بررسی ویژگی‌های مشترک شعر سبک هندی و معماری دورۀ صفوی (با تکیه بر اشعار صائب تبریزی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ولایت

10.22111/jsr.2020.5556

چکیده

یکی از دوره‌های مهم فرهنگ ایرانی دورۀ صفویه است؛ در این دوره، تبادلات فکری و فرهنگی موثری بین فرهنگ ایرانی و فرهنگ شبه قارۀ هند، وجود داشته است. از سویی تاثیر‌ شبه قاره بر فرهنگ ایرانی در اصطلاحاتی همانند «سبک هندی» آشکار است و از سو دیگر، بسیاری از شاعران ایرانی در دربارهای هند نقش مهمی در پرورش تفکر و زبان فارسی در شبه‌قاره داشته‌اند. این تاثیر و تاثرها جزیی جدایی‌ناپذیر از فرهنگ دورۀ صفوی است. هدف این مقاله، شناخت بهتر پیوندهای فرهنگ شبه قاره و ایران در دوره‌ای خاص است و بر این مبنا، یکی از سوالات این تحقیق، چگونگی تاثیر و تاثر فرهنگ ایرانی و هندی و پیگیری آن در شعر و معماری این دوره با تاکید بر اشعار صائب است. دیگر اینکه چه ویژگی‌های مشترکی بین معماری و شعر این دوره قابل شناسایی است. بنابراین این مقاله، با روش تحلیل مقایسه‌ای، به پنج مورد مشترک در هر دو هنر می‌پردازد و نمونه‌هایی برای آن‌ها ذکر می‌کند. این پنج مورد عبارتند از:‌ توجه به جزییات دقیق، قرینه‌سازی، استفاده از رنگ‌های متباین، تزیینات و عدم نوآوری و تقلید، از جملۀ این موارد هستند که در این مقاله بررسی شده‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating the Common Characteristics of Indian Style Poetry with Safavid Architecture, Relying on Saeb Tabrizi's poems

نویسنده [English]

  • Mostafa Dashti Ahangar
Assistant Professor of Persian Language and Literature Dept, Velayat University
چکیده [English]

 
 

Introduction

The Safavid era in Iranian art, culture, and literature is a special era. Both Because of the centralization of government during this period, relations with other countries were established in various fields, and also after the mogul invasion, Iran revised its remaining cultural traditions.
Around the Safavid period, Indian or Isfahan style poetry has special features that distinguishes it completely from its before and after poetic styles. Art and architecture of this period is also very important. In architecture, on one hand, we see buildings in Iran that are fundamentally different from those of previous eras, and on the other hand, we see masterpieces in subcontinent architecture that are clearly influenced by Iranian architecture. In this article in particular, the question of the possibility of matching and comparing the art of this period based on architecture and poetry (with emphasis on Saeb's poetry) is addressed, and there are some questions on this basis. Are there any significant commonalities between the various disciplines of art during the Safavid period, and if so, in what fields there are more similarities?
The purpose of this study is, firstly, a comparative and interdisciplinary study of artistic and cultural phenomena in a particular period of Iranian culture, based on the need to think better for the present and future of Iranian culture,  you need to understand Iranian culture in the past. Through this research we can also find deep links between rich Iranian and Indian culture; in the next step the purpose of this research is to compare the analytical architecture and Indian style poetry (with emphasis on Saeb poetry) and to show common and comparable cases.
 

Research Method

This article deals with the general features of Iranian architecture and poetry of the Safavid period by using a comparative analysis method and using library tools to assist in the discussion of the article. On this basis, it was attempted to compare these works with the study of poetic texts, especially Saeb's poetry, and the architectural monuments left over from this period.
 
3-Discussion
The corresponding features of Safavid poetry and architecture
fragmentation in Safavid Poetry and Architecture: fragmentation, which has a history in Persian literature, became an independent feature in Indian style, and the true form of poetry in this period was "couplet" or single couplet. In the architecture of this period, one of the main features is the details of the designs. These designs look much more vibrant, crowded and delicate than in the Timurid period (Makkinejad , 2009: 42-43).
 
