تحلیل سبکی اوّلین شرح دیوان انوری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی‌ دکتری زبان و ادبیات فارسی‌دانشگاه‌سیستان‌و‌بلوچستان

2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان

چکیده

با گسترش زبان و ادب پارسی و آشنایی دیگر کشورها با آثار شعرا و نویسندگان ایرانی و اشتیاق به درک و دریافت مفاهیم آن، از ابتدای قرن هفتم، برخی بزرگان در داخل و عدّه ای بیرون از مرزها، به شرح و تفسیر آثار مشهور ادبی ایران پرداختند.یکی از شارحان مشهور دیوان انوری، محمد بن داوود علوی شادی‌آبادی از فضلای هند است، وی در نیمة دوم قرن نهم و ابتدای قرن دهم می‌زیسته، به امر ناصرالدّین خلجی جهت فهم و دریافت آسان مردم، ابیات مشکل دیوان انوری را برای اوّلین‌بار در تاریخ ادب پارسی شرح کرده‌است. این اثر از لحاظ تقدّم در شرح، کاربرد معادل واژه‌های هندی، تسلّط بر مطالب نجومی، وقایع تاریخی، بیان شأن نزول برخی ابیات و نیز تأثیر بر شارحان بعدی دیوان انوری حائز اهمّیت است. شادی‌آبادی علاوه بر دیوان انوری به شرح دیوان خاقانی نیز پرداخته، آثار دیگری نیز از خود برجای نهاده‌است.نگارندگان در این مقاله برآن هستند تا با استفاده از چهار نسخة خطّی شرح شادی‌آبادی بر دیوان انوری به روش کتابخانه‌ای، پاسخگوی آن باشند که ویژگی‌های سبکی این اثر چیست و شیوة وی در شرح چگونه است؟

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Stylistic Analysis of the First Interpretation of Anvari’s poem collection

نویسندگان [English]

  • a a 1
  • a a 2
  • a a 2
چکیده [English]

From the beginning of the seventh century, with the expansion of Persian language and literature and also other countries' tendency and familiarity with the works of Iranian poets and writers, some of the sublimes started to interpret Iranian famous works, inside and outside of the borders.
Mohammad bin DavoodAlaviShadiabadi, the Indian scholar, is one of the famous commentators of Anvari poem collection. He had been living in the mid-ninth century and the early tenth century, had interpreted Anvari's difficult verses to make it easier for the people to understand, following by the NaseroddinKhalaji's order, in literature history for the first time. In terms of priority in description, the use of Hindi words, domination on astronomical content, historical events, the expression of revelation of some verses, and the effect on the next commentators made it really prominent. Besides, Shadiabadi had interpreted Khaghani’s poem collection as well as some other literary works.This study aims to explain Shadiabadi's works' characteristics and his style in interpretations, considering his four interpretation manuscripts.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Interpretation
  • Anvari
  • Shadiabadi
  • poem collection
1ـ آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعه إلی تصانیف الشّیعه، القسم الاول من جزء التاسع،   تهران: چاپخانة مجلس،1333.

2ـ امیردولتشاه، ابن علاء الدّوله بختیشاه الغازی سمرقندی، تذکره الشعراء، سعی و اهتمام و تصحیح اداورد براون، لیدن: مطبعة بریل، 1900.

3ـ انوری، علی بن محمّد، دیوان انوری، چاپ سوم، به اهتمام محمّدتقی مدرس رضوی،تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی،1372.

4ـ ــــــــــــــــــــ، دیوان انوری، چاپ اوّل، با مقدّمة سعید نفیسی، به اهتمام پرویز بابایی، تهران: مؤسّسة انتشارات نگاه، 1389.

5ـ بهار، محمدتقی، سبک شناسی، چاپ هشتم، تهران: انتشارات امیرکبیر، 1384.

6ـ پورنامداریان، تقی، خانه‌ام ابری است، چاپ چهارم، تهران: انتشارات مروارید، 1391.

7ـ ترکی، اسکندری، محمّدرضا، علی اصغر، شادی‌آبادی و شرح او بر دیوان انوری، نامة فرهنگستان، ویژه نامة شبه قارّه، شمارۀ سوم، پیاپی 3،  صص 115 تا 132، پاییزـزمستان 1393.

