معرفی و تحلیل محتوایی و سبکی نسخه خطی "سراج الهدایه" حسینی بخاری و متن "التنزیل" عزیزالدین نسفی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مرکز تحصیلات تکمیلی دانشگاه پیام نور

2 استاد زبان و ادبیات فارسی مرکز تحصیلات تکمیلی دانشگاه پیام نور(نویسنده مسئول)

3 استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی

4 دانشیار زبان و ادبیات فارسی مرکز تحصیلات تکمیلی دانشگاه پیام نور

10.22111/jsr.2020.22609.1700

چکیده

متن حاضر معرفی و بررسی نسخه خطی «التنزیل» عزیزالدین نسفیاز عرفای قرن هفتم است که در کتابخانه مرعشی نجفی به عنوان «سراج الهدایه» جلال الدین حسین حسینی بخاری ثبت شده است. در این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و متن اثر، ضمن معرفی جلال الدین بخاری و نسفی و شرح زندگی و آثار آنها به بررسی ویژگی­هایفکری، ادبی و زبانی این اثر در جایگاه نثری عالمانه و عارفانه از قرن نهم هجری پرداخته می‏شود. معرفت جسم و روح، معرفت افلاک، معرفت معجزه و کرامت، معرفت سلوک، معرفت وحی و الهام، معرفت موت و حیات، و ... بعضی از مطالب این نسخه در مجموعه‌ای با حدود بیست اصل است که در894.ق. نوشته شده و نام کاتب در آن نیامده است. معرفی و تحلیل این نسخه به دلیل دربرداشتن اصطلاحات فراوان عرفانی و فلسفی و تفسیر برخی آیات قرآن و کاربرد سخنان برخی مشایخ تصوف ضروری است. در این مقاله به این پرسش که آیا این نسخه، التنزیل نسفی است یا خیر؟ پاسخ داده شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Introduction and Content-style Analysis of the Manuscript Titled Husseini Bukhari’s Siraj al-Hidaya and Aziz ad-Din Nasafi’s at-Tanzil

نویسندگان [English]

  • abolghasem ashuri 1
  • fatemeh koupa 2
  • hakimeh dabiran 3
  • Hossein Yazdani 4
1 Ph.D. Student, Persian Language and Literature, Payam Noor-Tehran Postgraduate Studies
2 Professor of Persian Language and Literature, Payame Noor University(responsible author)
3 Professor of Persian Language and Literature, Kharazmi University
4 Associate Professor of Persian Language and Literature, Payame Noor University
چکیده [English]

 

Introduction

Certainly, “the revival of each old scientific and literary work is the same as finding the lost link connecting the essence of our literature to the chain of our spiritual and cultural life; it paves the road for conduction of research on cultural works, achieving literary and civil developments and carrying out research/discussion on the terminology, syntax and semantics, moreover, it provides us with the innovative way letting us recognise the creativity from repetition/tautology” (Kashani,1996: pp. 7-8) 
One of these works is “at-Tanzil” manuscript of Nasafi, a mystic of the seventh Hijri century, that with regard to the text appended to its beginning, in Ayatollah Maraashi Najafi Library, it is registered under the title of ‘Siraj al-Hidaya’ of Sayyed Jalal ad-Din Hussein Husseini Bukhar. The present paper has attempted to provide a short introduction Sayyed Jalal ad-Din Hussein Husseini Bukhari and Aziz ad-Din Nasafi, and then deals with the content and literary characteristics of this manuscript as a significant work of the ninth Hijri century and its value and importance.  The present study attempts to answer the following questions:

Why has this work been registered under the title of Siraj al-Hidaya?
Who is Aziz ad-Din Nasafi? And what are his works?
Is this version Nasafi’s at-Tanzil?
What are the intellectual, literary and linguistic characteristics of at-Tanzil?

 

Research Method

The present work, employing a descriptive-analytical method, using library resources, and emphasizing the original work held by Ayatollah Marashi Najafi Library, firstly introduces the personal characteristics of Aziz ad-Din Nasafi and his works. Then, some apparent features of the manuscript, its table of contents provided, having about 20 parts, are introduced and the sections covered by each part are then dealt with.  Then, the stylistic features of the newly-found manuscript are examined and explained from intellectual, literary and linguistic standpoints using some examples extracted from the book itself.
 

