نوع مقاله : مقاله پژوهشی

10.22111/jsr.2011.622

چکیده

یکی از مسایل بسیار مهمی که امروزه کشورهای اسلامی با آن مواجهند و بحث و نقد آن ضروری است، چگونگی ارتباط و همزیستی با غیرمسلمانان از جنبه های گوناگون سیاسی، فرهنگی، اقتصادی، حقوقی و ...است. ازباب نمونه بررسی نگرش قانون اساسی دو کشور ایران و پاکستان به این مسأله که از بین چهار کشور دارای حکومت جمهوری اسلامی (ایران، پاکستان، افغانستان و موریتانی) قوانینشان بیشتر با اسلام تناسب و هماهنگی دارد، ضروری به نظر می رسد. قانون اساسی این دو کشور در اصول متعددی به حقوق غیرمسلمانان مقیم در جامعه خود اشاره داشته و مسلمانان را موظف به رفتار با آنان نموده است و حقوقی را بصورت عام و کلی در مورد ایشان، از آن جهت که شهروند جامعه اسلامی هستند، در نظر گرفته اند، که بیانگر نحوه ی نگرش مسلمانان نسبت به رفتار و تعامل با غیرمسلمانان است. پرسش اساسی این پژوهش این است که آیا قانون اساسی ایران   و پاکستان به عنوان دو نظام جمهوری اسلامی، به اقتضای عصر ارتباطات، حقوق غیر مسلمانان را به خوبی استقصاء کرده اند؟
 و فرضیه این مقاله عبارت است از این که  قانون اساسی ایران و پاکستان به اقتضای عصر I.C.T   نیازمند بازنگری در تکمیل حقوق پایه شهروندان غیرمسلمان است.
در نوشتار حاضر با بررسی قانون اساسی ایران و پاکستان به عنوان دو کشور مسلمان نشین که دین رسمی آنان اسلام است و کلیه ی قوانین و مقررات آن باید براساس موازین اسلامی باشد (وفق اصل 4 قانون اساسی ایران و اصل 227 قانون اساسی پاکستان) به نقاط اشتراک و افتراق و نقاط قوت و ضعف آنان در زمینه ی حقوق غیرمسلمانان پرداخته می شود. این تحقیق به روش  توصیفی - تطبیقی و با استفاده از منابع کتابخانه ای است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

A Comparative Investigation on the Rights of Non- Muslims in the Constitutions of Iran and Pakistan

چکیده [English]

One of the important issues facing the Islamic world today which is essential to be discussed and critiqued is how to communicate and coexist with non- Muslims, concerning various aspects: political, cultural, economic, legal and so on. For example, from among the four countries which are Islamic republics (Iran, Pakistan,  Afghanistan and Mauritania), it seems that the investigation of the attitude of the constitutions of the two countries of Iran and Pakistan- whose laws are in accordance and in coordination with Islam more than others- towards this issue is necessary. The constitutions of these two countries have pointed out to the rights of non-Muslims living in those societies in several articles, and have determined the Muslims’ manners and duties towards the non-Muslims, while giving them some rights in general, as they are the citizens of the Islamic community; these articles suggest the Muslims’attitudes towards non-Muslims regarding their behavior and interaction with them. Now, the fundamental question of this research is: Have the constitutions ofIranandPakistan, as two Islamic republics, and as required by the Communications Age, endeavored to provide the rights of non- Muslims adequately?
         And the hypothesis of this article is: the constitutions ofIranandPakistan, as required by the I.C.T. Age, need to be reviewed and revised for the completion of the fundamental rights of non-Muslim citizens.
         In the present paper, by investigating the constitutions of Iran and Pakistan as two Muslim countries whose official religion is Islam and all of their laws and regulations must be based on the Islamic principles (according to Article 4 of the constitution of Iran and Article 227 of Pakistan’s constitution) we cover the points of similarity and distinction between them as well as their strengths and weaknesses on the field of non- Muslims’ rights.
         This research has been carried out by employing the descriptive- comparative method and by using library sources.

کلیدواژه‌ها [English]