8 ـ خاقانی، بدیل بن علی، دیوان خاقانی شروانی، چاپ نهم، تهران: انتشارات زوّار، 1388.

9ـ دهخدا، علی اکبر، لغت نامه، چاپ اوّل دورة جدید، تهران: انتشارات روزنه،1373.

10ـ سجادی، سیدضیاء الدّین، فرهنگ لغات و تعبیرات با شرح اعلام و مشکلات دیوان خاقانی شروانی،چاپ دوم، به کوشش سیّدضیاءالدّین سجّادی، تهران: انتشارات زوّار،1382.

11 ـ شادی‌آبادی، محمد بن داود،شرح دیوان خاقانی،تهران: کتاب خانة مجلس شورای اسلامی، شماره نسخه 3971ـ 10،کتابت قرن11ق.

12ـ ـــــــــــــــــــــــــ،شرح دیوان انوری، قم: مسجد اعظم، شماره نسخه 1733،بی‌تا.

13ـ ـــــــــــــــــــــــــ ،شرح دیوان انوری،تهران:انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، شماره نسخه 49 ، قرن11ق.

14ـ ــــــــــــــــــــــــ،شرح دیوان انوری،تهران: دایرة المعارف، شماره نسخه 1853،قرن11ق.

15ـ ـــــــــــــــــــــــــ ،شرح دیوان انوری ، تهران: دانشگاه ، شماره نسخه 2587ـ ف، قرن13ق.

16ـ شفیعی کدکنی، محمدرضا، صورخیال در شعر فارسی، چاپ چهارم، تهران: انتشارات آگاه، 1370.

17ـ شمس قیس، محمّد بن قیس، المعجم فی معاییر اشعار العجم، چاپ اوّل،تصحیح محمّد قزوینی و محمّد تقی مدرّس رضوی، تهران:انتشارات زوّار، 1387.

18ـ شمیسا، سیروس، بیان و معانی، چاپ سوم از ویراست دوم، تهران: نشرمیترا،1390.

19ـ ـــــــــــــــ، فرهنگ تلمیحات، چاپ سوم، تهران: انتشارات فردس، 1371.

20ـ ـــــــــــــــــ ، شرح لغات و مشکلات دیوان انوری، چاپ چهارم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1387.

21ـ صفا، ذبیح الله، تاریخ ادبیات در ایران، چاپ نوزدهم، تهران: انتشارات فردوس، 1391.

22ـ علوی مقدّم، مهیار، آسیب شناسی ساختار«شرح نویسی» در حوزة فهم ادبی، فنون ادبی، شمارة دو پاییز و زمستان، سال دوّم، اصفهان: صص63 - 80، 1389.

23ـ فتوحی، محمود، سبک شناسی، نظریه ها، رویکردها و روش ها، چاپ دوم، تهران: انتشارات سخن، 1392.

24ـ فرزاد، عبدالحسین، دربارة نقد ادبی، چاپ پنجم، تهران: نشر قطره، 1388.

25ـ فرشته، محمّدقاسم بن غلامعلی، تاریخ فرشته، تصحیح و تعلیق و توضیح و اضافات دکتر محمدرضا نصیری، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1388.

26ـ فروزان‌فر، بدیع الزمان،سخن و سخنوران، چاپ پنجم، تهران: شرکت سهامی انتشارات خوارزمی، 1380.

27ـ فشارکی، محمّد، نگاهی به بیان و بعضی تألیفات معاصرین در این فن، مجلّة تحقیقات اسلامی، سال ششم، بهار و تابستان، 1370.

28ـ میرخواند، محمّد بن خاوند شاه، تاریخ روضه الصًفا فی سیره الانبیاء و الملوک و الخلفا، تصحیح و تحشیه جمشید کیان فر، چاپ دوم، تهران: انتشارات اساطیر، 1385.

29ـ همایی، جلال الدّین،فنون بلاغت و صناعات ادبی، چاپ سی‌ام، تهران: مؤسّسة نشر هما، 1389.