نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کاشان

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عرفانی دانشگاه لرستان

3 استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کاشان

چکیده

آنچه پیشنیان به صورت دست‌نویس برای ما به یادگار گذاشته‌اند، هر کدام گنجینه‌ای است که باید در نگهداری و شناسایی آن کوشید. با وجود آن‌که در سال‌های اخیر کوشش‌ و کاوش‌های فراوانی دربارة شناسایی دست‌نویس‌های کم‌شناختة نفیس و ارزنده انجام گرفته، ولی هنوز کار ناکرده بسیار است و آثار دست‌نویس‌شدة بسیاری در کتابخانه‌های عمومی و خصوصی در گوشه و کنار جهان نهفته که برای تصحیح و شناسایی آن اقدامی صورت نگرفته است. یکی از این آثار ارزشمند، دیوان شاعری ناآشنا و در عین حال توانا به نام میرزا عظیمای اصفهانی متخلّص به «اکسیر» است. محمّد عظیم اکسیر اصفهانی معروف به میرزا عظیما (متوفّی1169ق) شاعر پارسی‌گوی شبه قارّه است که به دلیل دوری از وطن در خمول و گمنامی باقی مانده است. وی در سال 1135ق به هند رفت و در بنگاله ساکن شد و همان‌جا درگذشت. از دیوان وی که بیش از 9000 بیت بوده، تنها سه دست‌نویس باقی مانده است: یکی در کتابخانة مجلس شورای اسلامی و دیگری در کتابخانة ملّی ایران و دیگری در کتابخانة موزة بریتانیا محفوظ است. این مقاله بر آن است تا برای نخستین بار به معرّفی شاعر، زندگی، دست‌نویس‌ها و مضامین اشعار وی بپردازد.
 
 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

A Glimpse to the Life, handwritings and Poems of Eksir-e Isfahani

نویسندگان [English]

  • M R 1
  • M M 2
  • H G 3

چکیده [English]

What our predecessors have left as a token of legacy are treasures that must be recognized and preserved. Despite the recent efforts and investigations to identify valuable and exquisite, yet handwritings and manuscripts are unpublished and need still much to do. Manuscript versions of many works are in the public and private libraries around the world, however no action is taken to identify and correct them. One of these pricy works is a collection of poetry work (Divan) written down by a capable poet Mirza Azima Isfahani, whose pen name is Eksir. He is known as Mirza Azima (the yersr of death, 1169 AH) is a Persian poet of the Subcontinent who has remained unsung and unacknowledged due to being away from his home. He went to India in 1135 AH, stayedin Bengal during his life and died there. Only three manuscripts are remained of his Divan which contains 9000 verses; One is in the Library of Iran Parliament and the other one is in the National Library of Iran and the last one is reserved in the British Museum Library. This paper is to introduce this poet, his life and the manuscript.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Eksir-e Isfahani
  • Divan
  • Manuscripts
  • Subcontinent of India
  • Indian style (new style)
1-اکسیر اصفهانی، میرزا عظیما، دیوان، [نسخۀ کتابخانة مجلس شورای اسلامی]، شمارة 9023، به خطّ خود سراینده، هند: قریة کالپی، 1150 هـ، ق.
 2-__________، دیوان، [نسخۀ کتابخانة ملّی جمهوری اسلامی ایران]، شمارة 2690، بی تا، بی جا: قرن‌13.
3-انوار، عبدالله، فهرست نسخه‌های خطّی کتابخانة ملّی؛ جلد6، تهران: کتابخانة ملّی ایران، 1372.
4-انیس، موهن‌لعل، انیس‌الاحباء (تذکرة‌‌التلامذه)، تصحیح و تعلیقات مروارید رفوگران، تهران: سفیر اردهال،1392.
5-بهوپالی، حسن خان، سیّد محمّد علی، متخلّص به سلیم، صبح گلشن، جلد1، مقدّمه، تصحیح، تکمیل و تحشیة مجتبی برزآبادی فراهانی، تهران: انتشارات فراهانی، 1390.
6-بیدل دهلوی، میرزا عبدالقادر، غزلیات، جلد1، بر اساس نسخة مصحّح خال محمّد خسته و خلیل الله خلیلی، توضیحات و تعلیقات، فرید مرادی، تهران: زوّار، 1387.
7-حافظ، شمس‌الدّین محمّد، دیوان، تصحیح و تنقیح سیّد محمّد راستگو، ‌قم: خرّم، 1375.
8-حکمت، علی اصغر، سرزمین هند، بررسی تاریخی و اجتماعی و سیاسی و ادبی هندوستان، تهران: دانشگاه تهران، 1337.
9-درایتی، مصطفی، فهرست‌وارة دست‌نوشت‌های ایران (دنا)، جلد 5، تهران: کتابخانة موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، 1389.
10-_______، فهرستگان نسخه‌های خطّی ایران (فنخا)، جلد14، تهران: سازمان اسناد و کتابخانة ملّی جمهوری اسلامی، 1391.
11-رفیع دهلوی، میرزا محمد سودا، عبرت‌الغافلین؛ مقدّمه، تصحیح و تعلیقات، شریف حسین قاسمی، دهلی نو: الفا آرت نوئیدا، 1390هـ ، 2011م.
12-ریو، چارلز، فهرست نسخه‌های خطّی فارسی موزة بریتانیا، جلد2، لندن: اکسفورد،1881م.
13-شفیعی کدکنی، محمد رضا، صور خیال در شعر فارسی‌، چاپ دهم، ویرایش دوم،‌ تهران: ‌آگه، 1385.
14-شمیسا، سیروس، شاهدبازی در ادبیات فارسی، تهران: فردوس،1381 .
15-_______ ، فرهنگ اشارات ادبیات فارسی، ویراست2، تهران: میترا، 1387.
16-صائب تبریزی، میرزا محمد علی، دیوان، جلد2و 4، تصحیح محمّد قهرمان، تهران: علمی و فرهنگی، 1383.
17-طهرانی، شیخ آقابزرگ، الذّریعه الی تصانیف ‌الشّیعه؛ ، جلد9، بیروت: دارالاضواء، 1403ق.
18-عظیم‌آبادی، حسین قلی‌خان، متخلّص به عاشقی، نشتر عشق، تصحیح و تعلیقات سید کمال حاج سیدجوادی، تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب، 1391.
19-قهرمان، محمّد، برگزیدة اشعار صائب و دیگر شعرای معروف سبک هندی، ‌تهران: سمت، 1387.
20-گلچین معانی، احمد، کاروان هند، جلد1، مشهد: آستان قدس رضوی، 1369.
21-مدرّس تبریزی، محمّد علی، ریحانـة‌الادب، مشتمل بر ترجمة حال فقها و فضلا و شعرای بزرگ، جلد1، چاپ3، تهران: خیّام، 1369.
22-مکین دهلوی، میرزا محمّد فاخر، دیوان، [نسخۀ کتابخانة مجلس شورای اسلامی]، شمارة 1071، کاتب: علی، 1203ق.