Symmetry in Architecture / Equation Style (Osloub e Mo'adele) in Poetry: Just as symmetry is one of the main features of Safavid architecture (Blair, 2009: 491), in Indian style poetry, the style of the equation style can be mentioned.
Decorations in Architecture / Subtlety in Poetry (Complexity): Decoration is an essential feature of Eastern and Iranian architecture and has nothing to do with the whole. It is said that Islamic art is first and foremost a decorative art (Hoag & Martin, 2007: 227). But this feature has been used in the Safavid architecture even beyond its usual norm. Such a situation in architecture is very similar to the poetry of the poets of this period who were more or less concerned with the appropriateness of their vocabulary, and were reluctant to lose the clarity of meaning by doing so. Subtlety, too, and the creation of strange, out-of-the-mind meanings in poetry, can also be relevant to decorations in architecture.
Colors and Mirroring in Architecture / Flame, Fire, Mirror, Sparkle, ... In Poetry: In the Safavid architecture, the appropriate contrast of specific colors has made the designs and patterns more attractive and better on the tiling surfaces (Makkinejad: 2009: 45).The use of mirrors in the ornamentation of this period is probably also for this purpose. In the poetry of this period, the word mirrors are of high frequency and are one of the thematic elements in poetry. As for the color, there are very few odes which somehow not to associate with colors (especially red) (Musavi et al., 2011:67).
Architecture Restoration / Imitation in Poetry: The Safavid period is said to be the culmination of the latest manifestation of Islamic architecture in Iran, but no innovations can be found in it (Pope, No date: 249). In its entirety, this periode is nothing but a revision of the Persian literary tradition and its recent presentation in all its dimensions.
 
4-Conclusion
After Timur and Shahrokh, the courts of Mughal in India, for many years, were engaged in hospitality of the artists, and poets from Iran were drawn to the court. Subsequently, a subsurfaceand flow have linked the two cultures of the Safavid and Indian periods. Although the art of the Safavid era cannot explicitly speak of the influence of the subcontinent on Iranian culture, there is some evidence in the art and literature of this period that the art of the Indian Mughal courts was close to the Safavid court. In poetry and architecture as two important manifestations of Safavid art, there are common signs presented in different forms. It seems that these commonalities are due to certain discourses that existed at that time. In the architecture of the Safavid period, especially the influence of Mughal art is remarkable. On the other hand, the Timurid courtiers in India were also shelters for Iranian poets, who influenced Persian poetry by taking influence from this courts. According to the reviews of this article, the architecture and poetry of this period can be compared in terms of features.
Fragmentation, as one of the hallmarks of Iranian poetry, culminated in this period, with the form of "couplet" emerging and at the same couplets having two independent connotations. There is also a great deal of evidence in the architecture of this period, which suggests that attention to detail has given rise to a particular style of Safavid architecture.
Mirroring the architecture of this period and the style of the equation is another comparable feature in the art of this period; unique examples of symmetry in architecture of this period can be seen to correspond to the style of the equation in poetry, which is one of the most important features of the poetry of this period.
One of the most important features of Indian style poetry is the delicate and subtle themes of the poem. This style of poetry, which has become a kind of hub among the poetry of Indian style poets, can be attributed to the character of very fine and delicate decorations and the use of glazed tiles in the architecture of this period, which was unprecedented in Iranian architecture.
If in the poetry of this period, the vocabulary model such as mirrors, sparks, flames, sparkle, etc. draws the reader's attention and distinguishes this style from other poetic styles in the use of these words, in the architecture of this period, use of matching colors and a wide range of colors as well as mirroring the buildings are a stylistic feature.
Also, as in the extensive architectures of this period, with the exception of the major city buildings, the restoration of old buildings is important, in poems of this period, imitation is common and attracts attention.
 
