانه دانشگاه دولتی لاهور.

14- خلیق احمد نظامی (بی تا) تاریخ مشایخ چشت، اداره ی ادبیات دلّی (دهلی).

15- خواندمیر (1333) تاریخ حبیب‌السیر، با مقدمه استاد جلال‌الدین همایی، انتشارات خیام.

16- خیام پور، عبدالرسول (1339) یوسف و زلیخا، تبریز.

17- _______________ (1368) فرهنگ سخنوران، انتشارات طلایه.

18- خیرآبادی، احمدعلی (1965) قصر عارفان،ج1، لاهور.

19- دانشنامه ی ایران و اسلام (1360)، بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

20- دهخدا، علی اکبر (علّامه) لغت‌نامه، ج1 و 15.

21- دهلوی کشمیری همدانی (1988.م) کلمات‌الصّادقین، تصحیح و تعلیق و مقدمه ی انگلیسی محمد سلیم اختر، اسلام آباد.

22- سرور لاهوری، غلام (مفتی)(بی تا) خزینه ی‌الاصفیا، چاپ هرات.

23- سعدی (1387) گلستان، محمدعلی ناصح، به کوشش دکتر خلیل خطیب رهبر.

 24- ----- (1387) گلستان، دکتر خلیل خطیب رهبر، صفی علیشاه.

25- شیروانی، الطاف حسین‌خان(1984)تاریخ و تحقیق، لکنهو.

26- صفا، ذبیح‌الله (1373) تاریخ ادبیات در ایران، مشهد: انتشارات فردوس.

27- طهرانی‌، آقابزرگ( 1403ق /1983) بیروت الذریعه، القسم الثالث، من الجزء التاسع، چاپ بیروت.

28- عبدالحق محدث دهلوی، عبدالحق (1332)  اخبارالاخیار فی اسرار الابرار، پاکستان.

29- عبدالحی بن‌فخر‌الدین الحسنی (1988) نزهه ی‌الخواطر و بهجه المسامح و  النّواظر، حیدرآباد دکن.

30- عراقی (1338) کلیات، با مقدمه و تصحیح سعید نفیسی، انتشارات سنایی.

31- عطّار، فریدالدین (1346) تذکره ‌الاولیاء، از روی چاپ نیکلسون، محمد قزوینی،چاپ چهارم، چاپخانه ی علمی.

32- فرشته، محمد قاسم (1914) تاریخ فرشته، هند:  نولکشور.

33- کیایی نژاد، زین‌الدین (1366) سیر عرفان در اسلام، انتشارات اشراقی.

34- لاهوری، امام بخش(1379) مرآت غفوریّه، پاکستان.

35- لعلی بدخشی، میرزا لعل بیگ (1376) ثمرات‌‌القدس من شجرات‌الانس، تصحیح دکتر سیدکمال حاج سید جوادی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

36- مایل هروی، نجیب (1372) اندر غزل خویش نهان خواهم گشتن، نشر نی.

37- محمد اکرام (1971) ارمغان پاک با مقدمه ی سعید نفیسی، لاهور.

38- محمد غوثی شطاری(بی تا) گلزار ابرار، بی جا.

39- محمد باقر، وحید میرزا(بی تا)تاریخ ادبیات مسلمانان پاکستان و هند، بی جا.

40- محمود، سید قاسم(بی تا) شاهکار اسلامی انسائیکلوپیدیا، لاهور، اردوبازار.

41- مستوفی، حمدالله(1339) تاریخ گزیده، به اهتمام دکتر عبدالحسین نوایی، تهران: انتشارات امیرکبیر.

42- مسعود بک (1309) مرآت العارفین، دکن: چاپ سنگی.

43- منزوی، استاد احمد (1363) فهرست نسخه‌‌های خطی فارسی پاکستان، اسلام آباد: مرکز تحقیقات فارسی ایران  و پاکستان.

44- مولانا، جلال الدین (8-1346) مثنوی معنوی، شرح بدیع الزمان فروزانفر، تهران: انتشارات دانشگاه.

45- نارویی، رحمان علی(1914) تذکره ی علمای هند،دهلی:  نولکشور.

46- نفیسی، سعید(1343) سرچشمه ی تصوف  در ایران، تهران: انتشارات فروغی.

47- نفیسی، سعید(1363) تاریخ نظم و نثر در ایران و در زبان فارسی،‌ تهران: انتشارات فروغی

48- نوشاهی، سید شریف احمد شرافت(بی تا) شریف التواریخ، اداره ی معارف نوشاهیّه.

49- هاشمی سندیلوی، احمدعلی خان(1371) مخزن‌الغرائب، اسلام آباد: مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان.

50- هدایت، رضا قلی‌خان (1344) ریاض‌العارفین، به کوشش مهر علی گرکانی، بی جا