Discussion

At-Tanzil deals with the following issues:
1. The body and soul 2. The world; 3. The heaven; 4. Unfortunately, this part doesn’t exist; 5. The prophet and the guardian; 6. The owner of the religion and truth; 7. The miracle and munificence; 8. The Heavenly Revelation and Inspiration; 9.The death and life; 10. The Hereafter; 11. The religion, Path, the truth of belief, Islam and beneficence; 12. Worshipping practices, their conditions and principles; 13. Transactions, their conditions and principles; 14. Practical behaviour and its conditions; 15. The Service, solitude and talk; 16. The Liberate and mature; 17. Piety; 18. Patience, appreciation and satisfaction; 19. This part is lost; 20. Conclusion (Salehi 2011: v. 41, pp. 16-18)
Through this [educational] work, Aziz ad-Din Nasafi, using the question and answer method, and employing diverse mystical and philosophical terms such as the world of brevity and prolixity, exploration and manifestation, first essence, the obligatory and possible, the perfect and complementing man, reassured and Heavenly soul, religion, the path and the truth, the start and end point and etc. elaborates on the above-mentioned principles. Furthermore, Aziz ad-Din Nasafi has used several Quranic verses and narrative rhetorically, literary and as evidence and instances, and even he has provided his specific interpretations of some verses.The linguistic and stylistic characteristics of the past Persian eras are observed in this book; some characteristics of the book include brevity, prolixity, use of Arabic terms and some specific terms such as Lifah tree, Waq Tree, Kharatin, Boozineh, Nasnas, Yabrooh, Srandib, together with the high frequency of mystical and discourse terms, Quranic expressions, narratives, verses, omission of the verbs, the plurality of the main and secondary verbs, conformity of adjectives to nouns, the repeat of conjunctions, and etc., use of terms such as munificence, miracle, single eye, prophet and guardian, advent and unity, the event, heaven, invisible and evidence, superior and lower worlds, solitude and talk, population and relief and etc.
4-   Conclusion
The manuscript of “at-Tanzil”, is a collection of 20 parts on important mystical issues.The book has employed the simple prose and some specific terms such as Lifah tree, Waq Tree, Kharatin, Talahab, Boozineh, Nasnas, Yabrooh, Srandib, together with mystical terms like munificence, miracle, manifestation, single eye, prophet and guardian, exploration and manifestation, advent and unity, immutable and mutable form, perfect and complementing man, invisible and evidence, superior and lower world, religion, path and truth, connection and disconnection, hearing, talk and solitude, satisfaction and surrender and etc. In terms of orthography, the book has some unique features belonging to its own time. Furthermore, Aziz ad-Din Nasafi has employed several verses and narratives rhetorically, literarily and as evidence and proofs. Providing some specific interpretations of some Quranic verses is an important characteristic of this book. Another feature of the work is offering some words of grand figures of Sufism, such as ‘Nothing is inside me but God’, ‘I am the Right’, ‘I am pure and of a high position’, and etc. having been used as evidence and examples. Moreover, this manuscript is a newly found work containing the story of the Elephant and the Blind, seen in the works of Sanaei, Attar, Molawi, and etc. and some works of Nasaafi. Besides, through the book, Aziz ad-Din Nasafi has elaborated on several important discourse issues using questions and answers and provided the intellectual problems of that time with solutions; thereby, such characteristics make the book an important resource for researchers.
 
 
References
       -    Qoran

Alasijzi, A. (2010), The Benefits of Hearts, Utterings of Khajih Nazam ad-Din Awliaya (Subhani Ed.) (First Ed.), Tehran: Irfan Press.
Al-Husseini, A. (1999), Nizha al-Khawatir wa Bihja al-Masami wa an-Nawazir (First Ed.), Part one, Lebanon, Beirut: Dar ibn Hazm.
Ashraf, I. (2013), Bahir Zokkhar, (Safavi A. Ed.), Delhi: Aligarh Muslim University’s Centre for Persian Research, in cooperation with the Centre for Persian Research of the Cultural Advisor of the Islamic Republic of Iran.
Bukhari B. (1976), Javahir al-Awlia, (Sarvar Gh. Ed.), Islamabad.
Foroozanfar B. (1990), The Resources of the Stories and Narratives of Mathnavi (fourth edition), Tehran: Amirkabir Publication
Ghazali A. (2007), Tarjima Ihya Oloum ad-Din (Khadivjam H. Trans), Tehran: Iranian Culture Foundation Press.
Husseini Bukhari, J. (1983), Siraj al-Hidaya (Sajjad H. Ed.).
Husseini Bukhari, J. (1992), Khulasa al-Alfaz Jumi al-Oloom (Sarvar Gh. Ed.), Pakistan: The Centre for Persian Literature of Iran and Pakistan.
Imam M. (1993), Sheik Sharaf ad-Din Ahmad bin Yahya Muniri and His Share of the Mystical Persian Prose, Pakistan, Islamabad: The Centre for Persian Research of Iran and Pakistan.
Kashani I. (1996), Misbah al-Hidaya and Miftah al-Kifaya (Homaei J. Ed.) (Fifth Ed.), Tehran: Homa Press.
Landold, Herman (2003), The bridge between anthropology and mysticism (dialogue with Hermann Landlatt). Book of the Months of Literature and Philosophy. No. 13. 19-24.
Majlesi M. (1984), Bihar al-Anwar, V. 8 and 57, Tehran: Dar al-Kotob al-Islami
Nasafi, Aziz al-Din ibn Mohammad. (894 AH). Al-Tanzil (manuscript). Qom: Ayatollah Marashi Najafi's great library.
Nasafi, Aziz Bin Mohammad .(1981). Kashf Al-Haghayegh. by Ahmad Mahdavi Damghani. Tehran: Translation and Publishing Agency.
Nasafi, Sheikh Azizeddin. (2002). Zabdeh Al-Haghayegh. Correction. Introduction and Prophecy: Right Naseri. Second Edition. Tehran. Tahori.
Raeisi, Ehsan .(2013). Correction of the collection of Rasoulz Azizbn Mohammad Nasefi. Ph.D. in Persian Language and Literature. University of Isfahan.
Regjun, Lloyd Vincent Jan .(2016). Aziz Nesafi. translation: Majduddin Keyvani. Second Edition. Tehran, Center.
Safa, Zabihollah .(1973). History of Literature in Iran. C 3. Division 2. University of Tehran.
Salehi, M. (2011), The List of Manuscripts in Ayatollah Marashi Najafi Library, V. 1, Supervised by Mahmood Marashi Najafi, Qom: Ayatollah Marashi Najafi Library.20
Zohor ad-Din A. (2006), The History of the Persian Literature in Pakistan (First Ed.), (Choohdari Sh. Trans.), Tehran: The Research Centre for Humanities and Cultural Studies