 
 
 
 
 
References
 

Abbasabadi, Mojtaba, The effect oftea-houses (Ghahvekhane) of Hendi poetry, Culture and Folk Literature, 5 (15), pp.199-219, 2017.
Barisam, Zahra; Valiarab, Masoud, A study of the decorative motifs of Iranian Islamic architecture based on the Ilkhanid period, Tarikhname Kharazmi, Vol 5, issue 16, pp 19-37, 2018.
Beazley, Elisabeth; Harverson, Michael, Living with the desert: working buildingof Iranian plateau, translated by Mahdi Golchin and negar Saboori,Tehran: Rovzane, 2012.
Blair, Sheila; Bloom,  Jonathan, The Grove Encyclopedia of Islamic Art & Architecture, translated by Ya'ghoob Azhand, Tehran: Samt, Vol 2, 2009.
Esmaeeli, Morad; Hasanpoor, Hosein, Investigation of distinction and Incommensurable of Indian style by before styles by Thomas Kuhn's theory of vision, JBA, Vol 6, Issue 3,Pp 21-44, Winter 2014.
Fotouhi, Mahmoud, literay criticisem in indian style, Tehran: Sokhan, 2007.
Fotouhi, Mahmoud, Prominant Hemistich, Imagination in Indian style, Nameyefarhhhangestan, Vol 1, 1, 2018.
Frieh, r.w, Iran arts, translate by Parviz Marzban, Tehran: 1996.
Ghahraman, Mohamad, Saeb selected poems and other indian poets, Tehran: Samt, fourth edition, 2008.
Ghayouri, Ma'soumeh, Mohite'azam's Bidele dehlavi and indian style, litbr, issue 19,  pp 84-95, 2009.
Gombrich, Ernst, history of art, translated by Ali Ramin, Tehran: neypub, 2015. 
Haeri, MohammadHasan, Indian style and his un spokens, Literature History, Vol. 12, No. 01, pp. 45-70, 2009.
Hasanzademirali, Abdollah; Shamani, Leila, A Comparative Study of the Baroque school with Indian Style (Case Study: Bidel Dehlavi), Comparative Literature Research, Vol. 3, issue 1,pp. 51-66, 2012.
Heidari, ali; Sahraei, Ghasem; Momennia, parvaneh, The Stylistic Comparison of Saeb,s Imitation of Hafiz, Vol 3, Issue 1, Spring 2011.
Hoag, john.d; honry, martin. Islamic architecture, translated by Parviz Varjavand, Tehran: Elmifarhangi, 2008.
Khaghani sharvani, afzaloddin badil, divan e khaghani sharvani, correction by Ali Abdorrasooli, Tehran: Sa'adat.1938.
Kiani, MohamadYousef, History of architecture in Islamic period, Tehran: Samt, 2010.
Makkinejad, Mahdi, history of Iranian art in islamic period: decoration, Tehran: Samt, 2009.
Momeni, Korosh, Masoudi, Zahra, The relationship between culture and architecture (case study: Tehran Museum of Contemporary Art), Jelve y Honar, Vol 8, Issue 1 - Serial Number 15, Pp 67-82, Summer 2016.
Manouchehri Damghani, Ahmad Ibn Ghovs, divan e manouchehri, correction by Mohammad Dabirsiysghi, Tehran: Zavar, 1997.
Moti', Mahdi'; Mansourian, Maryam, Sa'dvandi, Mahdi, Representation of Qur'anic concepts and literary structure in Islamic architecture, Motaleate-e Tatbighi-e Honar, Vol 3, issue 6, pp 87-98, Isfahan: Art University, 2014.
