خطبه قدس (عرفان امیر خسرو دهلوی در مطلع الانوار)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه الزّهرا (س)

چکیده

در این پژوهش چگونگی «عرفان در مطلع الانوار امیر خسرو دهلوی» بررسی شد و به این سؤالات پاسخ داده شد:
-   حضور الفاظ و اصطلاحات صوفیانه در مطلع الانوار چگونه است؟
-   مقامات و احوال در آن چگونه مطرح شده و به چه معنی به کار رفته است؟
   در این پژوهش ابتدا عناصر عرفانی مطلع الانوار جستجو وپس از طبقه بندی آن ها به مقامات و احوال و تفکیک کاربرد حقیقی و مجازی آن ها؛ با سایر اصطلاحات کتاب های عرفانی، مقایسه‌ی اجمالی انجام شد. پس از انجام پژوهش این نتیجه به دست آمد که مطلع الانوار یک کتاب اخلاق عرفانی است و اصطلاحات عرفانی فراوانی در آن، به شکل  حقیقی و مجازی به کار رفته است. اصطلاحات عرفانی که در معنی اصطلاحی خود به کار رفته است، عبارت است از:
دسته ی اول: مقامات طلب، فقر، توکل و رضا، و احوالی مانند عشق، شوق و فنا.
        دسته ی دوم: اصطلاحات عرفانی که در معنی مجازی به کار رفته است.
گذشته از این ها امیر خسرو به عناصر تربیتی صوفیه هم اشاره کرده است مانند اخلاص، همّت، قناعت، پیروی از پیر و آدابی مانند خلوت.
همچنین در این کتاب از معرفت خداوند و آموزه های اخلاقی- عارفانه ی فردی و اجتماعی نیز سخن رفته است و در این پژوهش به اشاره و ارائه ی مآخذ آن ها اکتفا   می شود. لازم به ذکر است این پژوهش با حمایت معاونت پژوهشی دانشگاه الزهرا صورت گرفته است و بدین وسیله از آن حوزة محترم سپاسگزاری می شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Sermon of Sanctuary

نویسنده [English]

  • - -
-
چکیده [English]

In this research, the quality of "The mysticism in Amirkhosro Dehlavi's Matlaolanvar "is taken into consideration and the following questions have been replied.
-In what ways the Sufic words and terms are referred in the Matlaolanvar?
-How the stages of behavior and dispositions in this book are explained and what is their meaning?
We have concluded that Matlaolanvar is a moral mystic book, and the mystical terms have been used genuinely and figuratively. The mystical terms have been used according to their own idiomatic meanings such as, the first group: the stages of behavior like request, poverty, reliance and pleasure, and the dispositions like love, eagerness, and mortality. The second group: the mystical terms have been applied in their figurative meanings.
In addition, Amirkhosro has referred to the training elements of Sufism such as purity, ambition, contentment, respecting/obeying a spiritual leader, and other behaviors like seclusion. The branches of the divine knowledge and the moral instructions of the individual and social mystic have also been mentioned in this book.

کلیدواژه‌ها [English]

  • mysticism of Amir khosro Dehlavi
  • mystical terms of Matlaolanvar
  • mystical instructions in Matlaolanvar
 

1-     قرآن کریم (1376) ترجمه فارسی بهاء الدین خرّمشاهی، چاپ اول، تهران:‌ جامی و نیلوفر.

2-     بقلی شیرازی، ابو محمد روزبهان (1377) عبهر العاشقین، تصحیح هنری کربن و محمد معین، تهران: انستیتو ایران و فرانسه.

3-     ثروت، منصور (1375)فرهنگ کنایات ، تهران : سخن.

4-     دهلوی، امیر خسرو (1975)مطلع الانوار، با تصحیح و مقدمه ی طاهر احمد اوغلی محرّم اوف، مسکو.

5-     رازی، نجم الدین ابوبکر محمد بن شاهاوران بن انوشیروان (1366) مرصاد العباد، به اهتمام محمد امین ریاحی، تهران : علمی و فرهنگی .

6-     سرّاج طوسی، ابو نصر عبدالله بن علی(بی تا) اللمع فی التصوف، تصحیح رنولدآلن نیکلسون، تهران: نشر جهان .

7-     سهروردی، شهاب الدین (1364) عوارف المعارف ، ترجمه ابو منصور عبدالمؤمن اصفهانی، به اهتمام قاسم انصاری ، تهران : علمی و فرهنگی.

8-     شیرازی، صدرالدین (ملاصدرا) (1302هـ .ق) مجموعه رسائل، تهران: چاپ سنگی

9-     عطار، فرید الدین (1355) تذکره الاولیاء، تصحیح محمد استعلامی، تهران : زوار.

10- ------------(1373) منطق الطیر، تصحیح جواد مشکور، تهران : الهام .

11- غزّالی، محمد (1353) کیمیای سعادت، تصحیح احمد آرام، تهران: نشر کتابخانه مرکزی.

12------------ (1369) احیاءالعلوم الدین ، ترجمه مؤیدالدین محمد خوارزمی، به کوشش حسین خدیو جم ، تهران: علمی و فرهنگی.

13-        قشیری، ابوالقاسم (1361) ترجمه رساله قشیریه، با تصحیح و استدراکات بدیع الزمان فروزانفر، چاپ دوم، تهران :علمی و فرهنگی.

14-  کاشانی، عزالدین محمود بن علی (1367) مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه ، تصحیح جلال الدین همایی، تهران: هما.

15- مستملی بخاری، ابو ابراهیم اسماعیل بن محمد(1363) شرح التعرف لمذهب التصوف، با مقدمه و تصحیح و تحشیه محمد روشن، تهران : اساطیر.

16-  معین، محمد (1362) فرهنگ معین، تهران : امیر کبیر.

17-  مولوی، جلال الدین(1369) فیه ما فیه، با تصحیحات و حواشی بدیع الزمان فروزانفر، تهران: امیر کبیر.

18-  ------------(1363) مثنــوی ، تصحیح رینولد آلن نیکلسون، به اهتمام نصرالله پور جوادی، تهران: امیر کبیر.

19- میبدی، ابوالفضل رشید الدین(1344) کشف الاسرار وعدö الابرار، به اهتمام علی اصغر حکمت، تهران.  

20- هجویری غزنوی جلابی، ابوالحسن بن عثمان (1358) کشف المحجوب، تصحیح ژوکوفسکی با مقدمه قاسم انصاری،بی جا