  • non- Muslims’ rights
  • Islamic community
  • fundamental rights
  • Iran
  • Pakistan
  • strengths and weaknesses
قرآن کریم
  نهج البلاغه
1- آبی، فاضل (1410 ) کشف الرموز، الطبعة الاولی، قم: الناشر جامعة المدرسین.
2- ابن ادریس حلی (1410 ) السرائر، الطبعةالثانیة، قم: الناشر جامعه ی المدرسین .
3- ابن کثیر (1396 )السیرة النبویة ، الطبعة الاولی، بیروت:  الناشر دار المعرفة.
4- ابن منظور، جمال الدین محمد بن مکرم(1405 ) لسان العرب، نشر ادب الحوزه.
5- اصفهانی، راغب (1404) مفردات فی غریب القرآن ،الطبعة الاولی،  الناشر دفترنشرالکتاب.
6- اردبیلی، محقق(1409 ) مجمع الفائده و البرهان، الطبعة الاولی ،الناشر جامعة المدرسین.
7- جوهری، اسماعیل بن حماد(1407 )الصحاح تاج اللغه ی ،بیروت: نشردارالعلم للملایین
8- حجاوی، موسی(بی تا) الاقناع فی حل ألفاظ أبی شجاع، بیروت: الناشر دارالمعرفة
9- حرعاملی، محمد(1414 ) وسائل الشیعه، الطبعة الثانیه ی، قم: نشر مؤسسه ی آل البیت (ع) لإحیاء التراث
10- حلّی، حسن بن یوسف (1420 ) تحریر الاحکام، الطبعة الاولی، الناشر مؤسسظ الامام الصادق(ع).
11------------(1414 )تذکرة الفقهاء، لإحیاء التراث،  قم :نشر مؤسسه ی آل البیت(ع).
12------------ (1413 ) قواعد الاحکام، الطبعة الاولی، قم:  الناشر مؤسسه ی النشر الاسلامیه.
13------------ (1333 ) منتهی المطلب، تبریز:  نشر حاج احمد. 
14------------(1410 ) نهایه ی الاحکام فی معرفةالاحکام، الطبعه ی الثانیه ی، قم: مؤسسه ی اسماعیلیان.
15- حلی، جعفر (1409 ) شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، الطبعه ی الثانیه ی، تهران: الناشر انتشارات الاستقلال
16- خامنه ای، سید علی(1415 ) اجوبه ی  پ الإستفتائات، الطبعه ی الاولی الناشر دارالنبأ للنشر و التوزیع.
17- خویی، ابوالقاسم (1371 ) مصباح الفقاهة ، الطبعة الثالثة ، الناشر وجدانی
18- خمینی، روح الله (1368 ) صحیفه نور، تهران : سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی
19- سمهوری، عبدالرزاق احمد(1998 ) مصادرالحق فی الفقه الاسلامی، بیروت: نشرمنشورات الحلبی الحقوقیة
20- شهید اول ( محمد بن ملی عاملی ) (1411 ) اللمعة الدمشقیة ، الطبعة الاولی، الناشر دارالفکر
21-طریحی، فخرالدین (1408 ) مجمع البحرین ، الطبعة الثانیة، الناشر مکتب نشر الثقافة الاسلامیة
22- طوسی، ابو جعفر (1363 ) الاستبصار ، الطبعة الرابعة ، الناشر دار الکتب الاسلامیه
23-------------(1417) الخلاف، الطبعةالاولی،قم: الناشرمؤسسة النشر الاسلامی،
24- ----------- (1387 ) المبسوط فی فقه الامامیه ، نشر المکتبة المرتضویة 
25- عمید زنجانی، عباسعلی (1379 )  فقه سیاسی، چاپ اول، سازمان مطالعه وتدوین کتب علوم انسانی دانشگاه ها
26- قلعجی، محمد (1408 ) معجم لغة الفقهاء، الطبعة الثانیة، بیروت – لبنان: دار النفائس
27- کاتوزیان، ناصر (1380 ) دوره مقدماتی حقوق مدنی اموال و مالکیت، چاپ چهارم ، نشردادگستر
28------------- (1379 ) مقدمه علم حقوق و مطالعه درنظام حقوقی ایران، چاپ بیست وششم، ناشر شرکت سهامی انتشار
29- کاشف الغطاء، جعفر (بی تا) کشف الغطاء، الطبعة حجریة، اصفهان: الناشر مهدوی
30- کچا، رشید( 2011 ) قانون اساسی جمهوری اسلامی پاکستان، کراچی ، چاپ دهم، انشارات خانه قانون
31- کمالان، سید مهدی(1386 ) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، چاپ دوم،  تهران: انشارات کمالان
32- کرکی، محقق(1408 ) جامع المقاصد، الطبعة الاولی، قم: الناشرمؤسسة آل البیت (ع)
33- مجلسی، محمد باقر(1403 ) بحارالانوار، بیروت – لبنان: الناشر مؤسسة الوفاء
34- ورعی، جواد (1381 ) حقوق و وظایف شهروندان و دولتمردان، چاپ اول، ناشر دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری
35-Collins cobuild,vilaim,(1998) Dic,pub bg Harper collins the university of Birminghm,Great Britain, London.
36- Hornby, A S, (1987) , london, Oxford Advanced learner's Dic of Current English
37- M.mahmood,( 2011) , lahour Nineteenth Amendment Act, The Constitution Of Islamic Republic Of  PAKISTAN,
38-www.Google.com. Mapping the Global Muslim Population : ( 2009), london,  A Reporrt on the size and Distribution of the worls Muslim population,