Musavi, S.K; Safari, Jahangir, Hosaini, A Psychological Analysis of Black & Red in Saeb’s Poems, research on mystical literature, Vol 4, Issue 4, Pp 57-92, Winter 2011.
MusaviHaji, s.rasoul; Abed, Taghavi; Sharifinejad, Sorraya, Comparative Studies on Spatial Structure of Persian Gardens in Safavid and MughalPeriods, Journal of Subcontinent Researches, Vol 6, Issue 21, Pp 151-167, Spring 2015.
Nasre Esfahani, Mohammadreza; Khodadadi, Fazlollah, Gothic in Story Literature, Comparative Literature Research, Vol 1, issue 1, 2013.
Nikkhou, Atefeh, Jahangard, Faranak, Ghasemi, Maliheh, Studying Common characteristics of Hindi Style Poem and Isfahan’s Miniaturism, Comparative Literature Research,Vol 4, Issue 3, 2016.
Pope, Arthur Upham, Persian Architecture, translated by Keramatollah Afsar, Tehran: Farhangsara.
Saeb Tabrizi, Mirzamohammadali, Divan e saeb, correction by Mohammad Ghahraman, Tehran: Elmifarhangi, 2004.
Safa, Zabihollah, the history of Persian literature, Tehran: Ferdovs, Vol 4, 2001.
Safavi, Kourosh, A look at how Indian style appeared in Persian poem, Literary Text Research,  Vol 6, Issue 15, Pp 26-41, Autumn 2001.
Semsar, MohammadHasan; Zoka', Yahya, Mirroring, the Great Islamic Encyclopaedia, Tehran: The Centre for the Great Islamic Encyclopaedia, 1996.
Shafiei Kadkani, Mohamadreza, The poet of mirrors, Tehran: Agah, 2001.
Shafiei Kadkani, Mohamadreza, Imagism in Persian poetry, Tehran: Agah, 2000.
Shamisa, Sirus. Stylistic of Persian poetry, Tehran: Ferdovs, Seventh edition, 2002.
Shayestehfar, Mahnaz, Interaction of Persian architecture and poetry in the buildings of the Timurid and Safavid era, Islamicart, Vol 6, issue 11. Pp. 79-104, 2010.
Soltanzadeh, Hosein, Symbolism in Taj Mahal, Hoviatshahr, Vol 5, Issue 9, Pp 37-48, Autumn 2011.
Soltanzadeh, hosein, Continuation of Iranian Garden Design in Taj Mahal, Tehran: Iranculturalstudies, 2000.
Tafazzoli, Abbas'ali, The history of iranian art and architecture to mongol, Mashad: Sokhangostar, 2007.
Taheri, Ghodratalah, Four Hypotheses on the lack of Fundamental Thinking in Hindi Style Poetry,Classicalliterature,Vol 1, Issue 2, Page 1-141, Winter and Spring 2010.
Taheri, Marzieh; Karami, MohammadHosein, Rhyme and creating contents with the repetatin of rhyme in Saeb's ghazals, JBA, Vol 7, issue 3, pp 57-84, 2015.
Tohidian, Rajab, Conflict of meanings and themes in Saeb Tabrizi Divan, Andishehay Adabi, Vol 1, issue 2, pp 87-118, 2010.
Vafayi Tajkhatouni, Sahar, A Study of Parodic Relations in Indian Style, Nameyefarhhhangestan, Vol 2, 2, 2015.
Zomorshidi, Hosein, Periods of Mosaic Tile Formation in Iranian Buildings, Roshdmag, Vol 8, pp. 5-11, 2007.

