بررسی و تحلیل گونه های هنجارگریزی در غزل‌های امیرحسن سجزی دهلوی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه آموزشی زبانشناسی دانشگاه سیستان و بلوچستان

2 گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان

3 دانشجوی دکتری زبانشناسی دانشگاه سیستان و بلوچستان

چکیده

نقش ادبی یکی از مهم­ترین نقش­های زبان است. جهت­گیری پیام در نقش ادبی بر خود پیام متمرکز می­شود و باعث برجستگی آن بر زبان هنجار می­گردد. طبق الگوی لیچ(1969)، انحراف یا هنجارگریزی از زبان هنجار در هشت گونه شامل هنجارگریزی واژگانی، دستوری، آوایی، نوشتاری، معنایی، گویشی، سبکی و زمانی صورت می­گیرد. پژوهش حاضر به روش توصیفی-­­تحلیلی در چارچوب مکتب ساخت­گرایی و بر مبنای الگوی هنجارگریزی لیچ به بررسی انواع هنجارگریزی­های به کار رفته در شعر امیرحسن سجزی پرداخته است .یافته­های پژوهش نشان می­دهد که هنجارگریزی معنایی مهم­ترین و پربسامدترین شیوه­ای است که شاعر در جهت برجسته­سازی زبان خود و بیان مفاهیم عمیق عرفانی از آن بهره جسته است. پس از آن هنجارگریزی­های آوایی و دستوری که به منظور حفظ جلوه­های موسیقیایی شعر به کار رفته­اند، قرار دارند. همچنین، کاربرد هنجارگریزی گویشی و استفاده اندک از هنجارگریزی سبکی به ترتیب نشان­دهنده وابستگی شاعر به پیوندهای بومی خود و در عین حال پایبندی وی به سبک رسمی گفتار می­باشد.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Study and Analysis of Variations of Linguistic Deviations in Sejzi’s Sonnets

نویسندگان [English]

  • Abbas Ali Ahangar 1
  • Mahmood Abbasi 2
  • Mehdi Rajabzadeh 3
1 Associate Professor of Linguistics, University of Sistan and Baluchestan
2 Associate Professor of Persian Language and Literature, University of Sistan and Baluchestan
3 PhD student of Linguistics, University of Sistan and Baluchestan
چکیده [English]

Literary function is one of the most important functions of language. The direction of the message in the literary role focuses on the message itself and gives rise to its prominence over the standard language. According to Leech’s (1969) model, the deviation from the standard language takes place in the form of eight variations including: lexical, grammatical, phonological, graphological, semantic, dialectal, register and historical deviations. The present research following a descriptive-analytic method within the school of Structuralism and based on Leech’s deviation method examines different kinds of deviation used in Amir Hasan Sejzi’s sonnets. The research findings show that semantic deviation is the most important and the most frequent way that the poet has used to highlight his language and to express deep mystic concepts. Subsequently, the phonological and grammatical deviations are used to help maintain the musical manifestations of poetry. Also, the use of dialectal deviation and the rare use of register deviation indicate, respectively, the poet’s attachment and affiliation to his ancestral land as well as his adherence to the formal style of speech. 
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Deviation
  • Highlightening
  • Leech
  • Hasan Sejzi Dehlavi
1- احمدی، بابک، ساختار و تاویل متن، تهران: نشر مرکز ،1370.

2- ایگلتون، تری، پیش درآمدی بر نظریه ادبی، ترجمه عباس مخبر ، تهران:  نشر مرکز، 1368.

3- بهاری،محمدرضا،سیستانیکا( فرهنگ لغات سیستانی )زاهدان:ناشر مولف،1383.

4- حسن­پور آلاشتی، حسن، طرز تازه، تهران:  نشر سخن، 1384.

5- ثروتیان، بهروز، بیان در شعر فارسی، چاپ دوم، تهران:  انتشارات سوره مهر، 1387.

6- روحانی، مسعود و محمد فیاضی، "سهراب سپهری اندیشه­ای عادت ستیز  شعری هنجارگریز"، فصل­نامه پژوهش­های ادبی سال 6، شماره23، صص126-109، 1388.