 

کلیدواژه‌ها [English]

  • at-Tanzil
  • Aziz ad-Din Nasafi
  • Siraj al-Hidaya
  • Jalal ad-Din Hussein Husseini Bukhari
  • manuscript
  1. قرآن
  2. اشرف، وجیه الدین، بحر زخّار، تصحیح و تدوین: آذرمیدخت صفوی، دهلی نو: مرکز تحقیقات فارسی دانشگاه اسلامی علیگره، با همکاری مرکز تحقیقات فارسی رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، 1392.
  3. الامام، سیدمطیع، شیخ شرف‌الدین احمد بن یحیی منیری و سهم او در نثر متصوفانه فارسی، اسلام آباد- پاکستان: مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان، 1372.
  4. بخاری، باقربن‌عثمان، جواهر الاولیا، تصحیح و تحشیه و مقدمه: غلام سرور، اسلام آباد، 1355.
  5. حسینی بخاری، سیدجلال‌الدین ‌حسین، خلاصه‌الالفاظ جامع‌العلوم، تصحیح و مقدمه: غلام سرور، پاکستان: مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان، 1371.
  6. ………………………………….، سراج‌الهدایه، تصحیح: قاضی سجاد حسین، دهلی، 1983.
  7. الحسینی، عبدالحی‌بن‌فخرالدین، نزهه‌الخواطر و بهجه‌المسامع و النواظر، جزء اول، چاپ اول، بیروت، لبنان:  دار ابن حزم، 1420ق.
  8. ریجون، لوید وینسنت جان. عزیز نسفی، ترجمه: مجدالدین کیوانی، تهران: مرکز، چاپ دوم، 1395.
  9. رئیسی، احسان، تصحیح مجموعه رسائل عزیزبن محمد نسفی، پایان نامة دکتری رشتة زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه اصفهان، 1392.
  10. صالحی، محمدعلی، فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی، زیر نظر محمود مرعشی نجفی، ج 41، قم: انتشارات کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی، 1391.

11. صفا، ذبیح الله، تاریخ ادبیات در ایران، ج 3، بخش 2، تهران: دانشگاه تهران، 1352.

  1. ظهورالدین احمد، تاریخ ادب فارسی در پاکستان، ترجمه، تحشیه و تدوین فهرست‌ها: شاهد چوهدری، چاپ اول، تهران: پژوهشگاه علم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1385.
  2. علاءسجزی، امیرحسین، فوائدالفؤاد، ملفوظات خواجه نظام‌الدین اولیاء، تصحیح و توضیحات: توفیق سبحانی، چاپ اول، تهران: مؤسسات انتشارات عرفان، 1390.
  3. غزالی، ابوحامد محمّد، ترجمة احیاء علوم الدین، به کوشش حسین خدیوجم، تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران، 1386.
  4. فروزانفر، بدیع‌الزمان، مآخذ قصص و تمثیلات مثنوی، چاپ چهارم، تهران: امیرکبیر: 1370.
  5. کاشانی، عزالدین محمود، مصباح‌الهدایه و مفتاح‌الکفایه، تصحیح: استاد جلال الدین همایی، چاپ پنجم، تهران: مؤسسه نشر هما، 1376.

17. لندلت، هرمان، «پلی بین مردم‌شناسی و عرفان(گفت و گو با هرمان لندلت)»، کتاب ماه ادبیات و فلسفه، شماره 13، 19-24، 1382.

  1. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج 8 و 57، چاپ سوم، تهران: دارالکتب الاسلامی، 1363.
  2. نسفی، عزیزالدین، التنزیل (نسخه خطی)، قم: کتابخانه بزرگ آیت الله مرعشی نجفی، 894ق.

20. نسفی، عزیزالدین، کشف الحقائق، به کوشش احمد مهدوی دامغانی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1359.

21. نسفی، عزیزالدین، زبده الحقایق، تصحیح، مقدمه و تعلیقات: حق وردی ناصری، تهران: طهوری، چاپ دوم، 1381.