 
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Indian Style Poem
  • Architecture
  • fragmentation
  • Decorations
  • Symmetry
۱-اسماعیلی، مراد و حسن‌پور آلاشتی، حسین، بررسی تمایز و قیاس‌ناپذیری سبک هندی با سبک‌های قبل از آن، از چشم‌انداز نظریۀ تامس کوهن، شعرپژوهی (بوستان ادب)، سال ششم، شمارۀ سوم، پیاپی 21، صص 44-21، دانشگاه شیراز: 1393.
۲-بریسم، زهرا؛ ولی عرب، مسعود، بررسی نقوش تزیینی معماری ایرانی اسلامی با تکیه بر دورة ایلخانی، تاریخنامة خوارزمی، سال پنجم، شمارة شانزدهم، صص 19-37، 1396.
۳-بلر، شیلا؛ بلوم، جاناتان،هنر و معماری اسلامی، ترجمۀ یعقوب آژند، تهران: سمت، ج 2، 1388.
۴-بیزلی، الیزابت؛ هارورسن، مایکل، معماری و آبادانی بیابان: برای زیستن در فلات ایران. ترجمه مهدی گلچین عارفی و نگار صبوری، تهران: روزنه، 1391.
۵-پوپ، ارتور،معماری ایران، پیروزی شکل و رنگ، ترجمۀ کرامت‌الله افسر، تهران: فرهنگسرا، بی‌تا.
۶-تفضلی، عباسعلی،تاریخ هنر و معماری اسلامی تا دورۀ مغول، مشهد: سخن گستر، 1386.
۷-توحیدیان، رجب، تضاد معانی و مضامین در دیوان صائب تبریزی، اندیشه‌های ادبی، سال اول، شمارة دوم، صص 87-117، 1388.
۸-حائری، محمدحسن، سبک هندی و ناگفته‌های آن،تاریخ ادبیات، شمارۀ 61، صص 70-45، تهران: دانشگاه شهید بهشتی، 1388.
۹-حسن‌زاده میرعلی، عبدالله؛ شامانی، لیلا، بررسی تطبیقی مکتب باروک با سبک هندی، پژوهش‌های زبان و ادبیات تطبیقی، دورة ‌3، شمارۀ 1، صص 66-51، تهران: دانشگاه تربیت مدرس، 1391.
۱۰-حیدری، علی؛ صحرایی، قاسم؛ مومن‌نیا، پروانه، مقایسة سبکی اقتفاهای صائب از حافظ، فنون ادبی، سال سوم، شمارة 1، صص 63-74، 1390
۱۱-خاقانی شروانی، افضل‌الدین ابراهیم، دیوان خاقانی شروانی، تصحیح علی عبدالرسولی، تهران: چاپخانة سعادت، 1316.
۱۲-زمرشیدی، حسین، دوره‌های شکل‌گیری کاشی‌کاری معرق در بناهای ایران، رشد آموزش هنر، شمارة 8، صص 5-11، 1385.
۱۳-سلطان‌زاده، حسین، نمادگرایی در تاج محل، هویت شهر، سال پنجم، شمارة نهم، صص 37-48، 1390.
۱۴-__________، تداوم طراحی باغ ایرانی در تاج محل،  تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1378
۱۵-سمسار، محمد حسن؛ ذکاء، یحیی، آینه‌کاری، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، تهران: مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، ج،2، 1374.
۱۶-شایسته‌فر، مهناز، تعامل معماری و شعر فارسی در بناهای عصر تیموری و صفوی، مطالعات هنر اسلامی، دورة 6، شمارة 11، صص79-104، 1388.
۱۷-شفیعی‌کدکنی، محمدرضا، شاعر آیینه‌ها (بررسی سبک هندی و شعر بیدل دهلوی)، تهران: آگاه، 1379.
۱۸-______________، صور خیال در شعر فارسی، تهران: آگه، چاپ هفتم، 1378.
۱۹-شمیسا، سیروس،سبک‌شناسی شعر، تهران: فردوس، چاپ هفتم، 1380.
۲۰-صادق‌زاده، محمود، ادبیات غنایی و هنر معماری سنتی یزد، فصلنامۀ علمی پژوهشی زبان و ادب فارسی، سال هشتم، شمارۀ 28 و 29، صص 191-213، سنندج: دانشگاه آزاد سنندج، 1395.
۲۱-صائب تبریزی، میرزا محمدعلی، دیوان صائب تبریزی، تصحیح محمد قهرمان، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی،6 جلد، 1383.
۲۲-صفا، ذبیح‌الله، تاریخ ادبیات ایران، تلخیص از سید محمد ترابی، تهران: فردوس، ج 4، 1379.