7- ساسانی، فرهاد،  استعاره مبنای تفکر و ابزار زیبایی­آفرینی (مجموعه مقالات)، چاپ دوم، تهران:  انتشارات سوره مهر، 1390.

8- سجزی دهلوی، امیرحسن، دیوان غزلیات، تصحیح مریم خلیلی جهان­تیغ و محمد بارانی، زاهدان:  مرکز مطالعات شبه قاره و آسیای جنوبی، 1386.

9- سیدی، سید حسن، " فراهنجاری در قرآن"، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد:  شماره سوم و چهارم، صص586-575،1380.

10-شاملو،احمد، مجموعه آثار، دفتریکم، تهران:انتشارات نگاه،1385.

11- شفیعی کدکنی، محمدرضا، موسیقی شعر، تهران:  انتشارات آگاه، 1370.

12- شمیسا، سیروس، نقد ادبی (ویرایش دوم)، تهران:  نشر میترا، 1388 .

13-شمیسا،سیروس،کلیات سبک شناسی ،چاپ نخست از ویرایش دوم،تهران :نشر میترا،1384

14- عقدایی، تورج، بدیع در شعر فارسی، تهران:  نیکان کتاب، 1380 .

15- صالح، گلریز، "قاعده کاهی در نثر گلشیری"، مجله زبان شناخت، سال اول، شماره اول، 1389 .

16- صفوی،کوروش، از زبان­شناسی به ادبیات، چاپ سوم، ج1، تهران:  انتشارات سوره مهر، 1390 .

17- صفوی،کوروش، از زبان­شناسی به ادبیات، چاپ سوم، ج2، تهران:  انتشارات سوره مهر، 1390 .

18- طغیانی، اسحاق و سمیه صادقیان، "هنجارگریزی در مجموعه شعر از این اوستا"، مجله ادبیات پارسی معاصر، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی سال اول، شماره اول، صص 61-79، 1390.

19- علوی­مقدم، مهیار، نظریه­های نقد ادبی معاصر (صورت­گرایی و ساختارگرایی)، تهران: سمت، 1377.

20- علی­پور، مریم، لفظ و معنی در شعر شفیعی کدکنی، پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه بیرجند، 1386

21- فراقی، مرتضی، آشنایی­زدایی در غزلیات خاقانی، پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه بیرجند، 1390.

22- فشارکی، محمد، نقد بدیع، تهران:  انتشارات سمت، 1379 .

23- قویمی، مهوش،آوا و القا، تهران:  انتشارات هرمس، 1383 .

24-کمار، راجندر،"تصویر امیرحسن سجزی دهلوی در تذکره­ها وکتب تاریخی"، فصل­نامه مطالعات شبه قاره، سال دوم، شماره دوم، صص110-99، 1389.

25- محسنی، مرتضی و مهدی صراحتی جویباری،"بررسی انواع هنجارگریزی آوایی و واژگانی در شعر ناصر خسرو"، فصل­نامه تخصصی سبک­شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، سال سوم، شماره دوم ،صص24-1، 1389.

26-محمدی خمک، جواد، واژه نامه سکزی(فرهنگ لغات سیستانی) ،تهران :انتشارات سروش،1379.

27- مدرّسی، فاطمه، "فرایند فراهنجاری واژگانی در اشعار شفیعی کدکنی"، فصل­نامه زبان و ادب پارسی، شماره42،صص63-47، 1388.

28- نساجی زواره، اسماعیل، "آرایه تکرار در غزلیات حافظ"، فصل­نامه رشد آموزش زبان و ادب فارسی، دوره بیست و پنجم، شماره دوم، صص7-3، 1390.

29- نوروزی، زینب، "هنجارگریزی در خمسه نظامی"، فصل­نامه علمی پژوهشی زبان و ادبیات فارسی، شماره هفدهم، صص67-49، 1389.

30- یاکوبسن، رومن، زبان­شناسی و نقد ادبی (مجموعه مقالات)، چاپ دوم، تهران:  نشر نی، 1381.

31-Leech,G.N, A linguistic guide to English poetry, N.Y: Longman: 1969.