۲۳-صفوی، کوروش، نگاهی به چگونگی پیدایش سبک هندی در شعر منظوم فارسی، زبان و ادب پارسی ،شمارۀ 15، صص 41-26، تهران: دانشکدۀ ادبیات و زبان‌های خارجی دانشگاه علامه طباطبایی، 1381.
۲۴-طاهری، قدرت‌الله، چهار فرضیه در علل نبود تفکر بنیادین در شعر سبک هندی، کهن‌نامۀ ادب پارسی، سال اول، شمارۀ دوم، صص 96-77،تهران: پژوهشگاه علوم انسانی، 1389.
۲۵-طاهری، مرضیه؛ کرمی، محمد حسین، قافیه و مضمون آفرینی با تکرار قافیه در غزلیات صائب تبریزی، شعرپژوهی، سال هفتم ، شمارة سوم، پیاپی 25، 1394.
۲۶-عباس‌آبادی، مجتبی؛ حیدری، علی؛ صحرایی، قاسم؛ ، نقش قهوه‌خانه‌های عصر صفوی در تکوین سبک هندی، دو ماهنامة فرهنگ و ادبیات عامه، سال 5، شمارة 15، صص 199-219، 1396.
۲۷-غیوری، معصومه، محیط اعظم بیدل دهلوی و سبک هندی، کتاب ماه ادبیات، شمارۀ 19، صص 95-84، 1387.
۲۸-فتوحی، محمود، نقد ادبی در سبک هندی، تهران: سخن، 1385.
۲۹-_________، مصرع برجسته، میدان نازک‌اندیشی در سبک هندی، نامه‌ی فرهنگستان (ویژه‌نامه شبه‌قاره). شماره 1 (پیاپی6)1، 1396.
۳۰-فریه، ر، دبلیو،هنرهای ایران، ترجمۀ پرویز مرزبان، تهران: فرزان، 1374.
۳۱-قهرمان، محمد، برگزیدة اشعار صائب و دیگر شعرای سبک هندی، تهران: سمت، چاپ چهارم، 1386.
۳۲-کیانی، محمد یوسف، تاریخ هنر معماری در دورۀ اسلامی، تهران: سمت، چاپ دهم، 1387.
۳۳-گامبریج، ارنست، تاریخ هنر، ترجمۀ علی رامین، تهران: نشر نی، 1393
۳۴-مطیع، مهدی؛ منصوریان، مریم؛ سعدوندی، مهدی، بازنمود مفاهیم و ساختار ادبی قرآن در معماری اسلامی، مطالعات تطبیقی هنر، سال سوم، شماره ششم، اصفهان: دانشگاه هنر، صص 87-98، 1392.
۳۵-مکی‌نژاد، مهدی، تاریخ هنر ایران در دورۀ اسلامی: تزیینات معماری، تهران: سمت، 1387.
۳۶-منوچهری دامغانی، ابوالنجم احمدبن‌غوص، دیوان منوچهری دامغانی، به کوشش محمد دبیر سیاقی، تهران: زوار، چاپ دوم، 1375.
۳۷-موسوی، سیدکاظم؛ صفری، جهانگیر؛ حسینی، سیدمجتبی، تحلیل روان‌شناختی رنگ سرخ و سیاه در اشعارصائب، پژوهشنامة زبان و ادب فارسی (گوهر گویا)، سال چهار، شمارة چهار، صص 57-92، 1389.
۳۸-موسوی حاجی، سید رسول؛ تقوی، عابد؛ شریفی نژاد، ثریا، پژوهشی تطبیقی در ساختار کالبدی- فضایی باغ ایرانی در دوران صفوی و گورکانیان هند،فصل‌نامۀ مطالعات شبه قاره، سال ششم: شمارۀ بیست‌ویکم، زاهدان: دانشگاه سیستان و بلوچستان، صص 167-151، 1393.
۳۹-مومنی، کورش؛ مسعودی، زهره، رابطۀ فرهنگ و معماری (با بررسی موزۀ هنرهای معاصر تهران)، جلوۀ هنر، تهران: دانشگاه الزهرا، شماره 15، صص 67-82، 1395.
۴۰-نصر اصفهانی، محمدرضا؛ خدادادی، فضل‌الله، گوتیک در ادبیات داستانی، دوفصلنامۀ پژوهش‌های زبان و ادبیات تطبیقی، تهران: دانشگاه تربیت مدرس، دورۀ 1، شمارۀ 1، صص 161-191، 1392.
۴۱-نیکخو، عاطفه؛ جهانگرد، فرانک؛ قاسمی، ملیحه، بررسی ویژگی‌های مشترک شعر سبک هندی و مینیاتور مکتب اصفهان، پژوهش‌های ادبیات تطبیقی، دورة 4، شمارة 3، صص 81-108، 1395.
۴۲-وفایی تاج‌خاتونی، سحر، بررسی روابط ترامتنی (پارودیک) سبک هندی، نامۀ فرهنگستان(ویژه‌نامۀ شبه‌قاره)، دوره‌2، شمارۀ 2، 176-159، 1393.
۴۳-هواک، جان؛ مارتن، هانری، سبک‌شناسی هنر معماری، ترجمۀ پرویز ورجاوند، تهران: علمی و فرهنگی، چاپ پنجم، 1386.